خبرگزاری حوزه | در مدل حکمرانی مردمپایهای که انقلاب اسلامی ارائه میدهد، نهادهای دینی و اجتماعی باید نقشهای بنیادین و اساسی در ساماندهی امور جامعه ایفا کنند. مسجد، بهعنوان اصلیترین و بنیادیترین نهاد اجتماعی-دینی مردم، میبایست نقش اصلی در تحولات حکمرانی، اجتماعی و اقتصادی کشور ایفا کند. مسجد تنها یک مکان برای عبادات فردی نیست و باید بهعنوان یک کانون زنده و پویا در تمامی ابعاد زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم حضور داشته باشد.
عبادت مردم، در گستردهترین معنا، صرفاً به مناسک و عبادات فردی محدود نمیشود. عبادت در نگاه اسلام، در زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم تجلی پیدا میکند. همزمان با انجام مناسک، مسجد باید بهعنوان محلی برای همکاری، همیاری و مشارکت اجتماعی عمل کند. تعاون و مشارکت در مسائل معیشتی، اقتصادی و اجتماعی جزو عبادات مردم است. برای همین، مسجد باید بهعنوان کانونی فعال و مؤثر در تنظیمگری و هدایت این امور عمل کند. این جایگاه فراتر از صرفاً یک مکان برای انجام عبادات فردی است و باید به جایگاهی تبدیل شود که مردم در کنار هم بهطور عملی مسائل اجتماعی و اقتصادی خود را حل کنند.
اگرچه مسجد محل عبادت است، اما عبادت در این فضا، بهطور طبیعی و در معنای واقعیاش، با مسائل زندگی اجتماعی، اقتصادی و حتی حکمرانی گره میخورد. به همین دلیل، مسجد باید بهعنوان یک نهاد اجتماعی-دینی در این عرصهها وارد شود؛ نه به این معنا که صرفاً بهطور مستقیم در اقتصاد دخالت کند، بلکه بهعنوان یک راهنما و تنظیمگر در مدیریت و ساماندهی روابط اقتصادی و اجتماعی مردم عمل کند. این امر در راستای حکمرانی مردمپایهای است که به تقویت و همافزایی مردم در برابر مسائل زندگی میپردازد.
مهمترین دشمن این نگاه، نگاهی است که میخواهد مسجد را به یک مکان صرفاً عبادی محدود کند و از همه ابعاد اجتماعی و حکمرانی آن فاصله بگیرد. سیاستزدایی از مسجد نهتنها از سوی جریانهای متأثر از غرب و مدرنیته که همواره به دنبال جداسازی دین از مسائل اجتماعی و حکمرانی هستند، بلکه از سوی تفکرات تحجری نیز مطرح میشود. هر دو این جریانها در تلاشاند که مسجد را از سیاست، حکمرانی و مشکلات معیشتی و اقتصادی مردم دور کنند. این مسیر، بهدور از نگاه عمیق و اجتماعی به مسجد، منجر به نادیدهگرفتن نقش حیاتی آن در سازوکار حکمرانی و تحولات اجتماعی میشود.
در نهایت، برای تحقق حکمرانی مردمپایه، باید مسجد را بهعنوان یک کانون تأثیرگذار و فعال در عرصههای اجتماعی و اقتصادی در نظر گرفت. این نگاه جدید به مسجد، نخستین گام در تغییر بنیادین حکمرانی کشور خواهد بود؛ جایی که مردم بهطور فعال و در کنار نهادهای دینی در تمامی عرصههای اجتماعی، اقتصادی و حکمرانی حضور خواهند داشت.
* نقش تغییر فرهنگ عمومی در تحقق این دیدگاه
در راستای این نگاه علیرضا پناهیان، باید فرهنگ عمومی در مورد نقش مسجد و انتظارات از آن بهطور اساسی تغییر کند. انتظارات از مسجد باید متناسب با این نگاه شکل بگیرد و مردم و مسئولین باید بهعنوان بخشی از فرآیند حکمرانی، مسجد را در جایگاه واقعیاش ببینند.
حاکمیت نیز باید مسجد را بهعنوان یک نهاد محوری در تحولات اجتماعی، اقتصادی و حکومتی در نظر بگیرد و نقش آن را بهعنوان کانون تنظیمگری و هدایتگر فعالیتهای اجتماعی بپذیرد. در این راستا، هم کنشگران مسجدی باید خود را در این جایگاه ببینند؛ از سازمانهای متکفل امور مسجد تا گروههای مردمی مسجدی و ائمه جماعات. این افراد باید مأموریت خود را نهتنها در چارچوب امور عبادی بلکه در زمینه ساماندهی و هدایت مسائل اجتماعی، اقتصادی و حکمرانی بدانند.
همچنین، مردم نیز باید چنین انتظاری از مسجد داشته باشند و در مسجد خود این نقش را ایفا کنند. مردم باید بهعنوان اعضای فعال جامعه، از مسجد بهعنوان یک نقطه تحول در تمامی ابعاد زندگی خود استفاده کنند و در کنار یکدیگر برای حل مسائل اجتماعی و اقتصادی تلاش نمایند.
این تحول در نگاه به مسجد، زمینهساز حکمرانی مردمپایهای خواهد بود که انقلاب اسلامی بهدنبال آن است.
مقداد اموری
نظر شما