ریشه دین‌گریزی نسل جدید در ناتوانی ما در درک دنیای ذهنی آنان است/ تفاوت‌های نسلی و شیوه‌های ارتباطی، عامل اصلی دین‌پذیری یا دین‌گریزی است

به گزارش خبرگزاری حوزه در اصفهان، حجت الاسلام مسعود آذربایجانی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه اصفهان، ظهر امروز در اختتامیه جشنواره امامت و مهدویت در دانشگاه آزاد اسلامی اصفهان با قدردانی از برگزاری جشنواره نهج‌البلاغه با محوریت امامت و ولایت و توجه به حکمرانی علوی، اظهار کرد: موضوع بحث من «عوامل روی‌آوری و رویگردانی از دین در نسل جدید» با رویکرد روان‌شناختی و با نگاهی به نامه ۳۱ نهج‌البلاغه است؛ موضوعی که با توجه به حوادث اخیر، ضرورت بازخوانی جدی‌تری پیدا کرده است.
وی نخستین نکته را «تفاوت نسل‌ها و امکان یا عدم امکان ارتباط» دانست و گفت: هر نسل یک هرم هویتی دارد که از باورها، ارزش‌ها، نگرش‌ها و الگوهای رفتاری تشکیل می‌شود. وقتی دو نسل با فاصله ۲۵ تا ۳۰ سال را مقایسه می‌کنیم، سه حالت رخ می‌دهد؛ انطباق نسلی، شکاف یا گسست نسلی و اختلاف نسلی، امروز حالت اول بسیار کم است. نگرانی اصلی، حرکت از اختلاف نسلی به سمت گسست نسلی است؛ جایی که حتی در باورها هم نقاط مشترک به حداقل می‌رسد.
حجت الاسلام آذربایجانی با اشاره به برخی بررسی‌های میدانی درباره ناآرامی‌های اخیر افزود: در یک نمونه مورد مطالعه، بخش قابل توجهی از افراد بازداشت‌شده دچار مشکلات جدی خانوادگی بودند و درصد بالایی نیز ابهامات اعتقادی جدی داشتند. این‌ها فرزندان همین جامعه‌اند و نمی‌توان مسئله را صرفاً به بیرون نسبت داد؛ بنابراین نیازمند تحلیل درون‌زا و اصلاح جدی هستیم.
وی ادامه داد: اگر فرض را بر «اختلاف نسلی» بگذاریم، نه «گسست نسلی»، هنوز امکان گفت‌وگو و اصلاح وجود دارد. در اینجا نامه ۳۱ نهج‌البلاغه راهگشاست؛ جمله‌ای که به امیرالمؤمنین(ع) نسبت داده می‌شود این است که فرزندان خود را به آداب خود مجبور نکنید، زیرا آنان برای زمانی غیر از زمان شما آفریده شده‌اند. حداقل تفاوت نسل‌ها، تفاوت زمانه است و نمی‌توان با فشار و اجبار، الگوهای رفتاری نسل پیشین را عیناً به نسل جدید تحمیل کرد.
استاد حوزه و دانشگاه گفت: یکی از نکات مهم تربیتی، مدارا در حوزه «آداب و الگوهای رفتاری» است. وقتی نامه ۳۱ را می‌خوانیم، می‌بینیم امیرالمؤمنین(ع) با زبانی عاطفی، واقع‌بینانه و همراه با درک تفاوت‌ها با فرزند خود سخن می‌گوید.
حجت الاسلام آذربایجانی با معرفی پژوهش‌هایی در حوزه شکاف نسلی افزود: در بسیاری از مطالعات جدید، حتی در جوامع غربی، بر ضرورت گفت‌وگو و رسیدن به مدارا بین نسل‌ها تأکید شده است؛ نسل جدید را نمی‌توان نادیده گرفت یا حذف کرد؛ باید او را فهمید.
وی به ویژگی‌های «نسل Z» پرداخت و اظهار کرد: این نسل از کودکی با اینترنت، موبایل و شبکه‌های اجتماعی رشد کرده است؛ دسترسی گسترده به اطلاعات، حضور پررنگ در فضای مجازی، و دریافت روزانه چندین ساعت داده‌های متنوع، ذهنیت آنان را شکل داده است؛ در این فضا، ناهمخوانی بین محتوای دریافتی و هنجارهای بومی، می‌تواند به تعارض درونی، احساس بیگانگی، خشم و نارضایتی منجر شود.
رئیس پژوهشکده علوم رفتاری پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ادامه داد: این نسل بیش از آنکه در فضای واقعی کنشگر باشد، در فضای مجازی فعال است؛ کاهش جمعیت خانواده، اشتغال هم‌زمان پدر و مادر و کم‌رنگ شدن گفت‌وگوی عاطفی در خانه، باعث شده مرجع اثرگذار تربیتی از خانواده و مدرسه به شبکه‌های اجتماعی منتقل شود.
وی تأکید کرد: ما نمی‌توانیم کل فضای مجازی را حذف کنیم؛ راه‌حل، یادگیری شیوه مواجهه صحیح با آن است. اگر ارتباط عاطفی ما با فرزندان ضعیف باشد، آموزش رسمی و توصیه‌های مستقیم نیز اثرگذاری خود را از دست می‌دهد.
حجت الاسلام آذربایجانی با اشاره دوباره به نامه ۳۱ نهج‌البلاغه گفت: در این نامه، رابطه پدر و فرزند بر پایه محبت، گفت‌وگو، درک متقابل و انتقال تدریجی تجربه‌هاست و اگر ما این الگو را در خانواده، مدرسه و دانشگاه احیا نکنیم، فاصله نسلی عمیق‌تر می‌شود و دین‌گریزی در بخشی از نسل جدید تقویت خواهد شد.

وی خواستار برگزاری نشست‌های هم‌اندیشی میان استادان و مسئولان دانشگاهی برای بررسی علمی ریشه‌های این پدیده شد و تصریح کرد: عبور سطحی از این مسائل، خطاست؛ باید گوش بدهیم، بفهمیم و هم‌زمان اصلاحات لازم را در حوزه‌های فرهنگی، تربیتی و حتی مدیریتی و اجتماعی با شجاعت دنبال کنیم.