سند مذکور نشان می‌دهد که امارات متحده عربی در چارچوب همین سیاست در حال تقویت توان نظامی دریایی خود بوده است. در گزارش آمده است که این کشور سفارش ساخت چند ناو گشتی موشک‌انداز به آلمان غربی داده و همزمان در حال خرید ناوهای گشتی ساحلی از ایالات متحده است. این موضوع بیانگر آن است که توسعه توان نظامی امارات در حوزه دریایی، تا حد زیادی در پیوند با راهبرد امنیتی مورد نظر آمریکا در منطقه قرار داشته است.

در بخش دیگری از این سند، دیپلمات‌های آمریکایی پیشنهاد می‌کنند که واشنگتن باید تلاش بیشتری برای ایجاد همکاری امنیتی میان عمان و امارات به عمل آورد. از نظر آنان، برقراری روابط دیپلماتیک رسمی میان دو کشور، برگزاری نشست‌های نظامی مشترک، انجام گشت‌های دریایی مشترک و حتی استفاده نیروهای عمان از بنادر و فرودگاه‌های امارات می‌تواند به شکل‌گیری سازوکاری برای کنترل تنگه هرمز کمک کند. این پیشنهادها نشان می‌دهد که ایالات متحده نه‌تنها به دنبال نظارت بر تحولات منطقه بوده، بلکه عملاً در پی سازماندهی همکاری‌های امنیتی میان دولت‌های منطقه برای حفظ منافع خود بوده است.

نکته قابل توجه در این سند آن است که نویسندگان گزارش تأکید می‌کنند اگر کشورهای مورد بحث (امارات و عمان) خود مسئولیت امنیت خلیج فارس را بر عهده نگیرند، «دیگران» این کار را انجام خواهند داد؛ امری که ممکن است با منافع آنان سازگار نباشد. این عبارت در واقع بازتاب‌دهنده تلاش آمریکا برای هدایت ساختار امنیتی منطقه به گونه‌ای است که در نهایت با منافع و راهبردهای این کشور همسو باشد.

به‌طورکلی، این سند بیانگر آن است که در نخستین ماه‌های پس از انقلاب اسلامی، آمریکا در تلاش بود با تکیه بر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، به‌ویژه امارات و عمان، سازوکار جدیدی برای کنترل تنگه هرمز و حفظ جریان صدور نفت طراحی کند. چنین اسنادی تصویری روشن از نقش فعال آمریکا در جهت‌دهی به ترتیبات امنیتی منطقه و وابستگی امنیتی برخی دولت‌های خلیج فارس به سیاست‌های واشنگتن ارائه می‌دهد.

در ادامه، متن کامل سند برای مطالعه آورده شده است.

سند شماره ۹۶

سری

۵ می ۱۹۷۹ - ۱۵ اردیبهشت ۱۳۵۸

از: سفارت آمریکا، ابوظبی - ۱۱۹۶

به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - با اولویت

جهت اطلاع: سفارتخانه‌های آمریکا در بن، دوحه، کویت، لندن، منامه، مسکو، پاریس، تهران، توکیو.

مرجع: به مسقط ۷۳۱ مراجعه شود.

[موضوع]: برنامه اضطراری امنیت تنگه هرمز

۱- سری - تمام متن

۲- خلاصه: ما نیز موافقیم که باید درباره برنامه اضطراری امنیت تنگه هرمز بیشتر پیش‌بینی شود. امارات متحده عربی نیز درباره این مسئله فکر کرده است و به خصوص به امنیت تأسیسات نفتی خارج از خشکی که ممکن است بیش از تنگه مورد تهدید و خطر واقع شود اندیشیده است. ولی در رابطه با اقدامات امنیتی پیشنهادی یک مسئله فراموش شده است؛ و آن نیز تشویق دولت عمان به همکاری با امارات متحده عربی است. تلاش بسیار باید مبذول گردد تا عمان و امارات متحده عربی دریابند که پس از رفتن شاه آنها خودشان باید اقداماتی برای برقراری امنیت خلیج [فارس]انجام دهند. اگر آنها موفق به برقراری آن نشوند، دیگران این کار را برای آنها انجام خواهند داد که در نتیجه با منافع آنها مغایرت خواهد داشت. پایان خلاصه.

۳- ما از پیشنهاد سفیر وایلی درباره اینکه باید در مورد نقشه اضطراری امنیت تنگه هرمز بیشتر فکر کنیم خوشحال هستیم. ما نیز می‌دانیم که هواپیماهای کوچک به آسانی و با استفاده از جزایر و مناطق بخش مسندم خواهند توانست حملاتی انجام دهند، لیکن اقدامات آنها چندان مؤثر نخواهد بود مگر اینکه از جای دیگر از نظر لجستیکی حمایت شوند که ممکن است به‌طور مثال ایران باشد. این بدین معنی است که آنها باید زمانی از تنگه عبور کنند که هلیکوپترها بتوانند آنها را یافته و با آنها به نبرد بپردازند.

۴- عمانی‌ها نسبت به شیخ «صغر» از رأس الخیمه بسیار مظنون هستند. ولی ما نمی‌دانیم که منظور عمانی‌ها از عناصر ناجور رأس‌الخیمه چیست. البته ما نیز می‌دانیم که «صغر» از اهداف خود در منطقه مسندم پیروی می‌کند و تا حدی نیز موجبات شرمساری دولت مرکزی یا فدرال امارات متحده عربی را فراهم آورده است، لیکن فکر نمی‌کنیم که این اقدامات ناچیز ارضی بتواند به عنوان خطری علیه امنیت تنگه هرمز و یا حاکمیت سلطان در منطقه مسندم به شمار آید. مهم‌ترین خطری که حاکمیت سلطان را در مسندم تهدید می‌کند کامیابی اقتصادی قابل مقایسه (اگر به طور نسبی صحبت کنیم) رأس‌الخیمه و فجیره است که نزدیک‌ترین همسایگان امارات متحده عربی هستند و سبب شده است که قبایل شیعی در امارات متحده عربی و به خصوص در منطقه رأس‌الخیمه سکنی گزینند. صغر نیز سعی کرده است جمعیت و نیروی انسانی خود را در آنجا افزایش دهد و به آنها مسکن، کار و دیگر انگیزه‌ها را داده است. ولی ما فکر نمی‌کنیم که صغر نگرش سیاسی کافی نداشته باشد و یا تحت‌تأثیر مشاجرات خود با عمان، از ماجراهایی حمایت کند که با کشتیرانی در تنگه هرمز پیوند دارد و موجب وقفه در توانایی ابوظبی در صدور نفت شود که موفقیت کامل امارات متحده به آن بستگی دارد.

۵- تنگه هرمز نه‌تنها برای آمریکا و جهان غرب بلکه برای امارات متحده عربی و دیگر کشورهای ساحلی خلیج فارس نیز حائز اهمیت است. هرگونه مداخله در تنگه هرمز بر اقتصاد آنها نیز تأثیر خواهد بخشید. امارات متحده عربی نیز درباره امنیت تنگه هرمز و بسیاری از تأسیسات نفتی خارج از خشکی (که بیش از تنگه هرمز می‌توانند هدف خرابکاری و حملات ناگهانی واقع شوند) اندیشیده است. امارات متحده سفارش ساخت سه ناو گشتی به آلمان غربی داده است که به موشک‌های اگزوست مجهز شوند. این کشور همچنین در حال خرید ناوهای گشتی ساحلی ساخت آمریکاست تا بتواند امنیت ساحلی را نیز بیشتر برقرار سازد.

۶- ما نیز معتقدیم که اقدامات پیشنهادی بند ۱۳ تلگرام مرجع باید مورد ملاحظه و تعمق قرار گیرد. به نظر ما با کمک به امارات متحده عربی در جهت بهبود وضعیت نیروی دریایی و بالا بردن کیفیت نیروهای خود، چه به طور رسمی و چه به صورت آموزش در محل، ما نیز می‌توانیم به این کشور یاری دهیم، به خصوص اگر وقایع داخلی سیاسی اخیر به اتحاد نظامی بیشتر در این منطقه منجر شده باشد.

۷- لیکن در مورد برقراری امنیت تنگه هرمز اقدام دیگری نیز می‌توان انجام داد که در پیام سفیر وایلی در نظر گرفته نشده و به نظر ما از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این اقدام همانا متقاعد ساختن دولت عمان به همکاری با همسایه خود، امارات متحده عربی تا زمانی که «حسین آل رحمه» نماینده دولت عمان در امارات متحده بماند که حتی «اختیارات سلطنت عمان را در دوبی» نداشته و حتی نمی‌تواند ویزا صادر نماید، ما از وضع خوبی برخوردار نخواهیم بود. درحالی‌که تلاش بر آن است تا کشورهای خلیج [فارس]با همکاری نیروی خاورمیانه و نیروی دریایی فرانسه به نظارت بر تنگه بپردازند، ولی باید اعتراف کرد که آمریکا، انگلیس و دیگران باید اقدامات بیشتری انجام دهند تا بتوانند عمانی‌ها و امارات متحده عربی را در زمینه امور امنیتی مورد علاقه دو طرف، به همکاری وادار سازند. قبل از هر کار، عمانی‌ها باید به برقراری روابط دیپلماتیک با امارات متحده عربی و انتصاب سفیر در آنجا بپردازند. گام بعدی این است که سران نظامی دو کشور اجلاس‌هایی تشکیل داده و درباره امنیت تنگه هرمز و اقدامات احتمالی دیگر (به‌طور مثال، گشتی دریایی مشترک، مانورهای دریایی مشترک، بهره‌برداری از بندر یا فرودگاه رأس‌الخیمه توسط هواپیماهای گشتی عمان) بحث و تبادل نظر نموده و نتایج را به رهبران سیاسی مربوطه ارجاع نمایند. البته می‌دانیم که تعدادی موانع عملی و سیاسی در دو طرف وجود دارد که پیشنهاد این سناریو را از اجرای آن آسان‌تر می‌نماید. با این وجود باید تلاش کنیم که عمانی‌ها و امارات متحده بفهمند که پس از رفتن شاه آنها خودشان باید برای برقراری امنیت خلیج [فارس]اقداماتی انجام دهند. اگر آنها دست به اقدام نزنند دیگران اقدام خواهند کرد که ممکن است بدون همکاری دوجانبه با منافع آنها مغایرت داشته باشد.

منبع: پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی