حجتالاسلام والمسلمین مهدی هادی رئیس انجمن روانشناسی اسلامی حوزه علمیه قم که دارای دکترای روانشناسی بالینی است در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با تبیین مؤلفههای تابآوری اجتماعی از منظر روانشناسی اسلامی، سه راهبرد اساسی «معنوی، شناختی و حمایت اجتماعی» را بنیانهای مقاومت در برابر آسیبهای روانی جنگ دانست و اظهار کرد: بر اساس آیه شریفه «أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»، معنویت و توجه به خداوند متعال، انسانها را به سمت صبوری و تابآوری رهنمون میشود. همچنین اصلاح نگرشهای شناختی و حمایتهای اجتماعی، نقش تعیینکنندهای در شکلگیری رفتارهای بهینه در شرایط بحرانی دارد.
بیشتر بخوانید:
راههای تقویت تابآوری اجتماعی در جنگ تحمیلی سوم / وظایف مسئولان برای حفظ امنیت روانی و امید مردم
رئیس انجمن روانشناسی اسلامی حوزه علمیه قم به تبیین ابعاد مختلف تابآوری اجتماعی در شرایط جنگ و بحران پرداخت و با ارائه راهبردهای عملی، نشانههای هشداردهنده، شاخصهای مثبت و وظایف حاکمیتی را تشریح کرد.
مؤلفههای تابآوری اجتماعی و راهکارهای تقویت آن
وی در پاسخ به این پرسش که «از منظر روانشناسی اسلامی، مهمترین مؤلفههای تابآوری اجتماعی در مردم برای مقاومت در برابر آسیبهای روانی جنگ چیست و چگونه میتوان آن را در جامعه تقویت کرد؟»، اظهار داشت: در آموزههای اسلامی، سه راهبرد اساسی برای این منظور دیده شده است.
راهبرد اول: راهبرد معنوی
حجتالاسلام والمسلمین هادی تصریح کرد: بر اساس آیه شریفه «أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» و آیات و روایات همسو، معنویت و توجه به خداوند متعال میتواند انسانها را به سمت صبوری و تابآوری در مقابل حوادث رهنمون شود. ذکر خدا، انس با قرآن، دعا و نیایش، از مهمترین منابع آرامشبخش روانی در شرایط بحرانی است.
راهبرد دوم: راهبرد شناختی
وی افزود: واکنشهای عاطفی و هیجانی انسانها نسبت به وقایع، پیامد نوع نگاه و قضاوت آنهاست. در واقع، فهم و برداشت ما از یک مسئله باعث میشود که هیجان و رفتاری متناسب با آن نگرش در ما به وجود آید. اگر بتوانیم تحلیل و قضاوت متفاوتی ایجاد کنیم، قاعدتاً میزان و نوع تابآوری متفاوتی را شاهد خواهیم بود. اصلاح باورها و نگرشها نسبت به حوادث سخت، نقش کلیدی در افزایش ظرفیت روانی جامعه دارد.
راهبرد سوم: راهبرد حمایت اجتماعی
رئیس انجمن روانشناسی اسلامی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: توصیه به عبادت جمعی و حضور در جامعه، یکی از مهمترین عوامل شکلگیری رفتار بهینه محسوب میشود. در نگاه دین مبین اسلام، حضور در میان مؤمنان و همراهی با صادقان، باعث میشود که انتخابها و رفتارها، منطقیتر و صحیحتر شکل بگیرد. مساجد، هیئتهای مذهبی و تجمعات مؤمنانه، بسترهای اصلی این حمایت اجتماعی هستند.
راهکارهای اجراییسازی سه راهبرد
وی در ادامه به راهکارهای عملی برای اجرایی کردن این راهبردها اشاره کرد و گفت:
اولاً: باید مصادیق و مسیرهای دستیابی به معنویت را معرفی و ترویج کنیم. همین ترویج نماز، استغاثه به امام زمان(عج) و یا استمرار در انجام توصیه رهبر شهید و عزیزمان در تلاوت سوره فتح و دستوراتی از این قبیل، نمونهای از این مصادیق محسوب میشود.
ثانیاً: برگزاری جلسات وعظ و خطابه برای تبیین مفاهیمی همچون جهاد در راه خدا، صبر بر مصائب، جایگاه شهادت و مفاهیمی از این دست که میتواند پایه تابآوری قرار گیرد، ضروری است. البته گفتوگوی چهره به چهره و پاسخ به شبهات، ضرورتی انکارناپذیر دارد.
ثالثاً: طبق آنچه در سوره عصر میخوانیم، «توصیه به حق» و «توصیه به صبر» برای دستیابی به چنین اهدافی بسیار کمککننده است. راهاندازی و تقویت تجمعات و همراهی مسئولان با مردم، تأثیرات عمیق خود را گذاشته و خواهد گذاشت.
نشانههای تهدیدکننده تابآوری مردم
رئیس انجمن روانشناسی اسلامی حوزه علمیه قم در پاسخ به این پرسش که «چه نشانههایی تابآوری مردم را تهدید می کند و بر اساس آموزههای اسلامی چه مداخلات فوری لازم است؟»، اظهار داشت: هرگاه عموم مردم به جای توصیه به صبر و توصیه به حق، به سمت جدال و کشمکش بروند و یکدیگر را متهم کرده و رفتار پرخاشگرانه انجام دهند، معلوم میشود که تابآوری کاهش یافته و صبر جامعه لبریز شده است.
وی در ادامه به راهکار اساسی در چنین وضعیتی اشاره کرد و گفت: در این موارد لازم است افرادی که الگو و پرچمدار محسوب میشوند، با حضور همراه با طمأنیه و آرامش به هدایتگری بپردازند و مردم را به سمت رفتار و واکنشهای شایسته هدایت کنند.
حجتالاسلام والمسلمین هادی تصریح کرد: مکمل این حرکت، ممانعت از فعالیت فتنهگران و خناسانی است که با گفتار و رفتار خود میتوانند اثر منفی بر ذهن مردم جامعه داشته باشند. اجازه ندادن به فعالیت این افراد، نقش کلیدی در جلوگیری از گسترش آسیبهای روانی و حفظ فضای سالم روانی جامعه ایفا میکند.
شاخصهای مثبت تابآوری اجتماعی
روانشناس حوزوی در پاسخ به این پرسش که «بر اساس روانشناسی اسلامی، چه شاخصهای مثبتی نشاندهنده سلامت و پایداری تابآوری اجتماعی در میانه جنگ است؟»، خاطرنشان کرد: مردمی که صبوری و تابآوری را پایه رفتار خود قرار دادهاند، بر اساس باورهایشان یکدیگر را به آرامش و صبر دعوت میکنند. از آنجا که این افراد اعتقاد به پاداش الهی و امدادهای غیبی دارند، یکدیگر را به کسب پیروزی و فتح بشارت داده و از پاداش اخروی و نعمتهای الهی سخن میگویند و میدانند که باور به قدرت خداوند و اجری که برای مؤمنان در نظر گرفته شده، به آنان آرامش میبخشد.
حجتالاسلام والمسلمین هادی با اشاره به راهکارهای تقویت این شاخصها تأکید کرد: برای دستیابی به چنین شرایطی، استفاده از همان سه راهبرد اساسی (معنوی، شناختی و حمایت اجتماعی) بسیار مؤثر است. این راهبردها میتواند جامعه را از سقوط به ورطه فروپاشی روانی نجات داده و سلامت روان جمعی را در سختترین شرایط حفظ کند.
وظایف نظام اسلامی برای حفظ امنیت روانی و امید مردم
رئیس انجمن روانشناسی اسلامی حوزه علمیه قم در پاسخ به این سؤال که «نظام اسلامی در طول جنگ چگونه باید با مردم رفتار کند تا امنیت روانی و امید را حفظ نماید؟»، اظهار داشت: قاعدتاً نظام اسلامی به عنوان متولی جامعه موظف است که با حمایت از اندیشههای صحیح و زمینهسازی برای ترویج آنها، به ارتقای سطح فهم و درک عموم مردم کمک کند.
وی تصریح کرد: همچنین لازم است نظام اسلامی با لشکر فتنهانگیزان و شایعهپراکنان به مبارزه برخاسته و مانع اثرگذاری آنان شود. این مبارزه باید هوشمندانه و هدفمند باشد تا فضای روانی جامعه از آلودگی به شایعات و روایتهای کذب مصون بماند.
حجتالاسلام والمسلمین هادی خاطرنشان کرد: قطعاً خنثی کردن توطئه بدخواهان و کاهش پیامدهای جنگ بر سلامت و اقتصاد نیز ضرورتی انکارناپذیر است. مردم زمانی امید خود را حفظ میکنند که ببینند نظام اسلامی علاوه بر مقابله با تهدیدات خارجی، به فکر کاهش آثار سوء جنگ بر معیشت و سلامت آنان نیز هست.
رئیس انجمن روانشناسی اسلامی حوزه علمیه قم در جمع بندی مطالب خود با تأکید بر نقش سه راهبرد معنوی، شناختی و حمایت اجتماعی در تابآوری جامعه، تصریح کرد: جامعهای که در شرایط سخت جنگی، مردم آن یکدیگر را به صبر و آرامش دعوت کرده، از پاداش الهی و امدادهای غیبی سخن میگویند و باور به قدرت خداوند آنان را آرامش میبخشد، هرگز دچار فروپاشی روانی نخواهد شد. وی در پایان، همکاری سهجانبه مردم، الگوهای اجتماعی و نظام اسلامی را رمز اصلی عبور موفق از بحرانهای روانی ناشی از جنگ دانست.
انتهای پیام
۰۰:۱۷ - ۱۴۰۵/۰۲/۲۷
نظر شما