معصومه فاطمی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در رابطه با چگونگی نگارش کتاب لاله زار عنوان کرد: حدود چهار _پنج سال قبل، مستندهای مربوط به دوره پهلوی را با رویکرد زن و خانواده بررسی میکردم که متوجه شدم بخش محدود و کمی به طور جدی به مسأله زن و خانواده پرداخته بودند و این کمبود اطلاعات برای من قابل تأمل بود به همین خاطر بیشتر به مطالعه در این عرصه پرداختم.
وی ادامه داد: با مطالعه بیشتر متوجه شدم که اغلب پژوهشهایی که به عرصه زن و خانواده در زمان پهلوی پرداختند در رابطه با موضوعاتی مانند فساد و فحشا یا کشف حجاب بوده است در حالی که موضوعات زیادی در مورد زن و خانواده وجود دارد که باید بررسی شوند. بنابراین تصمیم گرفتم به این خلا پاسخ دهم.
پژوهشگر عرصه زن و خانواده بیان کرد: در گام اول بیانات رهبر معظم انقلاب را در این زمینه مطالعه کردم و متوجه شدم که ایشان به ۱۲ موضوع کلیدی در این حوزه در زمان پهلوی اول اشاره کردهاند. این بررسی در قالب یک مقاله به چاپ رسید که به موضوعات مختلفی مانند عفاف و حجاب، فساد و فحشا، تجملگرایی، مدگرایی و... پرداخته است.
وی اظهار کرد: این پژوهش زمینه شکل گیری کتاب لالهی زار شد زیرا تصمیم گرفتم زن و خانواده را در عصر پهلوی دوم را در ابعاد فردی، خانوادگی، اجتماعی و سیاسی تحلیل و مورد واکاوی قرار بدهم؛ اما به خاطر گستردگی و حجم بالای مطالب امکان پرداخت به همه این ابعاد در یک کتاب نبود به همین خاطر در این کتاب فقط به ابعاد فردی و خانوادگی پرداختم. همچنین در ابتدای هر بخش نگاهی نیز به جایگاه زن و خانواده در پهلوی اول هم شده است.
استاد حوزه علمیه خواهران اضافه کرد: در نگارش این کتاب از منابع و کتب دست اول استفاده شدند به همین دلیل، خاطرات زنان دوره پهلوی مانند خاطرات اشرف و فرح، نشریات آن زمان مانند زن روز و اطلاعات بانوان، اسناد دولتی و گزارشهای سازمانهای زنان، فیلمها و اسناد دربار و حتی لانه جاسوسی مورد بررسی قرار گرفتند. پژوهشهایی که در دوره پهلوی توسط افراد آنها، مراکز سازمان و دولتی آنها مثل رادیو و تلویزیون و وزرات بهداشت آن زمان و... انجام شده بود نیز مورد بررسی قرار گرفت. این بررسی کمک کرد تا تحلیلهای عمیقتری ارائه شوند.
وی تصریح کرد: با مطالعه منابعی که وجود داشت مسائل مرتبط به دوره پهلوی احصا شد و مسائل آسیب زا و مسیری که سیاستگذاری ها دنبال کرده بودند آشکار شد. برای مثال در ابتدای دوره پهلوی، شعارهایی مانند مادری مطرح بود، اما در انتهای دوره، توجه به اشتغال و کار افزایش یافت و ارزش مادری در سیاست گذاری و برنامه ریزی کاهش پیدا کرد. این امر نشاندهنده تغییرات اساسی در نگرشها نسبت به نقش زنان بود.
فاطمی با اشاره به اینکه در این کتاب ابعاد فرهنگی، قوانین و اجتماع مورد بررسی قرار گرفته است، افزود: در این کتاب فقط به زنان دربار پرداخته نشده بلکه واکنش اجتماع به قوانین، سیاست گذاری ها، فرهنگ سازی ها و آثار هنری نیز مورد واکاوی قرار گرفته است؛ زیرا سبک زندگی درباری متفاوت از مردم جامعه بوده است.
وی با بیان اینکه کتاب لاله زار در دو فصل نگارش شده است، اظهار کرد: فصل اول به تحولات زنان اختصاص دارد و شامل بخشهایی مانند سبک پوشش، آرایش، حجاب و مدگرایی است و به این میپردازد که چگونه زنان درگیر مدگرایی شدند و چقدر وابستگی به فرهنگ غیر ایرانی وجود داشته است.
نویسنده کتاب لاله زار اضافه کرد: برای مثال تبلیغ های خرید لباس از فروشگاه پاریس و دیگر کشورهای اروپایی رواج داشته است؛ زیرا سیاستها به دنبال ترویج تجمل گرایی بودند. در این دوره بخشی از طبقه اشراف و حتی متوسط درگیر این نوع پوشش و آرایش بودند و این مسأله در حالی رواج پیدا کرده بود که رسانهها همانند امروز گسترده نبودند و محصور به چند نشریه بودند.
وی ادامه داد: در دوران پهلوی دوم اگرچه قانون کشف حجاب اجباری در دوره ای اجرا نمی شد اما جامعه به نحو گسترده و فزایندهای به سمت کاهش پوشش می رفت و این روند مورد تحلیل رسانه های آن دوره هم قرار گرفته بود و سلبریتی های آن دوران در رابطه با این کم پوششی نظرات موافق و مخالف متعددی داشتند.
پژوهشگر عرصه زن و خانواده با بیان اینکه در بخش دیگر به مسأله تفریحات و علاقه مندی های زنان پرداخته شده است، تصریح کرد: در حالی که بخشی از جامعه با فقر مواجه بود بخشی دیگر با مصرفگرایی فزاینده روبرو بود و موضوعاتی مانند موسیقی، رقص، قمار و سفرهای تفریحی به اروپا نیز رواج داشت؛ برای مثال در این دوره فرح و اشرف پهلوی شاید نیمی از سال را در سفرهای تفریحی بودند.
وی ادامه داد: در این بخش همچنین به پرسش هایی مانند چرا حضور زنان در سینما کاهش یافت، چرا مخاطبان سینما اغلب مردان بودند، چرا به زنان توجه ابزاری میشد، چه کسانی پشت سینما بودند و... پاسخ داده شده است و نقش بهایی ها، نگاهی که به زن داشتند و چگونه آن را در رسانهها بازنمایی میکردند واکاوی شده است. همچنین نقش زنانی مانند اشرف پهلوی در ترویج سازمان یافته مواد مخدر و همزمان حضورشان در حاکمیت مانند حضور اشرف پهلوی در بخش زنان و خانواده سازمان ملل و ... بررسی شده است.
فاطمی گفت: فصل دوم به تحولات خانواده میپردازد و قانون حمایت از خانواده که مهم ترین قانون در این زمینه است مورد بررسی قرار گرفته و پیشینه این قانون و تحولات فرهنگی و اجتماعی مرتبط با آن تحلیل شده است.
وی ادامه داد: روابط پیش از ازدواج، نقش خانواده در انتخاب همسر، حقوق و تکالیف بین همسران، تعدد زوجات، نفقه، قتل در فراش، خیانت همسران و طلاق نیز از جمله مسائلی است که در این فصل بررسی شده است همچنین موضوع مادری و بحثهای مربوط به آن یعنی ولایت، حضانت، سقط جنین، نقش پهلوی در افزایش سن ازدواج کنترل جمعیت، ازدواج با غیر ایرانیها و غیر مسلمانان و تغییر قوانین شرعی نیز بررسی شدهاند. زیرا در این دوره بسیاری از قوانین شرعی تحت شعاع قرار گرفتند.
استاد حوزه علمیه خواهران بیان کرد: این کتاب در تابستان ۱۴۰۴ چاپ شد و مورد استقبال قرار گرفت به طوری که در پایان تابستان به چاپ دوم رسید.
وی گفت: اگرچه مسیر پژوهش تا چاپ چند سال فاصله بود اما هنوز هم موضوعات جدیدی برای علاقه مندان به این عرصه دارد و بسیاری از موضوعات آن در بین آثار پژوهشی منحصر به فرد است و میتواند زمینهای برای پژوهشهای آینده باشد. امیدوارم این کتاب منبع خیر باشد و در آینده بتوانم زیست اجتماعی و سیاسی زنان در دوره پهلوی نیز تالیف کنم که البته مراحلی از پژوهش آن انجام شده است.
انتهای پیام
نظر شما