به گزارش خبرگزاری حوزه، یکی از آثار و برکات جنگ رمضان که باید آن را در تداوم جنگ دوازده روزه، تحلیل و تفسیر کرد این بوده که در سایه دغدغه مندی و اهتمام مستندسازان جوان، متعهد و حرفه ای، دست رسانه ملی برای پخش مستندهای مربوط به جنگ تحمیلی دوم و سوم، نسبتاً پُر بوده، کما این که در همین شب ها، تماشاگر برخی آثار در این زمینه از قاب شبکههای مختلف سیما به ویژه شبکه مستند و افق بودهایم.
اهمیت و ضرورت کنشگری در جنگ روایتها
مصطفی گودرزی، مستندساز و فعال رسانهای معتقد است: در دنیای کنونی، روایتها صرفاً قصههایی برای سرگرمی نیستند، بلکه آنها واقعیت را برای ما تعریف نموده و دست به تولید هویت می زنند، ضمن آن که بدین وسیله مرز میان دشمن و دوست را مشخص میسازند.
وی افزود: نبرد روایتها به نزاعی اشاره دارد که در آن قدرتهای مختلف تلاش می کنند تا روایت مسلط را در اختیار بگیرند؛ روایتی که مشخص میکند کدام رویداد حائز اهمیت است، کدام طرف حق دارد و آینده چگونه باید روایت شود. این جنگ برخلاف نبردهای سنتی، نه با گلوله و تانک بلکه با کلمه، تصویر، نماد و احساسات پیش میرود و میدان آن، ذهن و باور آدمیان است.
اهمیت روزافزون سواد رسانهای در دنیای امروز
وی همچنین با بیان این که مقابله با تبعات جنگ روایتها مستلزم توجه جدی به مقوله سواد رسانهای و تفکر انتقادی درسطح عمومی جامعه است، گفت: قبل از هر چیز مخاطبان باید بیاموزند هر روایتی با عواطف آنها سازگار باشد لزومی ندارد حقیقت کامل باشد، ضمن آن که از سوی دیگر باید توجه داشت که شفافیت و صداقت در ارائه اطلاعات از سوی نهادهای مسئول میتواند جامعه را در برابر روایتهای مسموم ایمنتر کند.
گودرزی ادامه داد: جنگ روایتها نشان میدهد قدرت نرم و تسلط بر فضای ذهنی انسانها چنانچه مهم تر و حیاتی تر از قدرت سخت نباشد، دستکم در ردیف آن است. در دنیایی که حقیقت به میدان نبرد تبدیل شده، برنده آن کسی است که بتواند داستان خود را باورپذیرتر، جذابتر و ماندگارتر تعریف کند و لذا در اینجا متوجه اهمیت و میزان تأثیرگذاری تولید و پخش مستند می شویم.
تقدیر از اهتمام رسانه ملی
وی همچنین با اشاره به تلاشهای ستودنی رسانه ملی در توجه به مستندها با محوریت جنگ رمضان گفت: چندی است که برنامه "نردبان" که طبق روال معمول خود در خصوص تجربه فیلمسازی مستند با مستندسازان به مصاحبه میپردازد، اینروزها در قالب ۲۶ قسمت با مستندسازانی گفتگو داشته که در جنگ رمضان تولیدمحتوا کرده و آثار آن ها مشخصاً از شبکه مستند به روی آنتن رفته است.
وی اضافه کرد: اخیراً نیز برنامه ای با عنوان"نبرد رسانه" از شبکه مستند در حال پخش است که در فصل دوم خود و در ۱۲قسمت به بررسی نقش رسانهها در شکلدهی افکارعمومی، اثرگذاری در بحرانها و روایتسازی در تقابلهای سیاسی و فرهنگی می پردازد که این هم نشان دهنده اهتمام ستودنی رسانه ملی در این باره و تقدیر از تلاش مستندسازان در جنگ تحمیلی اخیر است.
روایتهای قابلاتکا در آثار مستند
یاسر فریادرس، تهیهکننده و مستندساز تلویزیون با تأکید بر اهمیت روایت مستندسازان از بحران و جنگ گفت: مستند جنگی شاهدی بر واقعیت پیشروست و نمیگذارد رنج انسانها و مقاومت یک ملت به فراموشی سپرده شود، به همین خاطر هم لازم است مستندساز در میان هیاهوی پیشرو، روایتی قابلاتکا تولید کند، اما ناگهان وجه شورآفرینی این روایت غلبه میکند که این نکته طبیعی است. زیرا اساساً کارکرد مستند بلند، مستندسازانه است و وظیفه خبری ندارد. البته این نوع کارهایی هم که انجام گرفته، واجب است. مستندهایی که در هفتههای اول تولید شدند، عمدتا یا جنبه اطلاعرسانی و تبلیغاتی داشتند یا صرفا به تقویت احساسات میپرداختند اما با گذر زمان و تعمیق جنگ، کارگردانان باتجربهتر کوشیدند لایههای پنهانی مانند نقش افکار عمومی، رسانههای خارجی و تحلیل راهبردی را وارد روایت کنند.
وی همچنین ابراز داشت: مستندسازی در جنگ تنها ثبت صحنهها نیست بلکه تحلیل، اخلاق و روایت تاریخ در چنین شرایطی مهمتر است. در یک نگاه کلی، مستندهای تولیدشده بهطور نسبی توانستهاند از زوایای مختلف به این جنگ بپردازند، ولی این نگاه به نظر کافی نبوده است. نسبت به جنگ ۱۲روزه، مراکز مستند آمادگی بیشتری داشتند و همکاری نهادهای امنیتی با این موضوع منطقیتر بود، اما هنوز هم برنامه جامعی برای مواجهه رسانه با بحران وجود ندارد.
این تهیهکننده درباره رویکردهای مغفول در این جنگ که میتوانست در قاب مستند بازنمایی شود نیز گفت: در حال حاضر زمان برای تولید گسترده فراهم است و برای اینکه بدانیم چه رویکردهایی مورد غفلت قرار گرفته باید منتظر خروجی مراکز مستند بمانیم اما آنچه از اکنون عیان است، فقدان برخی روایتهای ریشهدار و بررسی روزنامهنگارانه اتفاقات سیاسی و اجتماعی است.
تولید مستندهایی برای جهانی سازی روایت
وی همچنین با اشاره به تولید و عرضه آثاری به منظور جهانیسازی روایت خاطرنشان کرد: این نگاه بومی که قابلیت عرضه در فضای بینالمللی را دارد، بهدلیل انتخاب زوایای انسانی و اخلاقی میتواند در سطح جهانی دیده شود. از اینرو ما به روایتی فراتر از دیدگاه شخصی یا محلی نیاز داریم. استفاده از زبان تصویر، مستندنگاری واقعی و پرهیز از تکرار قالبهای مستندهای تبلیغاتی در حضور بینالمللی مؤثر بسیار مهم است، ضمن آن که تمرکز بر شخصیتها و داستانهای انسانی مشترک در همه جوامع همچون شهادت کودکان، مقاومت مادران، آرزوها و خاطرات بهجامانده از جنگ، عنصر مهمی در دیدهشدن مستندهای جنگی در عرصه جهانی به شمار میرود.
این تهیهکننده صداوسیما همچنین شناخت ذائقه و قواعد بازار مستند جهانی را یکی از مهمترین الزامات ورود به این عرصه برشمرد و افزود: با شناختی که مستندساز از سلیقه و نگاه مخاطب خارجی دارد، میتواند با تکیه بر مفاهیم مشترک، اثرش را به زبان جهانی تبدیل کند؛ آثاری که بیاعتنا به جشنوارههای غربی، مقبولیت خود را در نگاه جمعی و جهانی پیدا میکنند.
نظر شما