به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت الاسلام و المسلمین شمس الله مریجی، معاون آموزشی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم امروز شنبه ۱۲ اردیبهشت ماه در نشست علمی «بعثت مردم خوانش فقهی – سیاسی» که به همت گروه فقه سیاسی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در سالن کوثر این پژوهشگاه برگزار شد، با اشاره به روز معلم و تبریک این مناسبت به اساتید و معلمان، یاد و خاطره امام خمینی (ره) را گرامی داشت و ایشان را معلمی تاثیرگذار در جامعه ایرانی و جهانی دانست.
وی با مقدمهای درباره فقه و مبانی آن، تاکید کرد: اساساً در فقه، «جنگ» نداریم، بلکه «دفاع» داریم. در فرهنگ دینی نیز واژه «جهاد» به کار میرود که با «جنگ» متفاوت است؛ جهاد دارای بار ارزشی مثبت است، اما جنگ چنین بار مثبتی ندارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) افزود: دفاع همواره بار ارزشی مثبت دارد و اگر متعلق آن مشخص شود، میتواند «دفاع مقدس» نیز نامیده شود. حتی دفاع از جان و مال شخصی نیز محترم است، هرچند عنوان «مقدس» به آن اطلاق نمیشود. اما دفاع در برابر ارزشهای وحیانی و حقیقی، میتواند «دفاع مقدس» باشد.
وی با استناد به مباحث کتاب «جواهر الکلام» که از کتب فقهی مهم محسوب میشود، بیان داشت: بیشتر مباحث مربوط به جهاد در عصر امام معصوم (ع) مطرح است و جهاد ابتدایی نیز تنها با حضور و اذن امام معصوم (ع) معنا مییابد. البته برخی فقها، از جمله در بحث اختیارات ولی فقیه، امکان صدور حکم جهاد ابتدایی را در صورت وجود امکانات لازم توسط فقیه جامعالشرایط، مطرح کردهاند.
حجتالاسلام مریجی در تبیین معنای جهاد در این فضا، گفت: از منظر جامعهشناختی، ما «جنگ» را در فقه مطرح نمیکنیم، زیرا وجود ندارد. در واقع، فقه ما به دنبال بررسی مبحث جنگ نیست، بلکه جهاد را که بار ارزشی مثبت دارد، مورد توجه قرار میدهد.
وی به برداشت نوینی اشاره کرد و افزود: شاید بتوان گفت جهاد، نوعی دفاع است؛ زیرا ما موانعی را که مانع تبیین ارزشها میشوند، برمیداریم. این موانع گاهی توسط طرف مقابل ایجاد میشود و در این صورت، عمل ما همچنان نوعی دفاع محسوب میشود.
معاون آموزشی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با استناد به آیه «لا اکراه فی الدین» (هیچ اجباری در دین نیست)، به این پرسش پرداخت که چرا دین با شمشیر پیشروی میکند؟ پاسخ داد: شمشیر در اینجا به معنای رفع موانع است، نه اجبار قلبی. ایمان امری قلبی است و نمیتوان آن را با شمشیر در قلب کسی قرار داد. شمشیر تنها موانع را برطرف میکند تا زمینه رشد و تبیین حقیقت فراهم شود و فرد خود به راه هدایت گام نهد.
حجت الاسلام مریجی خاطرنشان کرد: بنابراین، جهاد ابتدایی که به فرمان امام معصوم (ع) یا فقیه جامعالشرایط صادر میشود، در حقیقت دفاع از هجمههای دشمن است. این هجمهها گاهی فیزیکی و گاهی نرمافزاری و شناختی هستند که در این حالت، جهاد برای کنار زدن این موانع و رفع تیرگیها صورت میگیرد؛ همانگونه که پیامبر (ص) آمدند تا غبارها را از فطرت مردم کنار بزنند. در نگاه فقهی اسلام، «جنگ مصطلح» وجود ندارد، بلکه «دفاع» وجود دارد که گاهی ماهیت تهاجمی و گاهی سلبی و ایجابی به خود میگیرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، به تبیین ابعاد دفاع در اسلام و وظایف جامعه در عصر غیبت پرداخت و با بیان اینکه دفاع ماهیت دوگانهای دارد؛ دفاع فیزیکی و دفاع شناختی و نرمافزاری، اظهار داشت: در مسائل فیزیکی، پیشروی برای رفع موانع و آزادی مردم، وظیفهای است که فقها به دلیل بازگشت آن به امام معصوم، کمتر به آن پرداختهاند. اما در دفاع به معنای دوم، یعنی مقابله با هجومهای فکری و نرمافزاری در عصر غیبت، فقیه جامعالشرایط وظایفی بر عهده دارد.
حجت الاسلام مریجی، جنگ امروز را "جنگ سوم" یا "جنگ رمضان" نامید و رویکرد فقهی به این مسئله را در سه سطح فردی، جمعی و حاکمیتی تبیین کرد و با اشاره به اینکه فرصت پرداختن به هر سه بخش وجود ندارد، به تبیین وظایف جامعه در سطح اجتماعی پرداخت.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، انسجام اجتماعی را یکی از مهمترین وظایف جامعه اسلامی در هنگام جنگ دانست و گفت: مردم وظیفه دارند با هم متحد و منسجم باشند و هر آنچه که این انسجام را خدشهدار کند، از منظر فقهی حرام است.
وی در تبیین اهمیت این موضوع، به روایتی از حضرت رضا (ع) اشاره کرد و گفت: حضرت در نامهای به عبد العظیم حسنی (ع) میفرمایند که به دوستانم سلام برسان و به آنها بگو که شیطان را ناامید کنند و آنان را به راستگویی در گفتار، ادای امانت، سکوت و ترک منازعه در امور بیهوده و دیدارهای یکدیگر فرمان دهند.
استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: این کلام نورانی امام رضا (ع) نشان میدهد که هرگونه گفتوگو و اقدامی که باعث از هم پاشیدن انسجام اجتماعی شود، از منظر فقهی مذموم بوده و حتی موجب عذاب سخت الهی خواهد شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، به تبیین ابعاد فقهی و اجتماعی جهاد و دفاع پرداخت و بر ضرورت حفظ انسجام ملی در مقابله با تهدیدات دشمن تأکید کرد.
وی با اشاره به فرمایشات مقام معظم رهبری، نسبت به خطرات اختلافات داخلی و بگومگوهای بیهوده در کانالهای متعدد هشدار داد و بیان کرد: از دست دادن انسجام ملی، دشمن را بر ما مسلط میکند و کسانی که باعث تضعیف این انسجام شوند، مشمول نفرین ائمه معصومین (ع) خواهند شد. ایشان این نوع نفرین را برخلاف دعاهای دیگر، ردخور ندانستند.
حجت الاسلام مریجی در تشریح مفهوم جهاد در فقه اسلامی، اظهار داشت: در فقه اسلامی، مفهوم "جنگ مصطلح" به معنای امروزی وجود ندارد، بلکه "دفاع" مطرح است. جهاد در معنای ایجابی شامل اقدامات مثبت و سازنده است و در معنای سلبی، مقاومت و دفاع در برابر هجمهها را در بر میگیرد.
وی همچنین به وظایف فردی، اجتماعی و حاکمیتی در این زمینه اشاره کرد و انسجام اجتماعی را یکی از مهمترین وظایف اجتماعی برشمرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) با بیان اینکه در فقه اسلامی جنگ به معنای امروزی وجود ندارد، بلکه دفاع، جهاد ایجابی و سلبی مطرح است، بر لزوم حفظ انسجام اجتماعی در برابر تهدیدات دشمن تأکید کرد.
نظر شما