به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، محسن نوغانی، استاد گروه جامعه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد، امروز چهارشنبه ۲۰ آبان‌ماه، در سلسله نشست‌های تخصصی آیینه نجابت با موضوع زیست عفیفانه و خانواده در افق تمدن اسلامی که در اتاق جلسات فاطمیون باب‌الهادی حرم مطهر رضوی برگزار شد، با تبیین جایگاه سبک زندگی در هویت فرهنگی و تمدنی جوامع، اظهار داشت: تقابل فرهنگی امروز میان جامعه اسلامی و نظام سلطه، بیش از هر چیز در عرصه سبک زندگی شکل گرفته است و شناخت این تقابل، نیازمند توجه دقیق به مفاهیم و ابعاد تمدنی آن است.
وی با اشاره به ضرورت دقت در به‌کارگیری مفاهیم علمی و اجتماعی افزود: در مواجهه با پدیده‌های اجتماعی، گاهی هم‌زمان با وقوع یک پدیده، مفاهیمی برای تبیین آن به کار گرفته می‌شود که ممکن است از دقت نظری کافی برخوردار نباشد؛ ازاین‌رو، در بررسی موضوع عفاف و خانواده باید میان مفهوم زیست عفیفانه و سبک زندگی عفیفانه تمایز قائل شد.
نوغانی با بیان اینکه مفهوم زیست عفیفانه می‌تواند چارچوب دقیق‌تری برای بررسی ابعاد مختلف عفاف فراهم کند، تصریح کرد: سبک زندگی مفهومی گسترده است که در دنیای مدرن به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های تقابل و تعارض فرهنگی تبدیل شده و بخش مهمی از چالش جامعه اسلامی با نظام سلطه نیز در همین حوزه قابل بررسی است.
سبک زندگی، مهم‌ترین مؤلفه شکل‌دهنده هویت تمدنی
استاد گروه جامعه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر نقش سبک زندگی در شکل‌گیری هویت جوامع خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم تمدن را در عرصه عملی و اجتماعی بررسی کنیم، یکی از مهم‌ترین جلوه‌های آن در سبک زندگی مردم آشکار می‌شود؛ زیرا سبک زندگی از عناصر اصلی شکل‌دهنده هویت فردی و جمعی است.
وی ادامه داد: در تعریف هویت ایرانی ـ اسلامی نیز سبک زندگی یکی از معیارهای اساسی به شمار می‌رود و از مهم‌ترین عوامل تولید و بازتولید هویت فرهنگی است؛ بنابراین، موضوع زیست عفیفانه را نباید صرفاً در چارچوب رفتارهای فردی یا ظواهر اجتماعی بررسی کرد، بلکه باید نسبت آن را با هویت و تمدن اسلامی مورد توجه قرار داد.
نوغانی با اشاره به دیدگاه‌های مختلف درباره تعامل فرهنگی تمدن‌ها گفت: در برخی دیدگاه‌ها، تأثیرپذیری فرهنگ‌ها از یکدیگر به‌عنوان پدیده‌ای طبیعی و حاصل هم‌جواری تمدن‌ها و تبادل فرهنگی تفسیر می‌شود؛ بر اساس این نگاه، جوامع در تعامل با یکدیگر، بخشی از عناصر فرهنگی هم را دریافت می‌کنند و متقابلاً بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند.
وی افزود: با وجود این، مسئله مهم آن است که جامعه اسلامی تا چه اندازه توانسته است دستاوردهای تمدنی خود را در قالب سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی تولید و به جامعه جهانی عرضه کند؛زیرا حضور فعال در عرصه تمدنی، صرفاً به معنای تأثیرپذیری از فرهنگ‌های دیگر نیست، بلکه مستلزم توانایی تولید و صدور الگوهای فرهنگی نیز هست.
استاد دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر اینکه مسئله امروز را نمی‌توان صرفاً با مفاهیم اشاعه فرهنگی یا مهاجرت فرهنگی توضیح داد، بیان کرد: آنچه در شرایط کنونی با آن مواجه هستیم، نوعی تقابل فرهنگی است که در آن برخی جریان‌ها صرفاً در جایگاه دریافت‌کننده عناصر فرهنگی قرار ندارند، بلکه با رویکردی هدفمند درصدد تحمیل الگوهای فرهنگی خود به دیگر جوامع هستند.
وی با اشاره به طرح مفهوم تهاجم فرهنگی از سوی رهبر شهید، اظهار داشت: طرح موضوع تهاجم فرهنگی ناظر بر همین واقعیت بود که مواجهه فرهنگی موجود، صرفاً یک تبادل طبیعی و دوسویه میان فرهنگ‌ها نیست، بلکه در مواردی با رویکردی تهاجمی و برنامه‌ریزی‌شده دنبال می‌شود.
نوغانی با تشریح دو عرصه اصلی این تقابل گفت: تقابل سبک‌های زندگی و جهان‌های فرهنگی متعارض، هم در عرصه واقعی و هم در فضای مجازی جریان دارد و هر یک از این دو عرصه نیز کارگزاران و کنشگران خاص خود را دارند؛ بنابراین، برای مواجهه مؤثر با این وضعیت باید نقش‌آفرینان فرهنگی در هر دو عرصه شناسایی و ظرفیت‌های آنان فعال شود.
وی با انتقاد از تقلیل موضوع عفاف و حجاب به مباحث جنسیتی تأکید کرد: یکی از آسیب‌های موجود در تحلیل موضوع عفاف و حجاب، محدود کردن آن به مسائل جنسیتی است؛ درحالی‌که این موضوع ماهیتی فرهنگی و تمدنی دارد و باید در چارچوب گسترده‌تری مورد بررسی قرار گیرد.
استاد گروه جامعه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد افزود: هنگامی که موضوع عفاف و حجاب صرفاً با ادبیات جنسیتی مطرح می‌شود، ممکن است حساسیت‌ها و گسست‌های اجتماعی تشدید شود و بخشی از جامعه در برابر این بحث موضع بگیرد؛ درحالی‌که عفاف و پوشیدگی، موضوعی فراگیر است و به زنان محدود نمی‌شود.
وی با اشاره به نقش ادبیات و واژگان در شکل‌دهی به افکار عمومی خاطرنشان کرد: استفاده از برخی اصطلاحات مانند انقلاب جنسیتی یا جنبش جنسیتی می‌تواند بار معنایی و اجتماعی خاصی ایجاد کند و به شکل‌گیری برداشت‌های متفاوت در جامعه بینجامد؛ ازاین‌رو، در تبیین موضوع عفاف و حجاب باید از ادبیاتی دقیق‌تر استفاده کرد و به ابعاد فرهنگی، اجتماعی و تمدنی آن پرداخت.
نوغانی ادامه داد: نباید در تحلیل مسائل اجتماعی، صرفاً یک گروه از جامعه را مخاطب قرار داد یا همه مشکلات را به یک جنسیت نسبت داد؛ زیرا مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می‌توانند گروه‌های مختلف، از جمله دختران و پسران را تحت تأثیر قرار دهند و تحلیل این مسائل نیازمند نگاه جامع است.
وی با تأکید بر ضرورت بازنگری در چارچوب‌های نظری بررسی عفاف و حجاب خاطرنشان کرد: برای تبیین دقیق این موضوع باید از یک‌سو میان زیست عفیفانه و سبک زندگی تمایز مفهومی قائل شد و از سوی دیگر، مبانی دینی، اعتقادی و فرهنگی جامعه را در تحلیل آن مورد توجه قرار داد تا امکان بررسی این مسئله در چارچوب هویت ایرانی ـ اسلامی و تمدن اسلامی فراهم شود.
انتهای پیام/
استاد گروه جامعه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد؛
سبک زندگی، مهم‌ترین مؤلفه شکل‌دهنده هویت فرهنگی و تمدنی جوامع است
حوزه/ نوغانی با تأکید بر نقش بنیادین سبک زندگی در شکل‌گیری هویت فرهنگی و تمدنی جوامع، اظهار داشت: سبک زندگی یکی از مهم‌ترین معیارهای بازشناسی هویت ایرانی ـ اسلامی و عرصه اصلی تقابل فرهنگی جامعه اسلامی با نظام سلطه در دنیای معاصر است.
نظر شما