امام زمان (عج) در آیات و روایات

حجت الاسلام والمسلمین مرتضی بشیری از اساتید حوزه علمیه قم در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با تبریک به مناسبت فرا رسیدن سالروز میلاد منجی عالم بشریت (عج)، به بیان آیات و روایاتی در مورد آن امام همام (عج) پرداخت.

امام مهدی (عج) در آیات قرآن

آیه نخست: سوره صف، آیه ۸

در سوره مبارکه صف می خوانیم: «یُرِیدُونَ لِیُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کَرِهَ الْکَافِرُونَ؛ می‏ خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش کنند؛ و حال آنکه خدا گرچه کافران را ناخوش افتد، نور خود را کامل خواهد گردانید.» ﴿صف: ۸﴾

در تفسیر قمی ذیل این آیه شریفه آمده است: «وَ قَوْلُهُ‏ یُرِیدُونَ لِیُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ‏ قَالَ بِالْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام حَتَّی إِذَا خَرَجَ- یُظْهِرُهُ اللَّهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ حَتَّی لَا یُعْبَدَ غَیْرُ اللَّهِ‏» وَ هُوَ قَوْلُهُ‏ «یَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْرا» (تفسیر القمی؛ ج‏ ۲؛ ص ۳۶۵)

آیه دوم: سوره قصص، آیه ۵

یکی دیگر از آیات مهدوی، این آیه شریفه از سوره مبارکه قصص است: «وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ؛ و ما اراده داشتیم که بر آن طایفه ضعیف و ذلیل کرده شده در آن سرزمین منّت گذارده و آنها را پیشوایان (خلق) قرار دهیم و وارث (ملک و جاه فرعونیان) گردانیم.» (قصص: ۵)

در کلمات قصار نهج البلاغه، از امیرالمؤمنین (ع) روایت شده است که دنیا پس از چموشی و سرکشی ـ همچون شتری که از دادن شیر به دوشنده اش خودداری می کند و برای بچه اش نگه می دارد ـ به ما روی می آورد و... و سپس آیه و نرید ان نمن... را تلاوت فرمود. «وَ قَالَ (ع): لَتَعْطِفَنَّ الدُّنْیَا عَلَیْنَا بَعْدَ شِمَاسِهَا عَطْفَ الضَّرُوسِ‏ عَلَی وَلَدِهَا وَ تَلَا عَقِیبَ ذَلِکَ- وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِین‏» (نهج البلاغه، کلمات قصار، ۲۰۹)

امام علی (ع) در تفسیر آیه شریفه فوق می فرماید: «این گروه آل محمد (ع) هستند، خداوند مهدی آنها را بعد از زحمت و فشاری که بر آنان وارد می شود، بر می انگیزد و به آنها عزّت می دهد و دشمنانشان را ذلیل و خوار می کند.» (مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱۶، ص ۱۸، به نقل از تفسیر نورالثقلین، ج ۴، ص ۱۱۰)

آیه سوم: سوره اسراء، آیه ۸۱

یکی دیگر از آیات، آیه ۸۱ از سوره مبارکه اسراء است: «وَ قُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ کَانَ زَهُوقًا؛ و بگو حق آمد و باطل نابود شد آری باطل همواره نابودشدنی است.» (اسراء: ۸۱﴾ در کلامی نورانی از حضرت حجّت (عج) می خوانیم: «اللَّهُمَّ احْجُبْنِی عَنْ عُیُونِ أَعْدَائِی وَ اجْمَعْ بَیْنِی وَ بَیْنَ أَوْلِیَائِی وَ أَنْجِزْ لِی مَا وَعَدْتَنِی وَ احْفَظْنِی فِی غَیْبَتِی إِلَی أَنْ تَأْذَنَ لِی فِی ظُهُورِی وَ أَحْیِ بِی مَا دَرَسَ مِنْ فُرُوضِکَ وَ سُنَنِکَ وَ عَجِّلْ فَرَجِی وَ سَهِّلْ مَخْرَجِی وَ اجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطَاناً نَصِیراً وَ افْتَحْ لِی فَتْحاً مُبِیناً وَ اهْدِنِی صِرَاطاً مُسْتَقِیماً وَ قِنِی جَمِیعَ مَا أُحَاذِرُهُ مِنَ الظَّالِمِینَ وَ احْجُبْنِی عَنْ أَعْیُنِ الْبَاغِضِینَ النَّاصِبِینَ الْعَدَاوَهْ لِأَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّکَ وَ لَا یَصِلْ مِنْهُمْ إِلَیَّ أَحَدٌ بِسُوءٍ فَإِذَا أَذِنْتَ فِی ظُهُورِی فَأَیِّدْنِی بِجُنُودِکَ وَ اجْعَلْ مَنْ یَتْبَعُنِی لِنُصْرَهْ دِینِکَ مُؤَیَّدِینَ وَ فِی سَبِیلِکَ مُجَاهِدِینَ وَ عَلَی مَنْ أَرَادَنِی وَ أَرَادَهُمْ بِسُوءٍ مَنْصُورِینَ وَ وَفِّقْنِی لِإِقَامَهْ حُدُودِکَ وَ انْصُرْنِی عَلَی مَنْ تَعَدَّی مَحْدُودَکَ وَ انْصُرِ الْحَقَّ و أَزْهِقِ الْبَاطِلَ «إِنَّ الْباطِلَ کانَ زَهُوقاً؛ خداوندا! مرا از چشمان دشمنانم پنهان کن و میان من و دوستانت جمع کن، و آنچه را به من وعده دادی محقّق گردان، و مرا در غیبتم حفظ کن تا آنکه به من اجازه‌ آشکار شدن دهی. و به ‌وسیله‌ من واجبات و سنّت‌ هایت را که از بین رفتند زنده گردان، گشایشم را نزدیک کن و راه نجاتم را آسان گردان و از سوی خودت برایم نیروی یاری‌کننده ‌ای قرار بده، و پیروزی آشکاری برایم بگشا و مرا به راه مستقیم هدایت فرما و مرا از همه ستمگرانی که از آنها می ‌ترسم، نگاه دار و مرا از دیدگان کینه ‌توزان و دشمنان اهل بیت پیامبرت پنهان کن، تا بدی هیچ‌ یک از آنها به من نرسد. و هنگامی که به من اجازه آشکار شدن دادی، مرا با سپاه خودت تأیید کن و پیروانم را برای یاری دینت مؤیّد بدار، و آنها در راه خودت تلاشگر قرار ده و بر کسانی که اراده‌ بدی برای ما و آنان کرده‌ اند پیروز گردان و مرا برای برپاداشتن حدودت موفق بدار و در برابر کسانی که به حدود تو تجاوز نموده‌ اند یاریم کن و حق را یاری فرما و باطل را نابود گردان. «إنَّ الْباطِلَ کانَ زَهُوقاً» (تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج ۸، ص ۳۲۴؛ بحارالأنوار، ج ۹۱، ص ۳۷۸)

آیه چهارم: سوره مبارکه آل عمران، آیه ۱۳۹

در سوره مبارکه آل عمران، آیه ۱۳۹ می خوانیم: «وَلا تَهِنوا وَلا تَحزَنوا وَأَنتُمُ الأَعلَونَ إِن کُنتُم مُؤمِنینَ؛ و سست نشوید! و غمگین نگردید! و شما برترید اگر ایمان داشته باشید!» ﴿آل عمران: ۱۳۹﴾

امام مهدی (عج) در روایات

روایت نخست:

در حدیث شریفی از رسول الله (ص) می خوانیم: برترین کارهای امت من، انتظار فرج از خدای عزوجل است. «قال رسول‌ الله (ص): اَفْضَلُ اَعْمالِ اُمَّتی اِنْتِظارُ الْفَرَجِ مِنَ اللّه‏ عَزّوجلّ.» (کمال الدین و تمام النعمه، ص ۶۴۴، ح ۳)

روایت دوم:

در کلامی گهربار از امام زمان (عج) آمده است: من ختم کننده راه اوصیا هستم و به وسیله من خدا بلاها را از اهل بیت من و شیعیانم دفع می کند. «قال الامام المَهدی (عج): اَنَا خاتِمُ الأوصیاءِ وَ بی ‌یَدفَعُ اللهُ البَلاءَ عَن اَهلی و شیعَتی.» (غیبت شیخ طوسی، ص ٢٤٦)

روایت سوم:

از امیرالمؤمنین علی (ع) روایت شده است: همواره در انتظار فرج باشید و یأس و ناامیدی از رحمت خدا به خود راه مدهید. «اِنتَظِروا الفَرَجَ وَلا تَیأسُوا مِن رَوحِ الله» (بحار، ج ١٥، ص ١٢٣)

روایت چهارم:

امام زین العابدین (ع) در مورد برتری منتظران می فرماید: ای أبا خالد! مردمان زمان غیبت امام زمان (عج)، اگر به امامتش اعتقاد، و برای ظهورش انتظار برند، از مردم همۀ دورانها برترند. «یَا أَبَا خَالِدٍ إِنَّ أَهْلَ زَمَانِ غَیْبَتِهِ الْقَائِلِینَ بِإِمَامَتِهِ وَ الْمُنْتَظِرِینَ‏ لِظُهُورِهِ‏ أَفْضَلُ‏ مِنْ‏ أَهْلِ‏ کُلِ‏ زَمَانٍ‏ لِأَنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَعْطَاهُمْ مِنَ الْعُقُولِ وَ الْأَفْهَامِ وَ الْمَعْرِفَةِ مَا صَارَتْ بِهِ الْغَیْبَةُ عِنْدَهُمْ بِمَنْزِلَةِ الْمُشَاهَدَةِ وَ جَعَلَهُمْ فِی ذَلِکَ الزَّمَانِ بِمَنْزِلَةِ الْمُجَاهِدِینَ بَیْنَ یَدَیْ رَسُولِ اللَّهِ ص بِالسَّیْفِ أُولَئِکَ الْمُخْلَصُونَ حَقّاً وَ شِیعَتُنَا صِدْقاً وَ الدُّعَاةُ إِلَی دِینِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ سِرّاً وَ جَهْرا» (کمال الدین و تمام النعمة، ج ‏۱، ص: ۳۲۰)

روایت پنجم:

وقتی دعبل خزاعی، قصیده معروف خود را در محضر امام رضا (ع) خواند، به این شعر رسید: «ناگزیر امامی (از ما) خروج خواهد کرد و او به نام خدا، همراه با برکات فراوان الهی قیام می کند» «خروج امام لا محاله واقع / یقوم علی اسم الله و البرکات» در این زمان امام رضا (ع) برخاستند و بر روی قدم های مبارک خود ایستادند، دست راست خود را بر سر نهاده و در حالی که سر را مقداری به طرف پائین فرود آورده بودند، دعا کرده و فرمودند «خداوندا، در فرج و ظهور او شتاب کن و ما را بوسیله او یاری فرما» (القطره: ج ۱، ص ۴۸۷، ح ۸۳)

روایت ششم:

در توقیعی که از ناحیه امام عصر (عج) برای شیخ مفید (ره) صادر شد، حضرت فرمودند: ما در رعایت حـال شما کوتاهی نمی ‏کنیم و شما را فراموش نمی کنیم؛ اگر جز این بود، سختی ها و گرفتاری ها بر شما فرو می ‏آمد و دشمنان شما را ریشه کن می کردند؛ پس تقوای خدای بزرگ را پیشه سازید.«إِنَّا غَیْرُ مُهمِلِینَ لِمُرَاعَاتِکُم وَ لَا نَاسِینَ لِذِکْرِکُم وَ لَو لَا ذَلِکَ لَنَزَلَ بِکُمُ اللَّأوَاءُ وَ اصطَلَمَکُمُ الْأَعدَاءُ» (احتجاج، ج ۲، ص ۴۹۷؛ بحارالانوار، ج ۵۳، ص ۱۷۵)

روایت هفتم:

امام کاظم (ع) می فرماید: بهترین عبادت بعد از شناختن خداوند،‌ انتظار فرج است. « أفْضَلُ العِبادَةِ بَعْدَ المَعْرِفَةِ‌ انْتِظارُ‌ الفَرَجِ» (تحف العقول، ص ۴٠٣)

روایت هشتم:

حضرت حجت (ع) می فرماید: در تعجیل فرج زیاد دعا کنید که تعجیل فرج، گشایش کار خود شما است. «أَکْثِرُوا الدُّعَاءَ بِتَعْجِیلِ الْفَرَجِ فَإِنَّ ذَلِکَ فَرَجُکُم‏» (بحارالأنوار ،ج۵۳ ، ص۱۸۰ ، باب ۳۱)

روایت نهم:

رسول مکرّم اسلام (ص) می فرماید: مهدی (عج) طاووس اهل بهشت است. «المَهدِی طاووسُ أَهلِ الجَنَّةِ» (الشِّهاب‌ فی‌الحِکَمِ و الآداب، ص ١٦؛ بحار الأنوار: ج ۵۱؛ ص ۹۱)

روایت دهم:

امام جعفر صادق (ع) می فرماید: کسی که در انتظار امام دوازدهمین خود به سر می ‌برد، همانند کسی است که در رکاب رسول خدا (ص) شمشیر کشیده و از آن حضرت دفاع می‌ نماید. «المُنتَظِرُ لِلثّانی عَشَر کَالشّاهِرِ سَیفَهُ بَینَ یدَی رُسولِ الله (ص) یذُبُّ عَنهُ» (کمال ‌الدین، ص ٦٤٧)

روایت یازدهم:

امام صادق (ع) فرمودند: هیچ عملی در روز جمعه برتر و با فضیلت‌ تر از صلوات بر محمّد و آل محمّد نیست. «وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (ع):‏ السَّبْتُ لَنَا وَ الْأَحَدُ لِشِیعَتِنَا وَ الْإِثْنَیْنِ لِأَعْدَائِنَا وَ الثَّلَاثَاءُ لِبَنِی أُمَیَّةَ وَ الْأَرْبِعَاءُ یَوْمُ شُرْبِ الدَّوَاءِ وَ الْخَمِیسُ یُقْضَی فِیهِ الْحَوَائِجُ وَ الْجُمُعَةُ لِلتَّنْظِیفِ وَ التَّطَیُّبُ وَ هُوَ عِیدُ الْمُسْلِمِینَ وَ هُوَ أَفْضَلُ مِنَ الْفِطْرِ وَ الْأَضْحَی وَ یَوْمُ الْحُجَّةِ وَ کَانَ غَدِیرٌ أَفْضَلَ الْأَعْیَادِ وَ هُوَ الثَّامِنَ عَشَرَ مِنْ ذِی الْحِجَّةِ وَ کَانَ یَوْمُ الْجُمُعَةِ وَ یَخْرُجُ قَائِمُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ یَقُومُ الْقِیَامَةُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ مَا مِنْ‏ عَمَلٍ‏ أَفْضَلَ‏ یَوْمَ الْجُمُعَةِ مِنَ الصَّلَاةِ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله و سلم» (فتال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین (ط - القدیمة) - ایران ؛ قم، چاپ: اول، ۱۳۷۵ ش؛ ج ‏۲؛ ص ۳۹۲)

روایت دوازدهم:

امام جعفرصادق (ع) می فرماید: اگر از عمر دنیا تنها یک روز مانده باشد، خداوند آن روز را آنقدر طولانی می‌ کند تا قائم ما اهل بیت (ع) ظهور یابد.« لَو لَمْ یبْقَ منَ الدُّنیا اِلاَّ یومٌ واحِدٌ لَطَوّلَ اللهُ ذلِکَ الیومَ حَتّی یخرُجَ قائمُنا أَهْلَ البَیت» (منتخب‌الاثر، ص ٢٥٤)

روایت سیزدهم:

در کلامی نورانی از حضرت حجت (عج) می خوانیم: وجود من برای اهل زمین، سبب امان و آسایش است، همچنان که ستارگان سبب امان آسمان هستند. ««... إِنِّی أَمَانٌ لِأَهْلِ اَلْأَرْضِ کمَا أَنَّ اَلنُّجُومَ أَمَانٌ لِأَهْلِ اَلسَّمَاءِ» (بحار الأنوار، جلد ۷۵ ، ص۳۸۰)

روایت پانزدهم:

در روایتی از ولی عصر (ع) می خوانیم: «قال الامام المَهدی (ع): اَمَّا الْحَوادِثُ الْواقِعَةُ فَارْجِعوُا فیها اِلی رُواةِ حَدیثِنا، فَاِنَّهُمْ حُجَّتی عَلَیْکُمْ وَاَنَا حُجَّةُ اللّهِ عَلَیْهِمْ؛ امّا در رویدادهای زمانه، به راویان حدیث ما رجوع کنید. آنان، حجت من بر شمایند و من، حجّت خدا بر آنانم» (حر عاملی، محمد حسن، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۱۴۰، ح ۳۳۴۲۴)

روایت شانزدهم:

علی‌ بن عیسی از ایوب بن یحیی از امام موسی ‌بن ‌جعفر (ع) روایت می‌ کند که آن حضرت فرمودند: مردی از اهل قم مردم را به سوی حق دعوت می‌ کند و قومی گرداگرد او جمع می ‌شوند، به صلابت پاره ‌های فولاد، تند بادها آنان را به‌ لرزه در نمی ‌آورد و از جنگ خسته نمی ‌شوند و ترس به خود راه نمی ‌دهند و بر خدا توکل می کنند و سرانجام، پیروزی از آن متقین است۰«عَنْ عَلِیِّ بْنِ عِیسَی عَنْ أَیُّوبَ بْنِ یَحْیَی الْجَنْدَلِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ (ع) قَالَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ قُمَّ یَدْعُو النَّاسَ إِلَی الْحَقِّ یَجْتَمِعُ مَعَهُ قَوْمٌ کَزُبَرِ الْحَدِیدِ لَا تُزِلُّهُمُ الرِّیَاحُ الْعَوَاصِفُ وَ لَا یَمَلُّونَ مِنَ الْحَرَبِ وَ لَا یَجْبُنُونَ وَ عَلَی اللَّهِ یَتَوَکَّلُونَ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِین» (بحار الانوار، ج ۶۰، ص۲۱۶)