حجتالاسلام و المسلمین مصطفی قلینیا، از مبلغان شهرستان آمل، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به انتشار برخی مطالب بیمدرک و خلاف شرع در فضای مجازی پیرامون موضوع نجاست یا طهارت سگ، اظهار داشت: متأسفانه گاه شاهد مطالبی هستیم که روح هر مسلمان بهویژه پیروان مکتب اهلبیت (ع) را میآزارد.
وی افزود: در چنین شرایطی، علما و فضلای حوزههای علمیه بر اساس وظیفه خطیر دینی خود و در راستای عمل به فرمایش رسول گرامی اسلام (ص) که میفرمایند: «هنگامی که بدعتها در امت من آشکار شود، عالم باید دانش خود را آشکار سازد و اگر چنین نکند، لعنت خدا بر او باد»، به میدان آمده و با بیانی متین و مستدل به تبیین احکام الهی میپردازند.
مفهوم شناسی نجاست در لغت و اصطلاح
کارشناس دینی در تعریف نجاست خاطرنشان کرد: علامه فقیه، شیخ رضا همدانی (ره) در کتاب ارزشمند «مصباح الفقیه» در این باره میفرماید: نجاست در لغت به معنای پلیدی و قذارت است. اما در اصطلاح شارع مقدس و متشرعه، نوعی پلیدی ویژه است که حقیقت آن برای ما به طور کامل روشن نیست. وجود همین پلیدی و خباثت ذاتی است که اقتضا میکند مؤمنان از چیزهای نجس دوری گزینند. بر این اساس، هر جسمی که از آن پلیدی خاص عاری باشد، پاک و طاهر محسوب میشود.
وی افزود: سپس علامه همدانی (ره) به بحثی دقیقتر اشاره کرده و میفرماید: در اینکه آیا این پلیدی، صفتی ذاتی برای موجود نجس است یا اینکه صرفاً از حکم شارع به اجتناب، انتزاع میشود؟ دو دیدگاه وجود دارد که دیدگاه نخست (ذاتی بودن) صحیحتر به نظر میرسد. به بیان دیگر، به دلیل خباثت و پلیدی نهفته در ذات برخی موجودات است که شارع مقدس فرمان دوری از آنها را صادر کرده تا بندگان خدا از آسیبهای مادی و معنوی این موجودات در امان مانند.
تقسیمبندی موجودات از نظر طهارت و نجاست
حجتالاسلام قلینیا گفت: در شرع مقدس اسلام، موجودات عالم از منظر طهارت و نجاست به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
قسم اول: موجوداتی که ذاتاً پاک و طاهر هستند. این موجودات تا زمانی که با رطوبت به یک نجسالعین برخورد نکنند، پاک محسوب میشوند و اکثر مخلوقات جهان را شامل میشوند.
قسم دوم: موجوداتی که ذاتاً نجس هستند و در اصطلاح فقهی به آنها «نجسالعین» گفته میشود. ویژگی این موجودات آن است که اگر با رطوبت به چیز پاکی برسند، آن را نیز «متنجس» (یعنی به طور عارضی نجس) میکنند.
انواع نجاسات از حیث منشأ پلیدی
وی با اشاره به انواع نجاسات ذاتی تصریح کرد: این موجودات نجسالعین را از جهت نوع پلیدی و خباثت میتوان به چند دسته تقسیم کرد:
1. پلیدی آشکار: برخی نجاسات مانند بول، غائط، منی و گوشت سگ، چنان پلیدی آشکاری دارند که طبع سلیم انسانی حتی بدون وجود دستور شرعی نیز از آنها متنفر است و به طور طبیعی از آنها پرهیز میکند.
2. پلیدی پنهان با آثار زیانبار: دستهای دیگر از نجاسات مانند خون، مردار، گوشت خوک و مسکرات، گرچه ظاهرشان ممکن است برای عموم مردم پلید به نظر نرسد، اما به دلیل ضررهای جسمی و روحی که دارند، در روایات پیشوایان دین یا با تجربه پزشکان، مضر بودن آنها اثبات شده است. از این رو، گاه افراد بیمبالات ممکن است به مصرف آنها تمایل پیدا کنند.
3. پلیدی اعتقادی و اخلاقی: برخی دیگر از نجاسات مانند کافر، یا گوشت حیوان حلالگوشتی که بدون ذکر نام خدا یا به غیر قبله ذبح شده باشد، به دلیل مفاسد اعتقادی، اخلاقی یا سیاسی که دارند، شارع مقدس برای حفظ مصلحت بندگان، دستور به اجتناب از آنها داده است.
4. دارای چند جهت پلیدی: برخی از نجاسات ممکن است دارای دو یا چند ویژگی از موارد یادشده باشند و از جهات مختلف، پلید و زیانبار محسوب گردند.
تعداد نجاسات ذاتی از دیدگاه فقهای شیعه
مبلّغ شهرستان آمل تأکید کرد: بر اساس فتوای مشهور و مورد پذیرش اکثر علمای شیعه، نجاسات ذاتی یازده مورد هستند که عبارتند از: 1. بول، 2. غائط، 3. منی، 4. مردار، 5. خون، 6. سگ، 7. خوک، 8. کافر، 9. شراب، 10. فقاع (نوشیدنیای شبیه آبجو)، 11. عرق شتری که نجاستخوار است.
وی افزود: در میان این یازده گانه، سه موجود زنده یعنی سگ، خوک و کافر نیز دیده میشوند که تمام اجزای بدن آنها حتی مو، ناخن، استخوان و تمام رطوبتهایشان (مانند آب دهان) نجس محسوب میشود. این مطلب در کتب فقهی و رسالههای عملیه مراجع تقلید به صراحت بیان شده است.
کارشناس دینی خاطرنشان کرد: نکته قابل توجه آن است که اگر کافر مسلمان شود، پاک میگردد و حکم نجاست از او برداشته میشود. اما برای پاک شدن سگ و خوک، هیچ راهی جز استحاله (یعنی تغییر ماهیت دادن و تبدیل شدن به چیزی دیگر مانند خاک یا نمک) وجود ندارد. بنابراین سگ، چه زنده و چه مرده، یک موجود «نجسالعین» است و تنها با استحاله میتواند پاک شود.
وی در ادامه به دیدگاه اهل سنت اشاره کرد و گفت: جالب اینجاست که اکثر فقهای اهل سنت نیز سگ زنده و مرده را نجس میدانند، هرچند برخی از آنها معتقدند که پوست سگ با دباغی کردن پاک میشود. اما فقیه بزرگ اهل سنت، محمد بن ادریس شافعی، صریحاً اعلام کرده که پوست سگ و خوک حتی با دباغی نیز پاک نمیشود.
مهمترین ادله نجاست سگ از منظر روایات
حجتالاسلام قلینیا با اشاره به مهمترین دلایل نجاست سگ تصریح کرد: بدون تردید، مهمترین و محکمترین دلیل برای اثبات نجاست سگ، روایات فراوان و معتبری است که از پیشوایان معصوم (ع) به دست ما رسیده است. بسیاری از این روایات از نظر سند، صحیح و مورد اعتماد هستند و به وضوح بر این حکم دلالت دارند.
دستهبندی روایات مرتبط با سگ
وی برای روشنتر شدن ابعاد موضوع، روایات رسیده از معصومین (ع) را به هشت دسته تقسیم کرد و افزود: مجموعه این روایات آنچنان گسترده و متنوع است که میتوان گفت در مجموع، درباره نجاست سگ به حد تواتر اجمالی میرسد و جای هیچ گونه تردیدی باقی نمیگذارد. این دستهها عبارتند از:
1. روایات صریح در نجاست سگ
2. روایات مربوط به نیمخورده (فضلۀ) سگ
3. روایات مربوط به اشیاء تماس یافته با سگ
4. روایات مربوط به چگونگی تطهیر ظروف آلوده به سگ
5. روایات مربوط به نکوهش نگهداری سگ
6. روایات مربوط به دوری فرشتگان از سگ
7. روایات مربوط به قیمت و خرید و فروش سگ
8. روایات مربوط به دیه سگ
بررسی دسته اول: روایات صریح در نجاست سگ
مبلّغ شهرستان آمل در تشریح دسته اول ابراز داشت: در این دسته، روایاتی قرار دارند که به روشنی و با صراحت کامل، سگ را نجس معرفی کردهاند. به عنوان نمونه به چند روایت معتبر اشاره میکنیم:
روایت اول (صحیحه ابیالعباس بقباق):
در این حدیث صحیح، راوی میگوید: از امام صادق (ع) درباره نیمخورده حیوانات مختلف مانند گربه، گوسفند، شتر، الاغ، اسب و حیوانات درنده پرسیدم و حضرت در پاسخ همه فرمودند: «اشکالی ندارد». اما وقتی به سگ رسیدم، فرمودند: «سگ، رجس و نجس است. با آب نیمخورده آن وضو نگیر و آن آب را دور بریز و ظرفش را ابتدا با خاک و سپس با آب بشوی.»
روایت دوم (صحیحه معاویة بن شریح):
در این روایت نیز راوی میگوید: در محضر امام صادق (ع) بودیم که فردی به نام عذافر درباره نیمخورده حیوانات گوناگون پرسید و حضرت پاسخ مثبت دادند. وقتی به سگ رسید و پرسید: نیمخورده سگ چطور؟ حضرت فرمودند: «نه». راوی با تعجب پرسید: مگر سگ هم از درندگان نیست؟! امام (ع) با قاطعیت فرمودند: «نه، سوگند به خدا که آن نجس است، نه، سوگند به خدا که آن نجس است!»
روایت سوم (موثقه عبدالله بن ابی یعفور):
در این حدیث، امام صادق (ع) میفرمایند: «خداوند تبارک و تعالی هیچ مخلوقی را نجستر از سگ نیافریده است و همانا دشمن ما اهل بیت (ناصبی) از سگ هم نجستر است!»
دسته دوم: روایات مربوط به نیمخورده سگ
حجتالاسلام قلینیا یادآور شد: دسته دوم شامل روایاتی است که به نجاست نیمخورده سگ و لزوم شستن ظرف آن حکم میکند. هرچند بسیاری از این روایات مانند دو حدیث پیشین، هم بر نجاست سگ و هم بر نجاست نیمخورده آن دلالت دارند، اما به عنوان نمونه به یک روایت دیگر اشاره میکنیم:
در حدیث صحیح محمد بن مسلم آمده است: از امام صادق (ع) درباره ظرفی که سگ از آن خورده بود پرسیدم. حضرت فرمودند: «آن ظرف را بشوی.» و درباره گربه پرسیدم، فرمودند: «اشکالی ندارد که با نیمخورده گربه وضو بگیری، چرا که گربه از درندگان است (و نجس نیست).»
دسته سوم: روایات مربوط به شستن اشیاء تماس یافته با سگ
وی در ادامه به دسته سوم از روایات اشاره کرد و گفت: این روایات به طور مشخص دستور به شستن اعضای بدن یا لباسی میدهند که با سگ تماس پیدا کرده است. این احادیث نیز به خوبی بر نجاست سگ دلالت دارند:
روایت اول (صحیحه محمد بن مسلم):
راوی میگوید: از امام صادق (ع) پرسیدم: اگر جایی از بدن کسی به سگ برخورد کند، چه کند؟ حضرت فرمودند: «محلی را که به سگ اصابت کرده است، بشوید.»
روایت دوم (صحیحه دیگر):
در حدیث صحیح دیگری از آن حضرت آمده است: «اگر رطوبتی از سگ به لباست رسید، آن را بشوی.»
روایت سوم (موثقه):
در روایت موثقی از امام صادق (ع) نقل شده است: «هر کس سگی را لمس کند، باید وضو بگیرد.» شیخ طوسی (ره) در توضیح این روایت میفرماید: منظور از وضو در اینجا، شستن دست است.
روایت چهارم (صحیحه محمد بن مسلم درباره سگ شکاری):
در این حدیث، راوی از امام صادق (ع) درباره سگ شکاری (سَلوقی) سؤال میکند. گویا راوی تصور میکرد چون این سگها آموزش دیده و برای شکار استفاده میشوند، ممکن است حکم متفاوتی داشته باشند. اما امام (ع) در پاسخ میفرمایند: «هرگاه آن را مس کردی، دستت را بشوی.» این حدیث نشان میدهد که حتی سگهای شکاری و آموزش دیده نیز از این حکم مستثنی نیستند.
روایت پنجم (حدیث معروف اربعمائه از امیرالمؤمنین علی(ع)):
در این حدیث ارزشمند که حضرت امیر (ع) چهارصد نکته علمی و اخلاقی را بیان فرمودند، آمده است: «از نزدیک شدن به سگها بپرهیزید. کسی که جایی از بدنش با رطوبت به سگ برسد، باید آن را بشوید و اگر تماس با حالت خشک بوده، کافی است لباسش را آب بپاشد (تا رطوبت مستولی شود).»
دسته چهارم: روایات مربوط به روش تطهیر ظروف
کارشناس مسائل دینی به دسته چهارم از روایات اشاره کرد و افزود: در این دسته از روایات، چگونگی تطهیر ظرفی که سگ آن را لیسیده یا از محتویات آن خورده است، به طور خاص بیان شده است. بر اساس این روایات، باید ابتدا ظرف را با خاک مالید (خاکمالی کرد) و سپس دوبار با آب شست. این حکم در روایت صحیح ابیالعباس بقباق که در دسته اول ذکر شد و نیز در روایتی که از امام رضا (ع) نقل شده، به وضوح دیده میشود. در آن روایت آمده است: «اگر سگ در آب بیفتد یا از آن بنوشد، آن آب ریخته میشود و ظرف سه بار شسته میشود: یک بار با خاک و دو بار با آب.»
حجتالاسلام قلینیا در خاتمه خاطرنشان کرد: تمامی این روایات معتبر و مستند، به خوبی گویای آن است که حکم نجاست سگ، یک حکم قطعی و مسلم شرعی است که از سوی پیشوایان معصوم (ع) صادر شده و فقهای عظام نیز بر اساس همین مستندات محکم، فتوا به نجاست آن دادهاند. بنابراین وظیفه شرعی همه مؤمنان است که در این زمینه به دستورات دین مبین اسلام عمل کرده و از آنچه شارع مقدس نهی فرموده، دوری جویند.
نظر شما