کتاب مثنوی عقل و عشق؛ بازخوانی پیوند معرفتی حضرت زهرا(س) و حضرت علی(ع) است

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، محمد خاقانی اصفهانی، نویسنده، پژوهشگر و مؤلف مثنوی عقل و عشق، از آثار تازه منتشرشده بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، چهارشنبه ۲۰ آبان‌ماه در آیین گرامیداشت چهل‌ودومین سالگرد تأسیس این بنیاد که در تالار شیخ طبرسی برگزار شد، به تشریح شکل‌گیری و محتوای این اثر ادبی پرداخت.

وی با تبریک سالگرد تأسیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی و قدردانی از تلاش‌های علمی و پژوهشی این مجموعه، اظهار داشت: مثنوی عقل و عشق را به محضر حضرت فاطمه زهرا(س) تقدیم کرده‌ام و انگیزه سرودن آن، تأمل در جایگاه عقل و عشق در مسیر معرفت دینی و بررسی نسبت میان این دو مفهوم بوده است.

آغاز سرایش مثنوی با تأمل در آیه مودت

خاقانی اصفهانی با اشاره به شکل‌گیری ایده اولیه این اثر در جریان سخنرانی‌های خود در ایام فاطمیه دو سال پیش در دانشگاه اصفهان، گفت: در آن جلسات، آیه ۲۳ سوره شوری، به‌ویژه موضوع مودت قربی، محور بحث قرار داشت و این پرسش مطرح شد که برای ورود به آستان معرفت اهل‌بیت(ع) باید از مسیر عقل حرکت کرد یا عشق؛ همچنین این موضوع مورد توجه بود که آیا مودت اهل‌بیت(ع) صرفاً به معنای محبت و عشق است یا حقیقتی فراتر از عقل را نیز در بر می‌گیرد.

وی افزود: این پرسش مرا با یکی از پیچیده‌ترین مباحث تاریخ اندیشه بشری، یعنی جدال دیرینه عقل و عشق، درگیر کرد؛ موضوعی که از گذشته‌های دور در فلسفه، حکمت و ادبیات جهان مطرح بوده و اندیشمندان و شاعران بسیاری درباره آن به بحث و مناظره پرداخته‌اند.

این نویسنده و پژوهشگر با اشاره به تجربه شخصی خود در مواجهه با مسئله عقل و عشق، تصریح کرد: حدود ۴۰ سال فعالیت دانشگاهی و ادبی، مرا با نوعی دوگانگی در این زمینه روبه‌رو کرده بود؛ به‌گونه‌ای که در اشعار فارسی و عربی خود، که برخی از آن‌ها موفق به کسب جوایز بین‌المللی در کشورهایی همچون کویت و اسپانیا و جوایز ملی در ایران شده‌اند، عمدتاً در خدمت عشق و در نقد عقل‌گرایی سخن گفته‌ام؛ اما در فعالیت‌های علمی، پژوهشی و راهنمایی پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری، رویکردی عقل‌محور داشته‌ام.

خاقانی اصفهانی ادامه داد: این دوگانگی و سرگردانی میان عقل و عشق، انگیزه‌ای شد تا با توسل به حضرت فاطمه زهرا(س) و طلب یاری از ایشان، برای رسیدن به پاسخی روشن درباره نسبت این دو حقیقت اقدام کنم و حاصل این مسیر، سرایش مثنوی عقل و عشق بود.

وی با بیان اینکه در ابتدا تصور می‌کرد این اثر در حدود ۵۰ تا ۶۰ بیت سروده شود، اظهار داشت: موضوع به‌تدریج گسترش یافت و در نهایت، مثنوی عقل و عشق در یک‌هزار و ۳۴ بیت و در قالب نمایشنامه‌ای شاعرانه با پنج پرده و ۶۰ صحنه شکل گرفت.

این پژوهشگر افزود: در این اثر، ۲۸ شخصیت از چهره‌های برجسته تاریخ اندیشه، فلسفه و ادبیات جهان، از جمله کنفوسیوس، ارسطو، شماری از حکیمان یونان باستان، کانت، کارل مارکس، لایب‌نیتس، چارلی چاپلین، پروین اعتصامی، حافظ و ابن‌عربی، در قالب مناظراتی تخیلی درباره عقل و عشق به گفت‌وگو و رویارویی می‌پردازند.

وی با تشریح ساختار روایی اثر بیان کرد: این مناظرات در حضور سه شخصیت نمادین برگزار می‌شود؛ بانوی عشق، آقای عقل و حضرت وحی. در جریان گفت‌وگوها، اختلاف میان عقل و عشق شدت می‌گیرد و سرانجام حضرت وحی، هویت دو شخصیت اصلی را آشکار می‌کند.

خاقانی اصفهانی ادامه داد: در پایان این روایت مشخص می‌شود که بانوی عشق، حضرت فاطمه زهرا(س) و آقای عقل، امیرالمؤمنین علی(ع) هستند و پیوند این دو حقیقت در وجود مقدس این دو بزرگوار به تصویر کشیده می‌شود. اثر نیز با طرح این پرسش از مخاطب به پایان می‌رسد که در ماجرای عقل و عشق چه جایگاهی دارد و چگونه می‌تواند این مسئله را برای خود تبیین کند.

وی با اشاره به بازتاب بین‌المللی این اثر، گفت: به برکت عنایت حضرت زهرا(س)، پیش از انتشار رسمی کتاب، ترجمه آن به زبان‌های انگلیسی، مالزیایی، اندونزیایی، فرانسوی و سواحیلی انجام شده و ترجمه آن به چند زبان دیگر از جمله روسی و ترکی نیز در دست انجام است.

این نویسنده و پژوهشگر با اشاره به برگزاری همایشی بین‌المللی برای معرفی این اثر در یکی از دانشگاه‌های مالزی، اظهار داشت: در این همایش که با حضور حدود ۶۰ استاد برجسته از کشورهای مختلف برگزار شد، ابعاد ادبی و محتوایی مثنوی عقل و عشق مورد بررسی قرار گرفت.

وی با اشاره به اظهارات یکی از استادان مصری حاضر در این همایش افزود: این استاد با وجود تفاوت مذهبی و اعتقادی خود با مؤلف اثر، پس از مطالعه مثنوی و آشنایی با محتوای آن، از ارزش ادبی و محتوایی این اثر تمجید کرد و آن را اثری شایسته ماندگاری در عرصه ادبیات دانست.
انتهای پیام/