به گزارش خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین وحیدپور کارشناس فقه و اصول و از شاگردان نزدیک مرحوم آیت‌الله‌العظمی میرزا جواد تبریزی، در روایتی از خاطرات خود، به تشریح نقش این مرجع تقلید در آغاز و گسترش مراسم عزاداری فاطمیه در کشور و جزئیات حرکت تاریخی ایشان در سال ۱۳۷۴ پرداخت.
بسم‌الله الرحمن الرحیم
قال رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم: «فاطِمَةُ بَضعَةٌ مِنّی، فَمَن آذاها فَقَد آذانی، وَمَن آذانی فَقَد آذَی اللهَ».
اکنون در ایام فاطمیه دوم و روزهای سوگواری شهادت بانوی دو عالم، صدیقه شهیده، حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها قرار داریم. در ابتدا، این ایام پرسوزوگداز را به همه مخاطبان عزیزی که این برنامه را می‌بینند و می‌شنوند، تسلیت و تعزیت عرض می‌کنم و به محضر حضرت بقیةالله‌الأعظم، ارواحنا فداه، یگانه فرزند و یادگار آن حضرت نیز عرض تسلیت دارم.
به‌عنوان مقدمه عرض کنم که فاطمیه برای شیعیان از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. همان‌طور که عاشورا اهمیت دارد، بلکه می‌توان گفت فاطمیه مادر عاشوراست و عاشورا زاییده فاطمیه است. فاطمیه صرفاً یک مناسبت تاریخی نیست، بلکه اعتقاد ما شیعیان است. فاطمیه یادآور حادثه‌ای مهم است که تنها چند روز پس از شهادت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله رخ داد. این حادثه، اتفاقی ساده نبود و از جمله حوادثی نیست که بتوانیم آن را فراموش کنیم؛ چراکه مرزی میان حق و باطل است. در این حادثه، دو شخصیت عظیم‌الشأن که در عالم خلقت بی‌بدیل و بی‌نظیر و از عزیزکردگان خداوند هستند، مورد اهانت و آسیب قرار گرفتند.
صدیقه طاهره سلام‌الله‌علیها تنها یادگار رسول خدا و شخصیتی بودند که بنا بر آنچه در کتاب‌های اهل‌سنت نیز نقل شده، هم در گفتار و هم در رفتار، مورد احترام ویژه پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله قرار داشتند. سخنان پیامبر درباره دختر بزرگوارشان بسیار فراوان است و شاید درباره هیچ‌کس به این اندازه سفارش نشده باشد.
در مقام عمل نیز، هم در منابع اهل‌سنت و هم در منابع شیعه ثبت شده است که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله خم می‌شدند و دست دخترشان را می‌بوسیدند. هرگاه این بانوی بزرگوار وارد مجلس می‌شدند، پیامبر تمام‌قد از جای خود برمی‌خاستند و به استقبال ایشان می‌رفتند، سپس دختر گرامی‌شان را با احترام می‌آوردند و در جای خود می‌نشاندند.
از جمله سخنانی که درباره حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها نقل شده و در آغاز عرض کردم، روایتی است که اهل‌سنت نیز آن را نقل کرده‌اند و خود خلفا هم آن را پذیرفته بودند. در جریان احتجاج حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، ایشان فرمودند: آیا نشنیده‌اید که پدرم رسول خدا درباره من چنین فرمودند؟ پاسخ دادند: بله، شنیده‌ایم. حضرت فرمودند: پیامبر فرمودند: «فاطمه جگرگوشه من و پاره تن من است؛ هرکس او را بیازارد، مرا آزرده است و هرکس مرا بیازارد، خداوند را آزرده است».
حادثه‌ای که تنها چند روز کوتاه پس از شهادت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله رخ داد، این بود که همین یادگار و تنها یادگار پیامبر را آزردند؛ آن هم آزاری که شدت آن به اندازه‌ای بود که این بانوی هجده‌ساله در مدت کوتاهی رو به ضعف رفتند و به شهادت رسیدند. به تعبیر امام موسی کاظم سلام‌الله‌علیه در کتاب شریف کافی، اثر مرحوم کلینی رضوان‌الله‌علیه، حضرت درباره مادر بزرگوارشان فرمودند: «إِنَّهَا صِدِّیقَةٌ شَهِیدَةٌ».
با این حال، عده‌ای کتاب نوشته‌اند و از افسانه بودن شهادت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها سخن گفته‌اند. البته از مخالفان شیعه چنین موضع‌گیری‌هایی بعید نیست؛ زیرا اگر حقیقت فاطمیه مطرح شود و واقعیت خود را آشکار سازد، طبیعتاً چهره ظالمان و غاصبان آن سوی ماجرا نمایان می‌شود و حقیقت اقدامات آنان آشکار خواهد شد. این مسئله برای طرفداران آن جریان تلخ و سنگین است. بنابراین، تعجبی ندارد که برای خاموش کردن این نور و از بین بردن یاد این حادثه، یعنی فاطمیه، تلاش کنند. آنان نمی‌خواهند چنین اتفاقی مطرح شود و ترجیح می‌دهند به فراموشی سپرده شود؛ همان‌گونه که می‌خواهند کربلا نیز فراموش شود.
اما خداوند می‌فرماید: «یُرِیدُونَ لِیُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ».خداوند نه‌تنها می‌خواهد این نور باقی بماند، بلکه اراده کرده است که هر روز شعاع آن گسترده‌تر شود و جهان را روشن کند.
ازاین‌رو، در درجه نخست، فرزندان آن بانوی بزرگوار، یعنی ائمه معصومین علیهم‌السلام، این حادثه را بازگو می‌کردند. مرحوم مجلسی رضوان‌الله‌تعالی‌علیه در کتاب بحارالأنوار، چندین فصل را به نقل روایات مربوط به این حادثه اختصاص داده است. ائمه علیهم‌السلام خود این ماجرا را بازگو می‌کردند. همان‌گونه که اجازه ندادند حادثه عاشورا خاموش شود و پیام آن به فراموشی سپرده شود، درباره فاطمیه نیز همین روش را در پیش گرفتند و آن را زنده نگه داشتند.
پس از آن، نوبت به مرزداران اعتقادی تشیع، یعنی علمای بزرگ شیعه، رسید. علمای بزرگ ما در همه زمان‌ها و مکان‌ها، یکی از وظایف مهم خود را این می‌دانستند که نگذارند مرز میان حق و باطل کمرنگ شود.
چرا این مسئله اهمیت دارد؟ زیرا هرکس بخواهد حق را بشناسد و باطل را از حق تشخیص دهد، باید به عقب بازگردد و ریشه‌ها و منشأ حوادث را دنبال کند تا به نقطه آغاز برسد. منشأ این تقابل کجاست؟ حق و باطل در کجا آشکار می‌شوند؟
یکی از نقاطی که در آن حق و باطل به‌روشنی از یکدیگر جدا می‌شوند، فاطمیه است. در این حادثه، حق چه کسی است؟ پاسخ روشن است؛ پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند کسانی که فاطمه مرا بیازارند، خداوند را آزرده‌اند. حال، درباره کسانی که خداوند را می‌آزارند، قرآن کریم چه می‌فرماید؟
خداوند در آیه ۵۷ سوره احزاب می‌فرماید:«إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِینًا». بنابراین، چنین افرادی نمی‌توانند بر حق باشند و نمی‌توانند مدعی پیروی از اسلام باشند.
پس اگر علمای ما در کتاب‌ها، سخنان، رفتارها و تعاملات خود با مردم، مسئله فاطمیه را مطرح می‌کنند و بر زنده نگه داشتن آن تأکید دارند، معنایش این است که مردم حق و باطل را با یکدیگر اشتباه نگیرند. صدیقه طاهره سلام‌الله‌علیها فارق میان حق و باطل هستند.
در حقیقت، فاطمیه هویت شیعه است؛ همانند شناسنامه‌ای که هویت انسان را مشخص می‌کند. کسی که شناسنامه ندارد، هویت مشخصی ندارد و وقتی از او می‌پرسند تو کیستی، باید خود را معرفی کند. شناسنامه شیعه نیز فاطمیه است و فاطمیه باید زنده و پررنگ باقی بماند.
فاطمیه مادر عاشوراست؛ به این معنا که اگر آن حادثه اتفاق نمی‌افتاد، حادثه کربلا نیز به وقوع نمی‌پیوست؛ زیرا معاویه زاییده همان جریان است و یزید بن معاویه نیز ادامه‌دهنده راه آنان بود. در واقع، نطفه حادثه کربلا در ماجرای حمله به خانه این بانوی بزرگوار و آتش زدن درِ خانه ایشان بسته شد. ازاین‌رو، فاطمیه هرگز نباید به فراموشی سپرده شود.این مقدمه بحث بود.
همه علمای گذشته ما که خداوند همه آنان را در جوار حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها مهمان کند، و همچنین علمای معاصر و مراجع زنده، در کنار سایر فعالیت‌های علمی و دینی خود، یکی از تلاش‌هایشان زنده نگه داشتن فاطمیه بوده است. البته علمای ما خدمات بزرگ دیگری نیز داشته‌اند؛ از جمله ترویج میراث ارزشمند اهل‌بیت علیهم‌السلام، تبلیغ معارف آنان، تربیت شاگردان، مرزبانی از اعتقادات شیعه و مبارزه با انحرافات. در کنار همه این فعالیت‌ها، از مسئله فاطمیه نیز غافل نشدند و برای احیای آن تلاش کردند.
البته میزان اهتمام و نمود این تلاش‌ها در میان علما متفاوت بوده است؛ برخی بیشتر و برخی کمتر به این موضوع پرداختند، اما این اهتمام در همه اعصار وجود داشته است. کافی است کتاب‌های علما و سیره آنان را بررسی کنید؛ شخصیت‌هایی مانند علامه مجلسی و میرحامد حسین هندی و دیگر بزرگان را ببینید تا این مسئله برای شما روشن شود.
با این حال، تقریباً از قرن اخیر، دشمنان تلاش گسترده‌ای را برای به فراموشی سپردن فاطمیه آغاز کردند. آنان نیز کتاب نوشتند، سخن گفتند و به تبلیغ دیدگاه‌های خود پرداختند. به‌ویژه در این قرن اخیر که ابزارهای ارتباط جمعی و رسانه‌ها پیشرفت کردند و با ظهور شبکه‌های ماهواره‌ای، جریان‌های معاند و وهابی تلاش خود را برای از بین بردن فاطمیه افزایش دادند. آنان حتی اصل شهادت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها را انکار کردند و مدعی شدند که اساساً حادثه‌ای اتفاق نیفتاده است؛ حضرت بیمار بودند و به مرگ طبیعی از دنیا رفتند. به این ترتیب، ماجرای آتش زدن درِ خانه، حمله به منزل حضرت و حوادث مربوط به آن را نیز انکار کردند.
این تلاش‌ها مسئله ساده و پیش‌پاافتاده‌ای نیست. در چنین شرایطی باید به میدان دفاع آمد و حقیقت را آشکار کرد؛ زیرا کتمان حقیقت، خیانت است. قرآن کریم نیز در آیاتی به مسئله کتمان حقایق اشاره کرده و کسانی را که حقایق را پنهان می‌کنند، مورد نکوهش قرار داده است. در روایات نیز آمده است که اگر عالمی بدعتی را مشاهده کند و در برابر آن سکوت کند و آن را آشکار نسازد، لعنت خدا بر او باد. بنابراین، یکی از وظایف مهم عالم دینی این است که حقایق را بیان کند و اجازه ندهد واقعیت‌ها پنهان بمانند.
البته در این زمینه باید به برخی ملاحظات نیز توجه داشت. کشور ما جمعیت قابل‌توجهی از اهل‌سنت دارد و شیعه و سنی در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند. بسیاری از برادران اهل‌سنت، اسلام را دوست دارند و حتی به اهل‌بیت علیهم‌السلام نیز علاقه‌مند هستند. ما به‌هیچ‌وجه نمی‌خواهیم خدای‌ناکرده در کشور درگیری و جنگی به وجود بیاید؛ چنین چیزی هرگز مطلوب نیست. این همان چیزی است که دشمنان به دنبال آن هستند. این کار، خواسته اسرائیل و آمریکاست و جریان‌هایی که می‌خواهند پیروان مذاهب و فرقه‌های مختلف را به جان یکدیگر بیندازند، از چنین وضعیتی استقبال می‌کنند.
ما باید در عین حفظ این کشور و جلوگیری از هرگونه تنش و چالش، که متعلق به امام زمان عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف است، اجازه ندهیم حقیقت نیز کتمان شود. پرسش این است که در چنین شرایطی چه باید کرد؟
راهکار این است که مراسم فاطمیه را به دور از هرگونه اهانت، به‌صورت منطقی و همراه با شور و شعور برگزار کنیم. مجالس فاطمیه باید برپا باشد؛ همان شور و حرارتی که در عاشورا وجود دارد، باید در فاطمیه نیز حفظ شود. دسته‌های عزاداری باید برگزار شوند و مجالس متعددی برپا شود تا مردم و نسل امروز و نسل‌های آینده با این حوادث آشنا شوند. البته این مجالس باید در کنار شور، از شعور نیز برخوردار باشند. شعور فاطمیه یعنی مردم حقیقت را دریابند، بی‌آنکه قصد اهانت به کسی وجود داشته باشد.
این همان رویه و سنت علمای ما بوده است. در دوران معاصر نیز همین‌گونه عمل کردند. حضرت امام رضوان‌الله‌علیه و رهبر شهیدمان، اعلی‌الله‌مقامه، نیز چنین سیره‌ای داشتند.
خودتان می‌دانید که ایشان در جایگاه رهبری امت اسلامی قرار داشتند و شیعه و سنی زیر پرچم ایشان بودند. با این حال، در ایام فاطمیه دوم، به مدت پنج شب و گاهی سه شب، علاوه بر مجالس روضه‌ای که در منزل برگزار می‌کردند، مجلس عزاداری عمومی نیز در حسینیه امام خمینی رضوان‌الله‌علیه برپا می‌شد. عموم مردم در این مجالس شرکت می‌کردند، لباس سیاه می‌پوشیدند و برای حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها عزاداری می‌کردند. در این مجالس، روضه حضرت خوانده می‌شد و حوادث مربوط به آتش زدن خانه ایشان نیز بازگو می‌شد. ایشان هیچ‌گاه مردم را از برگزاری چنین مجالسی منع نکردند.
ایشان تعبیر قابل‌توجهی داشتند و می‌فرمودند: «من رزق سالم را از فاطمیه می‌گیرم». برکت وجود حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها حتی برای ائمه علیهم‌السلام نیز ملموس بوده است. بنابراین، فاطمیه سرمایه‌ای ارزشمند برای شیعه است که باید به بهترین شکل از آن بهره‌برداری کند.
به همین دلیل، مشاهده می‌کنید که برخی از اهل سنت مستبصر شده‌اند و در این زمینه کتاب نیز نوشته‌اند. یکی از این کتاب‌ها «بنور فاطمة إهتدیتُ» است؛ یعنی به واسطه نور حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها هدایت شدم. این افراد وقتی درباره حوادث آن دوران تحقیق کردند، با خود اندیشیدند که چه اتفاقی افتاده است، در یک سوی ماجرا چه کسانی قرار دارند و در سوی دیگر چه کسانی؟ در یک طرف، دختر پیامبر، بانویی معصوم و دارای عصمت کبری، و امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام قرار دارند و در طرف دیگر، غاصبان و مخالفان اهل‌بیت علیهم‌السلام هستند. همین بررسی‌ها سبب شد که برخی از آنان به مذهب تشیع گرایش پیدا کنند و مستبصر شوند.
روایت آغاز و گسترش مراسم فاطمیه در کشور به همت آیت‌الله‌العظمی تبریزی
یکی از علمای بزرگی که در سده اخیر و به‌ویژه در دهه‌های گذشته برای احیای فاطمیه تلاش فراوانی کرد، استاد بزرگوار ما، مرحوم آیت‌الله‌العظمی میرزا جواد آقای تبریزی بودند.
از آنجا که بنده به مدت بیست‌ودو سال در محضر ایشان بودم و در جریان احیای فاطمیه نیز از نزدیک حضور داشتم و همراه ایشان بودم، از جزئیات و ریزه‌کاری‌های این ماجرا اطلاع دارم.
در آن دوران، اتفاقاتی در داخل و خارج از کشور رخ داد. مخالفان شیعه کتاب نوشتند، در رسانه‌ها و شبکه‌های ماهواره‌ای به این موضوع حمله کردند و تلاش داشتند فاطمیه و به‌ویژه ماجرای حمله به خانه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها را به فراموشی بسپارند و اصل آن را انکار کنند. این جریان تنها به خارج از کشور محدود نبود، بلکه از سوی برخی افراد در داخل کشور نیز دنبال می‌شد؛ حتی افرادی که به‌ظاهر لباس روحانیت بر تن داشتند.
البته در طول تاریخ همواره چنین افرادی وجود داشته‌اند. از قرن‌های گذشته، برخی در لباس روحانیت سخنانی مطرح می‌کردند و فرقه‌هایی را شکل می‌دادند. فرقه شیخیه پدید آمد، سپس بابیه شکل گرفت و بهائیت از دل آن به وجود آمد. بسیاری از این جریان‌ها نیز با نقش‌آفرینی افرادی که لباس روحانیت بر تن داشتند، شکل گرفتند.
در مسئله فاطمیه نیز برخی سخنرانی‌ها در نقاط مختلف، حتی در خارج از کشور، از سوی بعضی معممین و روحانیون صورت گرفت که متأسفانه در آن‌ها اصل حوادث مربوط به شهادت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها انکار می‌شد. این سخنان به‌سرعت منتشر و فراگیر شد و فضای ملتهبی به وجود آورد.
طبیعتاً افرادی که مطالعه عمیق و اطلاع کافی از این موضوع ندارند، با شنیدن چنین مطالبی دچار تردید می‌شوند و ممکن است ایمانشان سست شود. با خود می‌گویند: نکند این افراد راست می‌گویند؟ پس ماجرای حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها چه بوده است؟
اینجاست که وظیفه عالم دینی مشخص می‌شود. عالم باید از مکتب، مذهب و ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام دفاع کند. در چنین شرایطی، علمای بزرگ وارد میدان شدند. ان‌شاءالله تلاش همه آنان مورد قبول و مشمول پاداش الهی باشد. مراجع بزرگ و علمای برجسته‌ای که احترامشان بر بنده و امثال بنده واجب است، همگی در این مسیر تلاش کردند.
البته بنده در اینجا از جریان احیای فاطمیه در دوران استاد خود، مرحوم آیت‌الله‌العظمی تبریزی، سخن می‌گویم؛ زیرا از نزدیک در جریان این ماجرا بوده‌ام. وگرنه در سال‌های بعد، مراجع و علمای بزرگ دیگری نیز به این حرکت پیوستند و برای احیای فاطمیه تلاش کردند؛ از جمله حضرت آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی، مرحوم آیت‌الله‌العظمی فاضل لنکرانی، مرحوم آیت‌الله‌العظمی صافی گلپایگانی و علمای دیگری که اگرچه در جایگاه مرجعیت نبودند، اما از شخصیت‌های شناخته‌شده و صاحب‌نام حوزه به شمار می‌رفتند. همه این بزرگان واقعاً برای احیای فاطمیه تلاش کردند.
اما در سال ۱۳۷۴، یعنی حدود سی‌ویک سال پیش، زمانی که این شایعات بسیار داغ شده و رواج گسترده‌ای پیدا کرده بود، استاد ما تصمیم مهمی گرفتند. ایشان بنا گذاشتند که در روز شهادت حضرت صدیقه طاهره سلام‌الله‌علیها، یعنی سوم جمادی‌الثانی، پیش از آغاز مجلس روضه در دفتر، حدود یک یا دو ساعت زودتر از منزل خارج شوند و به‌صورت دسته عزاداری به سمت حرم مطهر حرکت کنند.
این حرکت، اقدامی نمادین بود؛ اقدامی که توجه‌ها را به خود جلب می‌کرد و می‌توانست پیام روشنی داشته باشد. البته چنین کاری در آن زمان معمول و متعارف نبود.
سال ۱۳۷۴، ایام فاطمیه با مردادماه مصادف شده بود و هوا بسیار گرم بود. از قبل نیز هیچ‌گونه هماهنگی خاصی با شهرداری و نهادهای مربوط انجام نداده بودیم تا مثلاً خیابان‌ها را آب‌پاشی کنند. همه‌چیز به شکل عادی و معمول هماهنگ شده بود و جمعیت نیز از قبل برای شرکت در مراسم دعوت شده بودند.
به همراه این مرجع بزرگوار حرکت کردیم و از چهارراه شهدا به سمت حرم، از مسیر خیابان ارم، به راه افتادیم. این صحنه را به‌خوبی به یاد دارم؛ زیرا حرکت عادی و معمولی نبود. استاد با پای برهنه، یعنی بدون کفش و جوراب، حرکت می‌کردند و ما نیز همراه ایشان، بدون کفش و جوراب، به راه افتادیم.
دقیقاً به یاد دارم که آسفالت خیابان ارم بر اثر تابش آفتاب مردادماه به‌شدت داغ شده بود و قیر آن حالت مذاب پیدا کرده بود؛ به‌گونه‌ای که کف پا را کاملاً می‌سوزاند. با این حال، این مرجع سالخورده و کهنسال مسیر را روی همان زمین داغ طی کردند تا به حرم رسیدیم.
وارد صحن شدیم و در آنجا مراسم عزاداری برگزار شد. این حرکت بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها پیدا کرد و توجه بسیاری را به خود جلب کرد. افراد از خود می‌پرسیدند ماجرای فاطمیه چیست و چرا این مرجع بزرگ چنین حرکتی انجام داده است؟ به این ترتیب، توجه‌ها بار دیگر به مسئله فاطمیه جلب شد و این حرکت در زنده نگه داشتن آن تأثیر گذاشت.
این سنت در سال‌های بعد نیز ادامه پیدا کرد و هر سال با جمعیت بیشتر، شکوه و قوت افزون‌تر و بازتاب گسترده‌تری برگزار شد. بعدها از این حرکت به‌عنوان نقطه‌ای یاد می‌شد که فاطمیه از آنجا جان تازه‌ای گرفت.
البته امروز وضعیت فاطمیه را با آن سال‌ها مقایسه نکنید. اکنون فاطمیه، به‌ویژه فاطمیه دوم، در کشور ما و حتی در کشورهای دیگر، به یک حماسه تبدیل شده است.
امروز، بحمدالله، در تجمعات شبانه‌ای که خودتان در جریان آن هستید و بیش از هشت ماه است که ادامه دارد، فاطمیه نیز حضور پررنگی پیدا کرده است. در این تجمعات، روضه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها خوانده می‌شود و برای ایشان عزاداری می‌کنند. به این ترتیب، این مراسم دیگر صرفاً یک حرکت سیاسی نیست، بلکه ابعاد سیاسی و دینی را در کنار یکدیگر دارد و بحمدالله فاطمیه به چنین جایگاهی رسیده است.
علاوه بر این، در سال‌های ابتدایی، روز شهادت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها تعطیل رسمی نبود. یعنی زمانی که ما برای عزاداری حرکت می‌کردیم، همه مغازه‌ها باز بودند و زندگی به شکل عادی جریان داشت. همین مسئله نیز جلوه نمادین خاصی داشت و توجه‌ها را به خود جلب می‌کرد.
این حرکت در سال‌های بعد و با تلاش مراجع و علمای بزرگ، در دوران ریاست‌جمهوری یکی از رؤسای جمهور سابق، به نتیجه دیگری نیز رسید و روز شهادت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در تقویم رسمی کشور به‌عنوان روز تعطیل رسمی ثبت شد و عنوان شهادت برای آن به رسمیت شناخته شد.
توجه داشته باشید که در گذشته، آن‌قدر تبلیغ شده بود که اگر از شهادت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها سخن می‌گفتیم، عده‌ای می‌پرسیدند: شهادت چیست؟ مگر ایشان به شهادت رسیده‌اند؟ و از تعبیر وفات حضرت زهرا استفاده می‌کردند. اما امروز وضعیت برعکس شده است؛ اگر کسی بگوید وفات حضرت زهرا، مردم تعجب می‌کنند و می‌پرسند: وفات یعنی چه؟ مگر حضرت را به شهادت نرساندند؟ مگر ایشان را نکشتند؟ به این ترتیب، عنوان شهادت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها به‌صورت رسمی در تقویم و دیگر اسناد و مناسبات رسمی کشور ثبت شد.
به‌هرحال، جمهوری اسلامی ایران، طبق قانون اساسی، کشوری با مذهب رسمی تشیع دوازده‌امامی است. حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها نیز مادر امامان و واسطه میان امامت و رسالت هستند و جایگاه بسیار مهمی دارند. واقعاً کوتاهی بزرگی بود که چنین مناسبتی تعطیل رسمی نباشد، دسته‌های عزاداری برگزار نشود و این روز آن‌گونه که شایسته است مورد توجه قرار نگیرد.
امروز مشاهده می‌کنید که تقریباً از فاطمیه اول تا فاطمیه دوم، یعنی از سیزدهم یا حتی دهم جمادی‌الاول تا دست‌کم پنجم جمادی‌الثانی، حدود بیست‌وپنج روز، مردم مشغول برگزاری مراسم عزاداری هستند. فاطمیه جان گرفته است. نمی‌خواهم بگویم به جایگاه عاشورا رسیده، اما امروز مجالس فراوان، دسته‌های عزاداری متعدد و موکب‌های عزاداری در نقاط مختلف برپا می‌شود. همچنین همان‌گونه که در تاسوعا و عاشورا و روزهای مربوط به آن اطعام صورت می‌گیرد، در ایام فاطمیه نیز اطعام‌های بسیار گسترده و باشکوهی برگزار می‌شود.
البته نمی‌خواهم بگویم همه این تحولات صرفاً به برکت حرکت استاد ما بوده است؛ خیر، به‌هیچ‌وجه قصد اغراق ندارم. اما مرحوم آیت‌الله‌العظمی تبریزی در راه‌اندازی و احیای فاطمیه سهم بسیار بزرگی داشتند و نقش ایشان در این مسیر، نقش اندکی نبود.
در عین حال، این حرکت با تلاش دیگر مراجع و علما تکمیل شد. همان‌طور که عرض کردم، مراجع بزرگی که نام بردم و اکنون برخی از آنان از دنیا رفته‌اند، در سال‌های بعد به این حرکت پیوستند و برای احیای فاطمیه اقدام کردند. حضور هم‌زمان چند مرجع بزرگ در این مراسم‌ها جلوه بسیار مهمی داشت؛ از یک سو مرحوم آیت‌الله‌العظمی تبریزی در مراسم حضور پیدا می‌کردند، از سوی دیگر آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی از مسیر صفائیه حرکت می‌کردند و همچنین آیت‌الله‌العظمی فاضل لنکرانی و آیت‌الله‌العظمی صافی گلپایگانی نیز در این مسیر حضور داشتند. حضور چندین مرجع بزرگ در کنار یکدیگر اتفاق بسیار مهمی بود و برای مخالفان قابل تحمل نبود.
نتیجه این حرکت آن شد که هم شبکه‌های وهابی و مخالفان مذهب، به‌تدریج سکوت کردند و صدای تبلیغاتی آنان فروکش کرد و هم کسانی که شهادت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها را انکار می‌کردند و با داشتن مریدانی برای خود، سخنانی در این زمینه مطرح می‌کردند، بحمدالله ساکت شدند و دیگر آن مواضع گذشته را با همان شدت تکرار نکردند. این اتفاق به لطف پروردگار متعال و برکت وجود حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها رخ داد.
البته در این میان، گاهی تلاش‌هایی نیز صورت می‌گرفت تا این حرکت‌ها بازتاب رسانه‌ای پیدا نکند. به یاد دارم برخی افراد تلاش می‌کردند صداوسیما و رسانه‌ها، حرکت مراجع را پوشش ندهند؛ زیرا تصور می‌کردند که پخش این مراسم‌ها ممکن است به احساسات و عواطف اقوام و مذاهب دیگر لطمه بزند. در حالی که چنین برداشتی درست نبود.
این مسئله مانند آن است که گفته شود چرا در عاشورا دسته‌های عزاداری برگزار می‌کنید؟ ما به‌هیچ‌وجه اهل اهانت نیستیم؛ بلکه شهادت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها را اعلام می‌کنیم، عزاداری می‌کنیم و حقایق تاریخی را بیان می‌کنیم.
بنده بارها در ایام مختلف فاطمیه با رسانه‌ها و شبکه‌های گوناگون مصاحبه داشته‌ام و هیچ مشکلی نیز در این زمینه پیش نیامده است؛ زیرا برای بیان این مطالب، کتاب، روایت و برهان داریم و حرفی برای گفتن کم نداریم. بحمدالله دست ما از نظر منابع و مستندات پر است.
این‌ها خاطرات ماندگاری در تاریخ هستند و باید حفظ شوند. این خاطرات باید مانند خاطرات هشت سال دفاع مقدس، که رزمندگان ما در آن دوران از اسلام و کشور دفاع کردند، به فیلم، مستند و کتاب تبدیل شوند و سینه‌به‌سینه و نسل‌به‌نسل انتقال پیدا کنند. این حرکت نیز نوعی دفاع از اسلام بود. مراجعی مانند مرحوم آیت‌الله‌العظمی تبریزی در این مسیر از مکتب و مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام دفاع کردند و برای احیای آن از خود مایه گذاشتند.
اجازه بدهید خاطره‌ای را در این زمینه نقل کنم.
در نخستین سالی که این حرکت و پیاده‌روی انجام شد، پس از پایان مراسم و بازگشت به منزل استادمان، دقیقاً به یاد دارم که وارد اتاق ایشان شدم. وقتی ایشان را دیدم، متوجه شدم کف پایشان تاول زده است. انسان واقعاً ناراحت می‌شود؛ ایشان روی قیر داغ خیابان حرکت کرده بودند و کف پایشان سوخته بود.
به ایشان عرض کردم: آقا، اذیت شدید؟
جمله‌ای فرمودند که باید در تاریخ باقی بماند. ایشان گریه کردند و فرمودند: «اگر کف پای من سوخته باشد، در برابر آن مصیبت‌هایی که حضرت صدیقه طاهره سلام‌الله‌علیها دیدند، چیزی نیست. سیلی زدن به صورت حضرت مگر مصیبت ساده‌ای است؟ محسن ایشان سقط شد، بازوی مبارکشان ورم کرد و با غلاف شمشیر به دست مبارکشان ضربه زدند».
سپس فرمودند: «کارهایی که ما انجام می‌دهیم، در برابر آن دفاع بزرگی که آن بانوی بزرگوار از امیرالمؤمنین علیه‌السلام، از ولایت و از اسلام اصیل کردند و اجازه ندادند اسلام به انحراف کشیده شود، چیزی نیست. در برابر آن اقدامات بزرگ، ما کاری نکرده‌ایم».
خلاصه اینکه باید به اثر اخلاص توجه کرد. رهبر شهیدمان رضوان‌الله‌علیه نیز همیشه تأکید می‌کردند که اگر در کاری اخلاص وجود داشته باشد، خداوند به آن کار برکت می‌دهد. خداوند نیز به این حرکت برکت داد و امروز بحمدالله فاطمیه به برکت وجود خود حضرت صدیقه طاهره سلام‌الله‌علیها به چنین جایگاهی رسیده است.
البته هنوز در این زمینه کارهای بسیاری باقی مانده است. ما باید از ظرفیت هنر و رسانه استفاده کنیم، فیلم و مستند بسازیم و به‌ویژه برای نسل جدید، فرزندان، نوجوانان و جوانان برنامه‌ریزی کنیم؛ به‌گونه‌ای که بتوانیم آنان را جذب کنیم. هنرمندان ما نیز باید وارد میدان شوند و هنر و توانایی خود را در اختیار دین و مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام قرار دهند. در این زمینه هنوز جای کار فراوانی وجود دارد.
توصیه من این است که هرکسی به اندازه توانایی خود در این مسیر قدم بردارد. کسانی که توانایی سخن گفتن دارند، با بیان خود و کسانی که قلم دارند، با قلمشان و افرادی که از هنر برخوردارند، با هنر خود به میدان بیایند. در آموزش‌وپرورش، دانشگاه‌ها و محیط‌های علمی نیز استادان دانشگاه و معلمان باید برای انتقال حقایق به نسل جدید تلاش کنند.
البته همان‌طور که عرض کردم، باید این اقدامات به‌گونه‌ای انجام شود که وحدت و همبستگی شیعه و سنی در کشور حفظ شود. ما دشمن مشترک داریم و در حال جنگ با دشمنانی هستیم که در برابر ما قرار گرفته‌اند؛ دشمنانی مانند صهیونیست‌های جنایتکار و خون‌خوار، آمریکا و ترامپ جنایتکار و آدم‌کش و حامیان آنان. بنابراین، به‌هیچ‌وجه نباید اجازه دهیم به این اتحاد خدشه‌ای وارد شود.
با حفظ این اصل و رعایت این ملاحظات، ان‌شاءالله همه ما باید در این زمینه اهل دفاع باشیم و هرکس به سهم خود از مکتب و مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام دفاع کند.
من عکسی را نیز به‌عنوان یادگار همراه خود آورده‌ام. این عکس مربوط به چند سال پس از آغاز پیاده‌روی است و مربوط به نخستین سال آن نیست؛ البته از همان سال اول نیز اسناد و مدارکی از این پیاده‌روی در اختیار داریم.
در این عکسی که فعلاً با عجله برای این مصاحبه انتخاب کرده‌ام، مرحوم آیت‌الله‌العظمی تبریزی حضور دارند و بنده نیز در کنار ایشان ایستاده‌ام؛ در آن زمان هنوز هیچ موی سفیدی در محاسنم نبود. فرزند بزرگوار ایشان، جناب حجت‌الاسلام‌والمسلمین حاج شیخ جعفر تبریزی نیز در کنارشان حضور دارند.
امیدواریم این اسناد روزی در معرض دید عموم قرار بگیرد تا نسل جدید ما، حتی طلاب، استادان و علمای جوان، بتوانند این اسناد را بازبینی کنند، درباره آن‌ها تحلیل و بررسی انجام دهند و به بحث و پژوهش در این زمینه بپردازند.
در پایان، حتماً باید از دوستان عزیزمان در خبرگزاری حوزه تقدیر و تشکر کنم که برای زنده نگه داشتن این خاطرات همت کردند و خواستند بنده گوشه‌ای از خاطرات مربوط به فاطمیه و اقدامات استادمان، مرحوم آیت‌الله‌العظمی تبریزی، را بیان کنم.
امیدوارم خداوند متعال به همه ما توفیق تبلیغ و ترویج مکتب و مذهب مظلوم و غریب اهل‌بیت علیهم‌السلام را عنایت فرماید.
کشور ما، کشور امام زمان عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف و کشور فاطمی است. امیدواریم این کشور امام زمان و کشور حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، که بحمدالله تاکنون در برابر حوادث و دشمنان پیروز و محفوظ مانده است، از این پس نیز از گزند حوادث و دشمنان خون‌خوار در امان بماند و از خطر جنگ محفوظ باشد.
همچنین امیدواریم علما و مراجعی که گام‌های بلندی در دفاع از این مکتب و مذهب برداشته‌اند، همگی در سایه عنایات حضرت بقیةالله‌الأعظم موفق و سلامت باشند. به‌ویژه برای رهبر معظم انقلاب که امروز سکان‌دار این مسیر هستند، توفیق روزافزون، سلامتی و عزت بیشتر مسئلت داریم.
امیدواریم همه ما در مسیر برافراشته شدن پرچم حضرت ولی‌عصر عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف در اقصی نقاط عالم گام برداریم.
والسلام علیکم و رحمةالله و برکاته.
تنظیم و گفت‌وگو: نقی امینی
مشاهده فیلم:
نظر شما