به مناسبت بزرگداشت شیخ اشراق: فرزانه‌ای از مکتب حکمت و معرفت

دانش ‌مردی که در سفر و حضر و با همگنان و دیگران، به معاشرت علمی باریافت و در آوردگاه اندیشه و فکر و ذکر، از اعاظم روزگار خویش و همه دورانها شد.

مردی عالم و اندیشمند که در راه بیان احکام دین و معارف آیین، نه باکی به دل راه می داد و نه ترسی بر زبانش تسلط می یافت و همین شیوه و شمایل هم در آخر او را به دار حق گویی و معرفت آموزی آویخت.

شیخ شهاب الدین سهروردی چهره‌ ای بزرگ و دانشی در حکمت ، فلسفه و عرفان در فرهنگ ایران است. او در سال 549 هجری قمری در قریه‌ سهرورد زنجان به دنیا آمد. اولین آموخته های او در شهر مراغه نزد مجدالدین جیلی بود . سهروردی نزد جیلی ، فقیه مشهور آن زمان ، فقه را آموخت و در همانجا و نزد همین استاد با فخر رازی ، منتقد بزرگ فلسفه مشاء ، همدرس بود .

سهروردی پس از تکمیل تحصیلات خویش به اصفهان هجرت کرد تا نزد ظهیرالدین فارسی، علم منطق را بیاموزد. او در همین شهر بود که برای نخستین بار با افکار ابن سینا روبرو شد و پس از مدتی تسلط خاصی بر آن پیدا کرد.

سهروردی پس از به پایان رساندن تحصیلات رو به عرفان معنوی آورد. او در جریان سفرهایش به مجاهدت نفس روی آورد.

پس آنگاه که سفرهای شیخ اشراق گسترده تر شده بود به آناتولی رسید و از آنجا به حلب سوریه رسید. در همان شهر با ملک ظاهر ، پسر صلاح الدین ایوبی ، دیداد کرد. ملک ظاهر که به جرگه علاقمندان شیخ درآمده بود از او خواست که در آن جا بماند. سهروردی پذیرفت و درس و بحث خود را در مدرسه حلاویه آغاز کرد. در همین مدرسه بود که شاگرد و پیرو وفادارش شمس الدین شهروزی به او ملحق شد.

آنگونه که در تاریخ زندگانی او آمده است سهروردی همیشه در بیان مسائل ، به خصوص احکام و مسائل مربوط به دین بی باک بود و همین صراحت بیان او بود که سرانجام گروهی از ظاهراندیشان علیه او شوریدند ، او را مرتد خوانده و سخنانش را خلاف اصول دین دانستند. این کینه و عناد تا جایی رسید که شیخ را زندانی کرده و در سن 36 یا 38 سالگی به قتل رساندند. گفته اند که او را به دار آویختند یا خفه کردند.

شیخ اشراق شهاب الدین سهروردی در طول عمر کوتاه خود حدود پنجاه کتاب و رساله تألیف نمود. آثار او نه تنها حاوی مهمترین افکار و اندیشه های اوست بلکه به روشنی و زیبایی از نظر فصاحت و بلاغت در رتبه ای بالا و والا و دارای نثری عمیق و پخته و قوی است .

آثار سهروردی را می توان به چند بخش تقسیم کرد :

کتاب های فلسفی وی که به زبان عربی است . تلویحات ، المقاومات و مطارحات و معروف ترین کتاب فلسفی وی ، حکمت الاشراق ، از این جمله اند .

رساله های عرفانی وی که به زبان فارسی و عربی است. از این جمله عقل سرخ ، آواز پر جبرئیل ، صفیر سیمرغ و لغت موران به پارسی و هیاکل النور و کلمة التصوف به عربی است .

ترجمه ها و شروحی که او بر کتب پیشینیان ، قرآن و احادیث نوشته است. مانند ترجمه‌ فارسی رسالة الطیر ابن سینا و شرحی بر اشارات و تنبیهات ابن سینا و تفاسیری بر چند سوره قرآن کریم .

دعاها و مناجات نامه هایی که به زبان عربی است و آنها را الواردات و التقدیسات نامیده است .

شیخ شهاب الدین سهروردی از نوادر دوران و از جرگه برجسته ترین فلاسفه و عرفا و سالکان طریق حکمت و معرفت است که در طول دوران حیات خویش که سالهای کوتاهی بین 36 تا 38 سال بوده، توانست خرمنی از حکمت و اندیشه را بر مبنای معارف و متون اصیل دینی بنا نهد و تشنگان این طریق را با آب تفکر و تفقه خویش سیراب نماید.

روحش شاد و یادش گرامی و راهش پررهرو باد!