اشاره؛
کتاب «فاطمه، آینه رضا و غضب الهی» با رویکردی اجتهادی و کلامی، به بررسی اعتبار صدور و دلالت حدیث «رضایت و غضب حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها)» در کتاب «فاطمه، آینه رضا و غضب الهی» می‌پردازد. حجت‌الاسلام ناصر متقی املشی، استاد سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم، در گفت‌وگو با خبرگزاری حوزه، کتاب را تشریح کرده و از بررسی صدور این حدیث شریف و دلالت آن بر عصمت و ولایت حضرت زهرا(س) گفته است.
مشروح این گفت و گو بدین شرح می باشد:
۱.جایگاه سندی و روش‌های اثبات صدور حدیث از وجود مقدس رسول الله(ص)
بسم الله الرحمن الرحیم
السلام علیک یا سیدی و مولای یا صاحب الزمان عجل الله لک ما وعدک من النصر و ظهور الأمر.
در کتاب حاضر برای اثبات صدور این حدیث شریف از لسان مبارک رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، به یک شیوه بسنده نشده، بلکه دست‌کم پنج دلیل متقن (به‌ویژه بر پایه مبنای اصولی «تراکم امارات») اقامه شده است:
بررسی سندیِ مستقل: این حدیث شریف با اسناد معتبر در کتب روایی فریقین (شیعه و اهل‌سنت) نقل شده و خود سند فی‌نفسه، اطمینان به صدور می‌آورد.
کثرت نقل و اتفاق فریقین: تراکم نقل محدثان و کلام علمای بزرگ شیعه و سنی و پذیرش صحت آن، از حیث انضمام این أمارات، موجب اطمینان به صدور است.
هم‌پوشانی و تقویت متنی: وجود احادیث متعدد هم‌مضمون و ملازم با این فراز که ضعف‌های احتمالی سندی را جبران و صحت محتوا را تقویت می‌کند.
تواتر مضمونی و معنوی: محتوای روایت در شمار متواترات معنوی قرار دارد که مفید اطمینانِ منطقی است و حجیت چنین اطمینانی مسلّم است.
انضمام مجموع ادله: بر فرض تنزل از تک‌تک ادله پیشین، تجمیع و تراکم مجموع این شواهد و أمارات چهارگانه در کنار یکدیگر، حتماً وثوق و اطمینان نوعی و عقلایی به صدور حدیث را حاصل می‌کند.
۲. تبیین نسبت رضایت و غضب حضرت با اراده الهی و دلالت آن بر عصمت
این حدیث دارای اطلاق و عمومیت تام است؛ بدین معنا که غضب و رضایت صدیقه طاهره (سلام‌الله‌علیها) مقید به شرط، زمان یا حالت خاصی نشده است.
تبیین معنای غضب و رضای حق‌تعالی: صفات انفعالی در ذات اقدس اله راه ندارند؛ لذا رضای خداوند به معنای «ثواب و پاداش الهی» و غضب او به معنای «عقاب و عذاب» است.
تبعیت و یگانگی اراده: حقیقت حدیث این است که خشم و خشنودیِ زهرای مرضیه (سلام‌الله‌علیها)، به‌طور مطلق تابع غضب و رضای حق‌تعالی است. تا این وجود مبارکه به «عصمت مطلقه و کبری» نرسیده باشد، ممکن نیست به طور مطلق محور حب و بغض الهی قرار گیرد؛ زیرا اگر کوچک‌ترین امر غیرخدایی یا هوای نفسی در أعمال جوارحی و جوانحیِ او راه داشت، اطلاق کلام نبوی صلی الله علیه و آله مقیَّد می‌شد و حال اینکه (اطلاق کلام نورانیِ رسول الله صلی الله علیه و آله) مقید نشده است. بنابراین، این تلازم، دلالت صریح بر عصمت مطلقه و کبرای این ذات مقدسه از هرگونه نقص ، گناه، لغزش، خطا و «شرّ» دارد.
۳. دلالت‌های کلامی حدیث شریف
از دلالت‌های پرارزش و عمیق این روایت، اثبات ولایت تامه و کبرایِ الهیه و مقام حجت‌الله بودن برای حضرت فاطمه (سلام‌الله‌علیها) است:
حجت‌الله بودن: خشم ایشان معیار غضب الهی و رضایتشان معیار خشنودی خداوند سبحان است؛ بنابراین افعال و مواضع ایشان «حجت بالغه الهی» است و مخالفت با آن، گمراهی و خروج از صراط مستقیم را در پی دارد.
وجوب اطاعت و حرمت مخالفت: طبق مفاد این حدیث، اطاعت از اوامر و نواهی حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) بر همگان واجب ، کسب رضایت ایشان عبادت، و انجام هر آنچه مایه ناخشنودی ایشان شود، شرعاً و عقلاً حرام است.
تنها کفو امیرالمؤمنین (علیه‌السلام): این پیوند نشان می‌دهد که ایشان در کمالات وجودی؛ نظیر عصمت مطلقه، علم لدنّی و ولایت تامّه، هم‌رتبه و هم‌شأن امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) هستند و احدی از فرشتگان یا پیامبران (به جز خاتم‌الانبیاء صلی الله علیه و آله)، همتای این ذات مقدسه سلام الله علیها نبوده و نیستند.
۴. فراتر بودن از یک فضیلت اخلاقی
ورود در عنوان «المغضوب علیهم»: این حدیث نورانی تصریح دارد که خشم فاطمه (سلام‌الله‌علیها) موجب خشم قطعی خداوند است. پس کسی که مغضوبِ این وجود مبارکه قرار گیرد، حتماً از دایره هدایت خارج شده و در زمره «الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ» قرار می‌گیرد. این یک پیامد اعتقادی و تشریعی در حوزه کفر و ایمان است، نه یک توصیه اخلاقیِ صرف.
تحقق مقام راضیه و مرضیه: تا بنده‌ای به بالاترین افق عبودیت و مقام «راضیه» نرسد (خشنودی از قضای الهی و تمام مقدرات خدای سبحان)، متصف به «مرضیه» نمی‌شود. «مرضیّه» بودن صدیقه شهیده یعنی ذات، ایمان و جمیع افعال جوارحی و جوانحیِ این بانوی مطهره سلام الله علیها مورد امضا و رضای مطلق پروردگار متعال قرار گرفته است و این فراتر از یک توصیه اخلاقی است.
۵. روش‌شناسی کتاب و افق‌های معرفتیِ گشوده‌شده
رویکرد کتاب، حرکت از «اصول و درایت‌الحدیث اجتهادی» به سمت «کلام و معرفت ناب ولایی» است:
پرهیز از تطویل و استناد به شیوه تراکم أمارات: با بهره‌گیری از متدولوژی دقیق اصولی (تراکم امارات و شواهد متنی)، مسئله صدور را از تردیدهای رجالی فراتر برده و اطمینان منطقی را پایه استدلال قرار داده است.
افق‌گشایی برای فرهنگ ولایت: با تنقیح دوازده نکته تحلیلی، روشن ساخته که فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) تنها یک شخصیت تاریخیِ مقدس نیستند، بلکه رمز تحقق حدیث قدسی «عَبْدِی أَطِعْنِی أَجْعَلْکَ مِثْلِی…» و آیینه تمام‌نمای صفات جلال و جمال حق هستند. این قرائت، فرهنگ ولایت را به عنوان مدار قبولی اعمال، معیار تولّی و تبرّی، و شاخص تفکیک حق از باطل تثبیت می‌نماید.
نظر شما