به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، با یوسف تازگون، یکی از روحانیون انجمن علمای اهل بیت ترکیه (اهلادر)، گفتوگویی درباره انقلاب اسلامی انجام دادیم. او که از دانشآموختگان حوزه علمیه قم، پژوهشگر و نویسنده است، اظهار داشت در دوران طلبگی بیشترین تأثیر را از امام خمینی(ره)، علامه طباطبایی و علامه مصباح یزدی پذیرفته است. مشروح این گفتوگو به شرح زیر است:
سؤال: پیش از هر چیز از پذیرش دعوت ما سپاسگزاریم. همانگونه که مستحضرید، در ایام سالگرد انقلاب اسلامی ایران قرار داریم. انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ برای شما چه معنایی دارد؟ آیا آن را صرفاً یک تحول سیاسی میدانید یا حرکتی تمدنی در معنایی گستردهتر؟
یوسف تازگون: تفسیر انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ صرفاً بهعنوان یک جابهجایی قدرت، به معنای درک نکردن روح آن است. بیتردید تغییر نظامی رخ داده و گذار از سلطنت به جمهوری اسلامی صورت گرفته است؛ اما تحول اصلی نه در قالب سیاسی، بلکه در سطح ذهنی و اعتقادی بوده است. انقلاب، ظهوری دوباره در برابر ادعای دنیای مدرن مبنی بر «خصوصی و فردی بودن دین» بهشمار میرود.
من انقلاب را بازگشت اسلام به صحنه تاریخ در عصر مدرن، بهعنوان یک کنشگر فعال، ارزیابی میکنم. این حرکت تلاشی عملی برای نشان دادن آن بود که اسلام صرفاً مجموعهای از آموزههای فردی و عبادی نیست، بلکه ظرفیتی برای ساماندهی حقوق، سیاست، اقتصاد و نظم اجتماعی دارد.
تمدن صرفاً به معنای شهرها و نهادها نیست؛ بلکه شامل تصویر انسان، نگرش به معرفت، نسبت قدرت و اخلاق و فهم عدالت است. انقلاب اسلامی دقیقاً در همین حوزهها مداخله کرد و کوشید به پرسشهایی چون «چه انسانی؟»، «چه جامعهای؟» و «چه دولتی؟» پاسخهایی مبتنی بر وحی ارائه دهد. از این منظر، انقلاب اسلامی بیش از آنکه یک انقلاب حکومتی باشد، تلاشی در مسیر شکلگیری یک تمدن است.
سؤال: به نظر شما اساسیترین پیام انقلاب اسلامی چیست؟
یوسف تازگون: اساسیترین پیام انقلاب اسلامی این اصل است که «استقلال و عزت، تنها در سایه بندگی خداوند تحقق مییابد». انقلاب اسلامی هم در برابر استبداد داخلی و هم در برابر سلطه خارجی موضعگیری کرد. شعار «نه شرقی، نه غربی» صرفاً یک انتخاب سیاسی نبود، بلکه اعلام استقلالی بر پایه پذیرش عبودیت الهی بود.
انقلاب اسلامی این آگاهی را در میان مسلمانان تقویت کرد که آنان محکوم به پیروی از ایدئولوژیهای تولیدشده دیگران نیستند و میتوانند بر اساس منابع و میراث فکری خود، نظریه سیاسی و اجتماعی ارائه دهند. این خودباوری اهمیت بسیاری داشت؛ چراکه در قرن بیستم، جوامع مسلمان عمدتاً ناگزیر بودند در سایه سرمایهداری یا سوسیالیسم تعریف شوند. انقلاب اسلامی اعلام کرد: «ما نیز سخنی برای گفتن داریم.»
وی افزود: انقلاب اسلامی مفاهیمی چون ایثار، شهادت، صبر و مقاومت را بار دیگر به عرصه آگاهی اجتماعی بازگرداند. این مفاهیم صرفاً شعارهای ایدئولوژیک نبودند، بلکه در سالهای جنگ و دوران تحریم، جلوهای عملی و عینی یافتند.
سؤال: به نظر شما برجستهترین ویژگی اندیشه امام خمینی(ره) برای مسلمانان امروز چیست؟
یوسف تازگون: مهمترین ویژگی امام خمینی آن بود که دین را نه صرفاً برای آخرت، بلکه برای ساماندهی زندگی دنیوی نیز مورد توجه قرار داد. او عرفان را با سیاست پیوند زد و فقه را نه مجموعهای خشک از قواعد، بلکه نظامی پویا و فراگیر دانست که تمامی ابعاد زندگی را دربر میگیرد. نظریه «ولایت فقیه» در این چارچوب، صرفاً یک مدل سیاسی نیست، بلکه چارچوب نظری هدایت اجتماعی دین بهشمار میرود.
وی افزود: در اندیشه امام خمینی میان سیاست و معنویت گسستی وجود ندارد. او در عین حال که رهبر سیاسی بود، عارفی برجسته نیز محسوب میشد. در آثاری چون «چهل حدیث» و «آدابالصلاه»، به تهذیب نفس، اخلاص و سلوک درونی انسان پرداخته است. از این رو، سیاست در نگاه او عرصهای برای رقابت صرف قدرت نیست، بلکه حوزهای از مسئولیت اخلاقی است.
تازگون تأکید کرد: برجستهترین پیام اندیشه امام برای مسلمانان امروز، عبور از «مرز ترس» است. امام خمینی با وجود موازنههای قدرت جهانی، به این پرسش که «آیا سیاستی مبتنی بر حقیقت امکانپذیر است؟» پاسخ مثبت داد. این عبور از مانع روانی اهمیت فراوانی دارد؛ چراکه مشکل بسیاری از جوامع مسلمان نه کمبود امکانات، بلکه کمبود اعتمادبهنفس است.
سؤال: بهعنوان یکی از روحانیون تحصیل کرده در ایران، در دوران آموزشی خود بیش از هر شخصیتی تحت تأثیر کدام متفکر یا عالم قرار گرفتید؟
یوسف تازگون: در دوران تحصیل در ایران، آنچه بیش از هر چیز بر من اثر گذاشت، انضباط فکری عمیق دروس حوزه بود. بهویژه علم اصول فقه، انسان را به رویکردی نظاممند و غیرسطحی در مواجهه با مسائل عادت میدهد. این شیوه تنها در مباحث فقهی و دینی کاربرد ندارد، بلکه در شکلدهی به چارچوب کلی اندیشه نیز تأثیرگذار است.
وی افزود: از نظر شخصیتی، بیتردید دو چهره بزرگ تأثیری گسترده ــ نه فقط بر من، بلکه بر بسیاری از طلاب ــ بر جای گذاشتهاند: نخست امام خمینی(ره) که نگاه ما به زندگی، جهان، دین و سیاست را دگرگون کرد؛ و دیگر علامه طباطبایی(ره) که در فهم صحیح و عمیق دین از تأثیرگذارترین شخصیتها بود.
تازگون همچنین با اشاره به مرحوم آیتالله علامه مصباح یزدی تصریح کرد: شیوه مواجهه ایشان با جریانهای فکری مدرن بسیار آموزنده بود؛ چراکه در عین دفاع از سنت، پرسشهای عصر جدید را نادیده نمیگرفت.
وی در پایان تأکید کرد: این بزرگان به ما نشان دادند که اندیشه اسلامی میراثی منجمد نیست، بلکه سنتی زنده، مولد، نقاد و توانمند در گفتوگو با زمانه است.
سؤال: به مناسبت سالگرد انقلاب اسلامی، چه پیامی بهویژه برای جوانان دارید؟
یوسف تازگون: آنچه میتوانم عرض کنم این است که انقلاب، از ذهن و دل آغاز میشود. اگر جوانی منابع اعتقادی خود را نشناسد، ناخواسته با مفاهیم دیگران میاندیشد.
امروزه شبکههای اجتماعی، فضای دانشگاهی و فرهنگ عامه، هر یک در حال ساختن یک جهان معنایی هستند. جوانان ــ و در واقع همه ما ــ باید هم با علوم کلاسیک آشنا باشیم و هم زبان زمانه را بیاموزیم. حضور مؤثر تنها با شعار ممکن نیست؛ بلکه با دانش و اخلاق تحقق مییابد.
وی در پایان از خبرگزاری حوزه بهدلیل فراهم کردن فرصت این گفتوگو قدردانی کرد و گفت: مطالب علمی و فکری این خبرگزاری را با دقت دنبال میکنیم چرا که در راستای زنده نگهداشتن آگاهی امت اسلامی است و بر این باوریم که اخبار، مقالات و تحلیلهای این رسانه نقش مهمی در شکلگیری آگاهی در جهان اسلام دارد. از خداوند متعال میخواهیم خدمات شما را پربرکت و پایدار گرداند و تلاشگران این عرصه را به بهترین وجه پاداش دهد.
نظر شما