به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، احد فرامرز قراملکی، رئیس بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، در سلسله نشستهای «تالار گفتوگو» با موضوع ایستادگی در پرتو انسجام و همبستگی ملی که با حضور زائران و مجاوران در رواق کتابِ رواق امام خمینی(ره) حرم مطهر رضوی برگزار شد، با تبیین مفهوم «همسرنوشتی» و نقش آن در شکلگیری همبستگی اجتماعی، بر ضرورت تقویت فرهنگ گفتوگو، رعایت حقالناس و افزایش سعهصدر در برابر دیدگاهها و سبکهای متفاوت تأکید کرد.
همسرنوشتی؛ واقعیت بنیادین زندگی اجتماعی
وی با اشاره به مفهوم همسرنوشتی در زندگی اجتماعی اظهار کرد: اعضای هر جامعهای دارای منافع و مسئولیتهای مشترک هستند و همین پیوند منافع و مسئولیتها نوعی سرنوشت مشترک میان آنان ایجاد میکند که از آن با عنوان همسرنوشتی یاد میشود.
به گفته وی، این ویژگی از مهمترین مختصات زندگی اجتماعی انسانهاست و در سطوح مختلفی از زندگی فردی تا اجتماعی قابل مشاهده است.
قراملکی افزود: همسرنوشتی تنها محدود به سطح ملی نیست، بلکه میتواند در واحدهای کوچکتر و بزرگتر نیز شکل بگیرد؛ از خانواده و گروههای اجتماعی گرفته تا یک شهر، یک تیم یا حتی در مقیاس جهانی.
وی یادآور شد: در دوران شیوع بیماری کووید‑۱۹ بسیاری از مردم جهان به شکل ملموس تجربه کردند که سرنوشت انسانها به یکدیگر پیوند خورده است و یک بحران جهانی میتواند همه را درگیر کند.
رئیس بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به تجربه تاریخی ملت ایران در دوران دفاع مقدس تصریح کرد: جنگ تحمیلی سبب شد مفهوم همسرنوشتی ملی به صورت عینی در جامعه ایرانی شکل بگیرد.
به گفته وی، حتی کسانی که به طور مستقیم در میدان جنگ حضور نداشتند یا خسارت مستقیم ندیدند، خود را در سرنوشت کشور شریک میدانستند و همین احساس مشترک، سرمایهای بزرگ برای جامعه به شمار میرفت.
وی توضیح داد: سرنوشت مشترک در بحرانها میتواند دو مسیر متفاوت داشته باشد؛ گاهی به شکست، خسارت و تحقیر جمعی منجر میشود و گاهی نیز به سرافرازی، اقتدار و پیشرفت یک ملت میانجامد. اینکه کدام مسیر برای یک جامعه رقم بخورد، تا حد زیادی به میزان آگاهی جامعه از همسرنوشتی خود و نحوه مدیریت همبستگی اجتماعی بستگی دارد.
آگاهی اجتماعی؛ شرط شکلگیری سرنوشت مشترک مثبت
قراملکی با بیان اینکه جامعهای که به سرنوشت مشترک خود آگاه باشد نسبت به آینده حساستر عمل میکند، گفت: آگاهی از همسرنوشتی باعث میشود افراد نسبت به تصمیمها، رفتارها و کنشهای اجتماعی خود مسئولیت بیشتری احساس کنند؛ در چنین جامعهای افراد میدانند که رفتار هر فرد میتواند بر سرنوشت جمعی اثر بگذارد.
وی عامل مهم دیگر در جهتدهی به سرنوشت مشترک را همبستگی ملی دانست و افزود: همبستگی زمانی شکل میگیرد که شهروندان یکدیگر را طرد نکنند و بتوانند با وجود تفاوتها در کنار هم همکاری کنند؛ هر سخن یا رفتاری که در جامعه به تفرقه و شکاف منجر شود، در نهایت به زیان سرنوشت مشترک ملت خواهد بود.
رئیس بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به یکی از پیشنیازهای شکلگیری همبستگی اجتماعی گفت: جامعه زمانی به انسجام واقعی میرسد که افراد بتوانند از منافع صرفاً فردی عبور کرده و به خیر جمعی توجه کنند. به تعبیر وی، حرکت از «من» به سمت «ما» شرط اساسی شکلگیری سرنوشت مشترک مثبت است.
وی افزود: در جامعهای که افراد تنها منافع شخصی خود را معیار قرار دهند، کوچکترین اختلافها میتواند به نزاع و شکاف اجتماعی تبدیل شود؛ اما در جامعهای که هدف مشترک وجود داشته باشد، حتی تفاوت دیدگاهها نیز میتواند به رشد اجتماعی کمک کند.
قراملکی در ادامه با تأکید بر اینکه همبستگی پایدار تنها با شعار شکل نمیگیرد، اظهار کرد: جامعهای منسجم خواهد بود که اعضای آن در مسیر یک هدف مشترک حرکت کنند؛ هدفی که فراتر از منافع کوتاهمدت فردی باشد و بتواند انگیزهای جمعی ایجاد کند.
وی خاطرنشان کرد: تا زمانی که این هدف مشترک در جامعه حفظ شود، تفاوت دیدگاهها، سلایق و حتی سبکهای زندگی، لزوماً تهدیدی برای همبستگی محسوب نمیشود؛ بلکه میتواند به پویایی جامعه کمک کند.
تنگنظری؛ مانع مهم همبستگی ملی
رئیس بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی یکی از مهمترین موانع انسجام اجتماعی را تنگنظری و اصرار افراطی بر رأی شخصی دانست و گفت یکی از مشکلات رایج در فضای اجتماعی این است که افراد خود را معیار حق میدانند و هر نظر مخالفی را نشانه خطا یا دشمنی تلقی میکنند.
وی افزود: چنین نگرشی به تدریج روح همبستگی ملی را تضعیف میکند. راه برونرفت از این وضعیت افزایش سعهصدر و تقویت توان تحمل دیدگاه مخالف در جامعه است.
قراملکی در تبیین مفهوم سعهصدر توضیح داد: سعهصدر به معنای پذیرش همه دیدگاهها نیست، بلکه به معنای داشتن ظرفیت روحی و فکری برای شنیدن و تحمل رأی مخالف است. در چنین شرایطی فرد میتواند بدون واکنش هیجانی یا تخریب دیگران، با احترام و منطق از دیدگاه خود دفاع کند.
وی برای توضیح این موضوع به مثالهای سادهای از زندگی خانوادگی اشاره کرد و گفت: حتی در اختلافهای ساده میان اعضای خانواده نیز میزان سعهصدر افراد مشخص میشود. کسانی که در برابر اختلافهای کوچک به سرعت عصبانی میشوند یا واکنش تند نشان میدهند، در واقع از ظرفیت تحمل پایینتری برخوردارند.
رئیس بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی به مسئله خودکامگی درونی اشاره کرد و گفت: علاوه بر دیکتاتوریهای بیرونی، انسان ممکن است گرفتار نوعی خودکامگی درونی شود که در آن تنها منافع شخصی خود را ببیند و نسبت به حقوق دیگران بیتفاوت باشد.
وی تأکید کرد: راه مهار این خودکامگی درونی افزایش حساسیت نسبت به حقالناس است. به گفته او، حقالناس تنها به اموال دیگران محدود نمیشود بلکه شامل آبرو، حیثیت، امنیت روانی، زمان و انرژی مردم نیز میشود.
گستره حقالناس در زندگی اجتماعی
قراملکی با اشاره به جایگاه مهم حقالناس در فرهنگ اسلامی گفت: تضییع حقوق مردم میتواند در اشکال مختلفی رخ دهد؛ از آسیب به مال و دارایی افراد گرفته تا خدشه وارد کردن به آبرو و شخصیت آنان یا برهم زدن امنیت روانی جامعه.
وی افزود: رعایت حقالناس امری نامشروط است؛ حتی اگر فردی به ما بدی کرده باشد یا نسبت به ما بیانصافی نشان داده باشد، این امر مجوزی برای نقض حقوق او ایجاد نمیکند.
رئیس بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به آیه شریفه «وَیلٌ لِلمُطَفِّفین» اظهار کرد: مفهوم تطفیف تنها به کمفروشی در معاملات اقتصادی محدود نمیشود، بلکه هر نوع کمگذاشتن در حق دیگران یا نگاه تحقیرآمیز به داشتهها و دستاوردهای آنان نیز میتواند مصداقی از تطفیف باشد.
وی توضیح داد: هنگامی که افراد به اندیشه، تلاش یا سبک زندگی دیگران با نگاه تحقیرآمیز مینگرند، در واقع نوعی بیعدالتی اجتماعی ایجاد میکنند که به تدریج سرمایه همبستگی ملی را تضعیف میکند.
رساله حقوق امام سجاد(ع)؛ منشور روابط انسانی
قراملکی رساله حقوق امام سجاد(ع)را یکی از مهمترین منابع اخلاق اجتماعی در فرهنگ اسلامی دانست وافزود: در این رساله حقوق افراد مختلف از جمله خانواده، همسایگان، معلمان، شاگردان و حتی حاکمان و محکومان بهطور دقیق بیان شده است.
وی خاطرنشان کرد: پیام اصلی این رساله آن است که احترام به انسانها یک وظیفه اساسی و اولیه است و نباید به رفتار دیگران مشروط شود.
گفتوگو؛ راهکار اصلی تقویت همبستگی
رئیس بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با تأکید بر نقش گفتوگو در حفظ انسجام اجتماعی اظهار کرد: گفتوگو یکی از مهمترین عوامل شکلگیری همبستگی در جامعه است، اما گاهی این مفهوم با جدل یا چانهزنی اشتباه گرفته میشود.
وی توضیح داد: گفتوگو به معنای تلاش برای فهم متقابل و حل اختلافهاست، نه رقابت برای غلبه بر طرف مقابل. در گفتوگو افراد تلاش میکنند دیدگاههای خود را بیان کنند و در عین حال سخن طرف مقابل را نیز بشنوند.
قراملکی در ادامه با تشبیه همبستگی ملی به یک نهال گفت: این نهال باید به طور مستمر آبیاری شود. تقویت سعهصدر، رعایت حقوق دیگران، پرهیز از خودمحوری و توجه جدی به حقالناس از جمله عواملی است که میتواند این نهال را تقویت کند.
وی با اشاره به تجربه تاریخی کشور در تعامل با اقلیتها ادامه داد: هر زمان که در برخورد با اقلیتها با احترام و رعایت حقوق آنان رفتار شده، نتایج مثبت و پایدار به همراه داشته است. به گفته او این تجربه نشان میدهد که احترام واقعی و صادقانه به حقوق دیگران میتواند در بلندمدت به تقویت همبستگی اجتماعی منجر شود.
قراملکی تأکید کر:د رعایت حقوق دیگران باید از سر صداقت و محبت باشد، نه با نگاه معاملهگرانه؛ چراکه حتی کودکان نیز میتوانند تشخیص دهند که رفتارها از روی صداقت است یا صرفاً برای کسب منفعت انجام میشود.
به گفته وی، رفتارهای صادقانه و احترامآمیز اگر از دل برآید، بیتردید بر دلها نیز خواهد نشست و پایههای انسجام ملی را مستحکمتر خواهد کرد.
انتهای پیام/
نظر شما