به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین روحالله شریعتی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، امروز دوشنبه ۱۲ اردیبهشت ماه در نشست «بعثت مردمخوانش فقهی ـ سیاسی» که در سالن کوثر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد، با بیان اینکه بحث او با عنوان «مردمپایه حکومت از نگاه نهجالبلاغه» ارائه میشود، اظهار داشت: نقش و جایگاه مردم و فراتر از نهجالبلاغه، در مبانی دینی در منظومه حکومت، سیاست، اقتصاد و امنیت اهمیت ویژهای دارد.
استاد حوزه و دانشگاه گفت: حکومت دو پایه دارد؛ «یک پایه آسمانی» و «یک پایه زمینی». پایه آسمانی حکومت، همان چیزی است که مشروعیت و مجوز حکومت را فراهم میکند؛ یعنی خدا و پیامبر و واسطههای الهی. اما پایه زمینی حکومت، مردم هستند؛ مردمی که امیرالمؤمنین(ع) را «پایه حکومت» و «پایه حاکمیت» و در نتیجه «پایه نظام سیاسی اسلام» میدانند.
حجتالاسلام شریعتی با اشاره به ضرورت حکومت از منظر امیرالمؤمنین(ع)، گفت: این ضرورت در مناظره با خوارج هم مطرح شده است؛ جایی که خوارج در برابر حضرت گفتند «لا حکم الا الله» و حضرت فرمودند این سخن «حق» است اما مرادشان «باطل» است. مراد آنان این بود که هیچ فرمانروایی جز خدا وجود ندارد، در حالی که برداشت صحیح، بهمعنای نفی ضرورت حکومت نیست.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان اینکه «صرف اینکه خدا چه فرموده کفایت نمیکند»، توضیح داد: لازمه نظم سیاسی جامعه این است که حکومتی برپا شود و حاکمی از میان مردم انتخاب گردد.
وی سپس به جایگاه «تمامشدن اتمامحجت» با حضور مردم اشاره کرد و گفت: در چارچوب این نگاه، حتی اگر حاکم از جانب خدا منصوب باشد، بدون حضور مردم نمیتواند مسئولیت خود را بهگونه کامل تحققیافته بداند؛ زیرا باید اتمام حجت نسبت به پذیرش و همراهی مردم صورت بگیرد و سپس حاکم وارد مسئولیت شود.
حجتالاسلام شریعتی به حدیثی منتسب به امیرالمؤمنین(ع) نیز استناد کرد و افزود: حضرت حتی در موضوع پذیرش ولایت، نقش مردم را یادآوری میکنند؛ بهگونهای که از مسیر اجتماع و رضایت عمومی، حجت بر عهده حاکم تمام میشود. بر اساس همین منطق، اگر مردم «اجماع» کنند و به حاکمیت یا پذیرش ولایت او رضایت دهند، حتی اگر معصومی هم حضور داشته باشد، مسئولیت در قالب اجتماعی و سیاسی آن تحقق مییابد؛ زیرا مسئولیت بدون اتکای عمومی و بدون ظرفیت اجتماعی، کامل سامان نمیگیرد.
وی در بخش بعدی سخنان خود، به محور دیگری اشاره کرد: «نیاز حاکم به مردم». شریعتی گفت: در فرمایشات امیرالمؤمنین(ع) این نکته قابل مشاهده است که حاکم برای ایفای درست وظایفش به مردم نیاز دارد.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به خطبه ۲۱۶ نهجالبلاغه اظهار داشت: امیرالمؤمنین(ع) میفرماید هرچه منزلت حاکم در حق و دین بالاتر باشد، باز هم آن منزلت او را از مردم بینیاز نمیکند. حقِ منزلت حاکم بهسبب مأموریت الهی اوست، اما قدرت عملی حکومت بدون همراهی مردم تحقق پیدا نمیکند.
وی گفت: در این نگاه، حاکم باید جایگاه مردم را در محاسبات خویش وارد کند و منزلت اجتماعی آنان را جدی بگیرد. در ادامه همین بحث، خداوند عالمان را نیز مسئول میداند و بنابراین، حاکم بهویژه نیازمند حضور عالمان در کنار خود است تا نظام سیاسی بتواند وظایف دینی و اجتماعی را درست پیش ببرد. بنابراین، مردم هم در شکلدادن به حکومت و هم در فراهم کردن امکان ایفای نقش آن، نقش محوری دارند.
حجتالاسلام شریعتی در بخش سوم، به پیام روشن امیرالمؤمنین(ع) به مردم اشاره کرد و گفت: حاکم در این الگو باید خود را «بالاتر از مردم» نداند.
وی با تکیه بر مضمون سخنان حضرت، توضیح داد: حاکم باید آشکارا به مردم بگوید من برتر از شما نیستم؛ هر دو مملوک خدا هستیم و شأن انسانی و بندگی، همه را یکسان در مدار عبودیت قرار میدهد. این نگاه مانع از فاصلهگرفتن حاکم از مردم میشود و حکمرانی را به نسبت مسئولیت و عدالت پیوند میزند.
حجتالاسلام شریعتی تأکید کرد: در اندیشه نهجالبلاغه، حکومت تنها یک «حکم الهی» نیست، بلکه یک ساختار دوپایه است: مشروعیت آسمانی همراه با تکیه زمینی بر مردم؛ بهگونهای که اتمام حجت، امکان تحقق مسئولیت و کارآمدی حکومت همگی به حضور و نقشآفرینی عمومی وابسته میماند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، با تأکید بر نقش مردم در بنیان حکومت اسلامی، اظهار داشت: آموزههای دینی نشان میدهد که حاکمان الهی باید با مردم برخوردی صمیمی و بیتکلف داشته باشند و مردم نیز دارای حق و مسئولیت در قبال حفظ اسلام و نظام اسلامی هستند.
وی در توضیح این معنا گفت: در منابع دینی آمده است که پیامبر اکرم(ص) فرمودهاند: «لاتُکلِّمونِی بِما تُکلَّمونَ بِهِ الجَبابِرَه»، یعنی با من همچون جباران سخن نگویید؛ بلکه با من ساده و صمیمی رفتار کنید. پیامبر نشان دادند که فاصلهای میان امت و رهبر الهی وجود ندارد و حتی زمانی که یکی از افراد در محضر ایشان از عظمت شخصیت پیامبر دچار اضطراب شد، پیامبر او را در آغوش گرفتند و فرمودند که «من هم مثل تو هستم، با من همانگونه سخن بگو که با دوست خود صحبت میکنی».
حجتالاسلام شریعتی افزود: همین روحیه در کلام امیرالمؤمنین(ع) نیز دیده میشود، آنجا که فرمودند که از گفتار حق و مشورت عادلانه نسبت به من خودداری نکنید. این بیانها نشان میدهد که مردم در نگاه اسلام دارای حق هستند و حق آنان بنیان اصلی حکومت محسوب میشود.
وی خاطرنشان کرد: مردم پایه زمینی حکومت و زمینه تحقق حکومت الهی هستند و در کنار این حق، مسئولیت نیز بر عهده آنان قرار دارد. وقتی حکومت اسلامی در معرض خطر قرار گیرد، این مردماند که باید از آن صیانت کنند. چنانکه امروز مشاهده میکنیم مردم در صحنههای مختلف، از جمله در شبها، برای دفاع از حاکمیت اسلامی و حفظ «دارالسلام» یعنی کشور اسلامی، به میدان میآیند و حضور خود را نشان میدهند. این حضور نمادی از احساس مسئولیت دینی و اجتماعی آنان است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تأکید کرد: حق همواره با مسئولیت همراه است؛ همانطور که مردم صاحب حق در جامعه اسلامی هستند، در برابر حفظ اسلام، حاکمیت اسلامی و کشور اسلامی نیز مسئولیت دارند.
نظر شما