به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین خیری، در موکب رسانهای «امت مبعوث» وابسته به مرکز رسانه و فضای مجازی حوزههای علمیه در قم با تسلیت شهادت امام شهید و همراهان او و نیز تبریک پیروزیها و نصرت الهی برای جبهه حق و مقاومت، با اشاره به بیانیه گام دوم انقلاب گفت: این؛ بیانیهای که به مناسبت چهلمین سال پیروزی انقلاب اسلامی صادر شد و در آن، بر این نکته تأکید شده است که در تاریخ، انقلابهای اندکی را میتوان یافت که پس از گذشت چهار دهه، همچنان بر آرمانهای اولیه خود پایبند مانده باشند.
وی با اشاره به همین محور، گفت: انقلاب اسلامی ایران از معدود نهضتهایی است که نهتنها از اصول نخستین خود فاصله نگرفته، بلکه در مسیر دشوار و پرفشار دهههای گذشته، وفاداری خود را به مبانی، اهداف و شعارهای آغازین حفظ کرده است. به اعتقاد او، این استمرار را باید در چارچوب مفهومی «نظام انقلابی» فهم کرد.
* نظام انقلابی
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی قم در پاسخ به این پرسش که نظام انقلابی دقیقاً چه معنا و مختصاتی دارد، اظهار کرد: نظام انقلابی، نظامی است که بر پایه امام و امت شکل میگیرد؛ یعنی از یکسو رهبری دینیِ برخوردار از مشروعیت و پیشقدمی، و از سوی دیگر، امتی بصیر، آگاه، وفادار و حاضر در صحنه.
وی تصریح کرد: برای فهم بهتر این معنا، باید به تجربههای تاریخی ایران بازگشت و دید چرا برخی نهضتهای مهم، با وجود پشتوانه مردمی و حضور روحانیت، در نهایت نتوانستند به آرمانهای خود وفادار بمانند. به گفته او، علت اصلی این ناکامی، فقدان ساختار نظام انقلابی به معنای کامل آن بوده است.
* نهضت مشروطه؛ انقلابی که از آرمانهایش فاصله گرفت
حجتالاسلام والمسلمین خیری در ادامه، نهضت مشروطه را به عنوان نخستین نمونه تاریخی مورد بررسی قرار داد و گفت: مشروطه در سال ۱۲۸۵ هجری شمسی با هدف مبارزه با استبداد و محدود کردن قدرت مطلقه شکل گرفت. روحانیت به میدان آمد، مردم پشت سر علما به خیابانها آمدند و در گام اول نیز نهضت به نتیجه رسید؛ بهگونهای که مظفرالدینشاه فرمان مشروطیت را امضا کرد.
وی تأکید کرد: این نهضت بهسرعت از مسیر اصلی خود منحرف شد؛ زیرا نتوانست نظام انقلابی را مستقر کند. پس از پیروزی اولیه، نفوذ قدرتهای خارجی، بهویژه بریتانیا، باعث شد شکاف میان روشنفکران و روحانیت تشدید شود و روح اسلامیت و بومیبودن از متن مشروطه کنار گذاشته شود.
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد:: هنگامی که قانون اساسی بهجای آنکه برآمده از نیازهای جامعه ایران و مبانی دینی آن باشد، متأثر از الگوهای وارداتی مانند قانون اساسی بلژیک تدوین شد، عملاً پیوند اصلی نهضت با هویت بومی و دینیاش سست شد. در چنین شرایطی، شیخ فضلالله نوری، که یکی از چهرههای برجسته آن دوران بود، به دار آویخته شد و همان مردمی که باید حامی نهضت میبودند، در اثر انحراف افکار عمومی، نسبت به رهبر دینی خود موضع گرفتند.
* از قحطی بزرگ تا برآمدن پهلوی؛ پیامدهای خلأ رهبری دینی
وی در ادامه با اشاره به رخدادهای پس از مشروطه گفت: استعمارگران دریافتند که در ایران سرمایهای نهفته است که باید آن را کنترل کرد؛ سرمایهای متشکل از مردم، تشیع و روحانیت. به گفته او، یکی از نتایج این فهم، تحمیل قحطی بزرگ به ایران بود؛ رخدادی که در تاریخ معاصر کمتر مورد توجه قرار گرفته اما آثار عمیقی بر جای گذاشت.
حجتالاسلام والمسلمین خیری با اشاره به برآوردهای تاریخی از تلفات انسانی این قحطی گفت: در آن دوران، از جمعیت حدود ۱۸ میلیونی ایران، نزدیک به ۱۰ میلیون نفر بر اثر فقر، گرسنگی و فشارهای ناشی از سیاستهای سلطهگرانه جان باختند.
وی این فاجعه را مقدمهای برای استقرار یک حکومت دستنشانده دانست و افزود: پس از آن، رضاخان به قدرت رسید که نخستین پادشاه کاملاً بیریشه و وابسته در ایران معاصر بود.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی قم با بیان این که حکومت پهلوی در آغاز تلاش کرد با ظاهرسازی مذهبی، حمایت اجتماعی کسب کند، ادامه داد: پس از تثبیت قدرت، به مقابله با باورهای مردم، محدود کردن روحانیت و تغییر سبک زندگی جامعه پرداخت؛ از کشف حجاب تا برخورد با نهادهای دینی و از دست دادن بخشهایی از منافع و سرزمینهای کشور بدون ایستادگی جدی.
* نهضت ملی شدن نفت؛ مردمی که از صحنه کنار گذاشته شدند
حجتالاسلام والمسلمین خیری در بخش دیگری از سخنانش به نهضت ملی شدن صنعت نفت در سال ۱۳۲۹ پرداخت و آن را نمونه دیگری از یک حرکت بزرگ ملی دانست که نتوانست به آرمانهای خود وفادار بماند.
وی گفت: این نهضت نیز با پشتوانه مردم و حمایت روحانیت، بهویژه آیتالله کاشانی، شکل گرفت و در ابتدا توانست دستاورد مهمی چون ملی شدن صنعت نفت را رقم بزند. اما بهتدریج، همان الگویی که در مشروطه دیده شد، بار دیگر تکرار شد: ایجاد شکاف میان رهبری دینی و دولت، و کنار گذاشتن مردم از صحنه.
رئیس دانشگاه آزاد قم افزود: هنگامی که فاصله میان مصدق و روحانیت افزایش یافت و تصور اتکای صرف به حمایت مردمیِ بدون سازمان رهبری دینی یا حتی اتکا به قدرتهای خارجی شکل گرفت، بستر برای کودتای ۲۸ مرداد فراهم شد. در این مرحله، به مردم گفته شد که ضرورتی برای حضور در خیابان نیست، اما درست در غیاب مردم، نیروهای آشوبساز و عوامل وابسته وارد میدان شدند و نهضت را سرنگون کردند.
* تجربه تاریخی ایران و ضرورت ولایت فقیه
حجتالاسلام والمسلمین خیری با مرور جنگهای ایران در دو قرن اخیر و از دست رفتن بخشهایی از سرزمین کشور، بر این نکته تأکید کرد که مشکل اصلی در بسیاری از این وقایع، فقدان رهبری دینی در رأس حکمرانی و فرماندهی کلان بوده است.
وی با اشاره به نقش ملا احمد نراقی گفت: این فقیه برجسته، پس از مشاهده تجربههای تلخ شکست، به این نتیجه رسید که اگر ایران بخواهد بر ظرفیتهای شیعی و مردمی خود تکیه کند و در برابر تهدیدها پایدار بماند، نیازمند نظریهای است که پیوند دین و حکمرانی را بهطور مبسوط تبیین کند. از اینرو، او بحث ولایت فقیه را در آثار خود بهصورت منسجم طرح کرد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی قم تأکید کرد: ولایت فقیه امری تازه و برساخته متأخر نیست، بلکه ریشه در فقه شیعه دارد؛ با این حال، آنچه در دورههای بعد اهمیت یافت، درک ضرورت تاریخیِ استقرار حکمرانی دینی بر پایه رهبری دینی و حضور مردم بود.
* انقلاب اسلامی؛ نقطه عطف تحقق نظام انقلابی
حجتالاسلام والمسلمین خیری خاطرنشان کرد: آنچه انقلاب اسلامی را از نهضتهای پیشین متمایز کرد، این بود که برای نخستینبار در تاریخ معاصر ایران، نظام انقلابی بهمعنای دقیق خود شکل گرفت؛ نظامی که در آن، ولایت فقیه به عنوان محور هدایت و مردم به عنوان امتِ همراه و آگاه، یک کل منسجم را تشکیل دادند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی قم گفت: پیش از انقلاب نیز مردم ایران مسلمان و شیعه بودند، اما ساختار سیاسی برآمده از اراده و هویت دینی مردم نبود. انقلاب اسلامی این پیوند را برقرار کرد و به همین دلیل توانست در برابر فشارها و تهدیدهای خارجی، برخلاف بسیاری از دولتها و نهضتهای منطقه، پایدار بماند.
وی افزود: نظام انقلابی، صرفاً یک ساختار سیاسی نیست، بلکه نوعی حکمرانی مبتنی بر ایمان، عدالتخواهی، استقلالطلبی و مقاومت در برابر سلطه است. به همین دلیل نیز، این نظام با قدرتهای سلطهگر صرفاً اختلاف منافع ندارد، بلکه تعارضی تمدنی دارد؛ زیرا موجودیت استکبار بر زیادهخواهی، سلطه و نادیده گرفتن استقلال ملتها استوار است، در حالی که نظام انقلابی بر کرامت ملتها، نفی ظلم و استقلال سیاسی و فرهنگی تأکید دارد.
* سرمایه اجتماعی انقلاب؛ از سادهزیستی رهبری تا اعتماد مردم
حجتالاسلام والمسلمین خیری در تبیین راز استمرار این نظام، بر ویژگیهای رهبری در جمهوری اسلامی نیز تأکید کرد و گفت: در نظام انقلابی، رهبر صرفاً یک مدیر سیاسی نیست؛ او باید پیشرو، صادق، سادهزیست و حاضر در میدان باشد. به گفته وی، همین ویژگیهاست که اعتماد عمومی را شکل میدهد و سرمایه اجتماعی را به وجود میآورد.
وی با اشاره به نمونههایی از سلوک شخصی و سبک زندگی رهبران انقلاب، گفت: مردم وقتی صداقت، سادگی، پیشقدمی و همدلی رهبر خود را در سختیها و خطرها میبینند، پیوند عاطفی و ایمانی عمیقی با او برقرار میکنند؛ پیوندی که در بزنگاهها، آنان را به صحنه میآورد.
این استاد حوزه و دانشگاه رابطه امام و امت را مهمترین پشتوانه انقلاب اسلامی در برابر تحریمها، فشارها، جنگها و توطئهها دانست و گفت: مردم ایران در سختترین شرایط، از تحریمهای اقتصادی گرفته تا تهدیدات امنیتی، نشان دادهاند که از آرمانهای خود دست نمیکشند و همین ایستادگی، قدرتی تولید کرده که دشمنان را به بازنگری در محاسباتشان وادار کرده است.
* نظام انقلابی و افق تمدنسازی
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی قم با اشاره به اینکه دشمنی قدرتهای سلطهگر با جمهوری اسلامی از جنس رقابت عادی سیاسی نیست، اظهار کرد: مسئله آنها با ایران، صرفاً برنامه هستهای یا یک اختلاف مقطعی نیست؛ بلکه آنها دریافتهاند که این نظام، در صورت استمرار و تعمیق، ظرفیت تمدنسازی دارد.
وی افزود: هنگامی که یک ملت بر مبنای ایمان، استقلال، دانش، عدالت و مقاومت سازمان مییابد، الگویی ارائه میکند که میتواند الهامبخش دیگر ملتها نیز باشد. از همین رو، فشارهای اقتصادی، تحریمهای سنگین و جنگ رسانهای را باید در چارچوب مقابله با همین ظرفیت تمدنی تحلیل کرد.
این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: اگر انقلاب اسلامی توانسته با وجود همه فشارها به مسیر خود ادامه دهد، به دلیل اتکای همزمان به رهبری، مردم و افق تمدنی آن بوده است؛ افقی که در آن، دانشگاه، حوزه، رسانه و نهادهای حاکمیتی باید نقش خود را ایفا کنند.
* پس از جنگ، وظیفهای سنگینتر برای حفظ «امت مبعوث»
حجتالاسلام والمسلمین خیری در بخش دیگر سخنان خود، مهمترین مسئله امروز را حفظ سرمایه اجتماعی عظیم مردم دانست و گفت: جامعه ایران امروز از یک سرمایه عظیم برخوردار است؛ سرمایهای که در قالب حضور مردم، همبستگی اجتماعی و آمادگی برای دفاع از هویت و عزت ملی خود را نشان داده است.
وی تأکید کرد: این سرمایه باید صیانت شود و لازمه آن، تفاوت رویکردها در پساجنگ با گذشته است. دولتمردان باید قدر مردم را بدانند، عدالتمحور باشند و برای کاهش فقر، فساد و تبعیض به صورت جدی اقدام کنند؛ چرا که این آسیبها، سرمایه اجتماعی را فرسایش میدهد.
* رسالت مشترک حوزه، دانشگاه و رسانه
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی همچنین بر نقش مشترک حوزههای علمیه، دانشگاهها و رسانهها در حفظ این سرمایه تأکید کرد و گفت: ما نیازمند تولید نظامات اجتماعی متناسب با انقلاب اسلامی هستیم. این بدان معناست که علوم انسانی، الگوهای حکمرانی و چارچوبهای فکری ما باید بیش از پیش برآمده از هویت اسلامی و ایرانی جامعه باشد، نه صرفاً ترجمه و تکرار الگوهای غربی.
حجتالاسلام والمسلمین خیری افزود: رسانهها نیز در این میان مسئولیتی مضاعف دارند؛ زیرا باید این بعثت مردمی، این سرمایه اجتماعی و این تجربه تاریخی را مستندسازی کنند و به نسلهای آینده منتقل سازند. از نگاه او، هرگونه رفتار و گفتاری که در چنین شرایطی موجب شکاف، چنددستگی و تضعیف انسجام ملی شود، در تعارض با منافع مردم و خواست جامعه قرار میگیرد.
* ماندگاری انقلاب در گرو حفظ پیوند امام و امت
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی قم در ادامه گفت: نظام انقلابی، نظامی است که بر اساس پیوند امام و امت شکل میگیرد، مردم را به صحنه میآورد، قدرت مقاومت و پیشرفت تولید میکند و افق آن، تمدنسازی است. او تأکید کرد که بزرگترین سرمایه امروز کشور، اتحاد مقدس و همبستگی مردمی است و حفظ آن، وظیفهای ملی و تاریخی به شمار میرود.
وی خاطرنشان ساخت: اگر این سرمایه حفظ شود و نهادهای کشور بتوانند بهدرستی پاسخگوی مطالبات مردم، بهویژه در حوزه عدالت و کارآمدی باشند، انقلاب اسلامی همچنان در مسیر وفاداری به آرمانهای خود باقی خواهد ماند و افقهای تازهای پیش روی کشور گشوده خواهد شد.
انتهای پیام/
نظر شما