نجمه نجم در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، عنوان کرد: غدیر در حالی که بزرگترین سند سیاسی معنوی اسلام است، در ذهن بسیاری از ما به یک «روایت تاریخی انتزاعی» تبدیل شده است که هر سال در ۱۸ ذیالحجه آن را روایت میکنیم؛ اما از آن آموزه راهبردی و کاربرد عینی استخراج نمی کنیم به همین خاطر نوجوان و جوان امروز، غدیر را یک مراسم مذهبی میبیند؛ نه یک راهکار برای زندگی و حکمرانی.
وی در رابطه با اینکه چگونه غدیر را از حافظه تاریخی به عقلانیت راهبردی تبدیل کنیم، گفت: برای این مهم ابتدا باید آسیب شناسی داشته باشیم یعنی بررسی کنیم چرا غدیر در قالب یک مراسم مذهبی یا روایت تاریخی صرف خلاصه شده است و برای تبدیل غدیر به پناهگاه وحدتبخش و آموزه ای کاربردی برای نسل امروز، چه باید کرد؟ چرا غدیر از یک رویداد تاریخی به یک آموزه راهبردی تبدیل نمی شود؟
عضو گروه قرآن و حدیث پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه الزهرا (س) اظهار کرد: نگاه ما به غدیر دچار «خطای روش شناختی» بوده است.
تاریخزدگی به جای تمدن سازی و آینده نگری
وی افزود: ما غدیر را «اتفاقی در ۱۸ ذیالحجه سال ۱۰ هجری» تعریف کردهایم، در حالی که رهبر معظم شهید تأکید کرده اند: مسئله غدیر صرفاً یک مسئله تاریخی نیست، بلکه نشاندهنده جامعیت اسلام و نگاه آن به آینده است. غدیر، سند «مدیریت مادامالعمر جامعه اسلامی» است.
انتزاعیسازی به جای نگاه راهبردی و کاربردی
نجم گفت: ما «ولایت» را به یک مفهوم عرفانی یا کلامی پیچیده تبدیل کرده ایم که ربطی به «مدیریت شهری و کشوری و لشگری»، «اقتصاد دانش بنیان» یا «عدالت قضایی» ندارد. در حالی که غدیر یعنی حکومت، اداره کشور و سیاست دست فردی باشد که دانا، شایسته، متقی، عادل و فداکار است و راهبری مردم با اذن و حکم الهی تعیین شده است. در دوران غیبت امام معصوم هم شرایط انتخاب و تعیین متناسب خود را دارد.
وی اضافه کرد: حتی غدیر و شاخص های انتخاب غدیر و سیره و سلوک مصداق غدیر یعنی امیرالمومنین (ع) باید در زندگانی و مسیر شغلی مدیران ما در رده های مختلف بروز و ظهور داشته باشد.
تکیه بر حساسیت ها به جای مشترکات
استاد جامعه الزهرا (س)اظهار کرد: به جای تمرکز بر اشتراکات غدیر، گاهی تاکید ما بر اختلاف نظرها بوده است. در حالی که می بایست ابتدا بر پایه مشترکات حرکت کنیم سپس بر اساس منطق عقلی و عقلایی و اسناد متقن، سایر نکات را تطبیق دهیم. حواسمان باشد بزرگ ترین نقطه ثقل وحدتبخش، پذیرش این مهم است که اصل واقعه غدیر یک واقعیت تاریخیِ قطعی و مورد اتفاق فریقین است.
غدیر به مثابه نظریه حکمرانی
وی تاکید کرد: غدیر فقط یک انتصاب نبود؛ غدیر یک نظریه جامع درباره قدرت، شایستگی و مسئولیتِ هدایت مردم است. برای استخراج کارکردهای کاربردی آن، باید خطبه غدیر را مانند یک سند قانون اساسی خوانش کرد.
اصل شایستهسالاری در رأس هرم قدرت
نجم گفت: کاربرد حکمرانی خطبه غدیر این است که هیچ کسی حق ندارد به صرف نسب، ثروت، سابقه انقلابی یا وابستگی جناحی حاکم شود. حاکم باید داناترین، عادلترین و تواناترین باشد. لذا تجویز عملی همین بند برای سیاستگذاران و تصمیم سازان می تواند تدوین «منشور انتخاب مدیران بر اساس شاخصهای علوی» در نظام اداری و استخدامی کشور باشد که در دستور کار نهاد علم و سیاستگذاری کشور قرار گیرد.
اصل «شفافیت و پاسخگویی»
وی ادامه داد: سیره عملی امام علی علیه السلام نشان می دهد که ایشان در حکومت خود، بیتالمال را ثبت عمومی کرد و دارایی شخصی خود را با فقرا تقسیم می نمود. کاربرد حکمرانی این سیره این است که هر حاکم و مدیری موظف است گزارش مالی و عملکردی خود را به صورت شفاف در اختیار مردم قرار دهد. تجویز عملی این گزاره، ایجاد «سامانه شفافیت غدیر» برای نظارت عمومی بر عملکرد مدیران می تواند باشد.
پژوهشگر حوزوی تاکید کرد: می توان گفت سیره و سلوک اهل بیت علیهم السلام و پیامبر(ص) به عنوان خطیب خطبه غدیر و امام علی علیه السلام به عنوان مولا و امام بعد از پیامبر(ص)، به هر مؤمنی حق نظارت بر حاکم را میدهد. حاکم «مولی» مردم است نه «ارباب» آنان.
وی افزود: نهادینهسازی حق اعتراض مدنی بر اساس معیارهای علوی باید مورد توجه فرار بگیرد تا اگر مسئولی اشتباهی انجام داد مردم بدانند حق دارند عدم مشروعیت او را اعلام کنند. رهبر شهید انقلاب، درباره امیرالمومنین علی علیه السلام، غدیر، امامت و هدایت و رابطه امت و امام بحث های قابل توجهی دارند که باید مورد توجه قرار بگیرد. برای مقال امام شهید، سال ۱۳۷۹ را به مناسبت هم زمانی آغاز و پایان سال با عید غدیر، به نام سال امام علی علیه السلام نامیدند.
غدیر به مثابه «محور وحدت»
وی یادآور شد: برای حفظ وحدت و انسجام امت اسلامی باید بر مشترکات غدیر تأکید کنیم. بزرگ ترین نقطه ثقل وحدتبخش، پذیرش این اصل است که اصل واقعه غدیر یک واقعیت تاریخیِ قطعی و مورد اتفاق فریقین است.
نجم افزود: مستندات متقن از منابع اهل سنت در مسند احمد بن حنبل و در سنن ترمذی قابل ذکر است. تفسیر «مولا» به «اولی به تصرف» توسط برخی از علمای بزرگ اهل سنت بیان شده که کلمه «مولی» را به همان معنای «اولی به تصرف» (کسی که بر دیگران ولایت و اولویت دارد) گرفتهاند، نه صرفاً «دوست».
دو جنبه وحدت بخش غدیر
وی تاکید کرد: نسخه وحدتبخش بین شیعه و اهل سنت این است که باید با پذیرش اصل واقعه غدیر، بر «حاکمیت صالحان و لزوم اطاعت از والی عادل و دانا»(که محور اشتراک است) تأکید کنیم و البته در ادامه، تلاش کنیم که مصداق درست و مناسب و متناسب با توجه به شاخصه های موجود و ویژگی های ثبت شده در تاریخ و اسناد متقن، تطبیق داده شود.
استاد جامعه الزهرا (س) ادامه داد: جنبه وحدت بخش دیگر اینکه، نسخه مبارزه با ظلم و استبداد حاکمان است. اینکه بیانیه از طرف علمای جهان اسلام تنظیم شود که ما بر اساس سند غدیر متعهد می شویم که هرگز از حاکم ظالم و نادان اطاعت نکنیم و همواره بر اساس معیارهای علوی (عدالت، علم، تقوا و شایستگی) حاکم را بسنجیم که بخصوص در این شرایط و به جهت سیاسی اجتماعی می تواند کار علمی رسانه ای علیه حاکمان مستبد و ظالم آمریکا و اسرائیل باشد.
بازتعریف غدیر به زبان مخاطب امروز
عضو گروه قرآن و حدیث پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه الزهرا (س) بیان کرد: برای آنکه غدیر برای نوجوان، جوان، دانشجو، طلبه، معلم و مدیر و غیره هر کدام به اقتضای خودشان باشد تا ملموس و حلاوتبخش شود، باید روایت آن را به «زبان دغدغه های امروز و اقتضائات هر کدام» ترجمه کنیم.
وی ادامه داد: برای مثال برای نوجوانان می تواند با ترسیم تیم فوتبال باشد، فرض کن تیم فوتبال تو «کاپیتان» میخواهد. همه بازیکنان نظر میدهند، اما بعضی ها میگویند: کاپیتان باید کسی باشد که خود سرمربی تیم (که هم امین است و هم صادق و هم همه را با جزئیات و خصوصیات شان، بهتر میشناسد) معرفی کرده باشد. غدیر یعنی پیامبر (ص) به عنوان سرمربی امین و صادق و دانا و راهنمای امت، کسی را برای رهبری بعد از خود با فرمان الهی معرفی کرد که شایستهترین فرد برای رهبری امت بود. اگر تیم حرف سرمربی را گوش ندهد، نتیجه نمیگیرد. اگر ما غدیر را فراموش کنیم، جامعه مان به هرج و مرج دچار می شود.
پژوهشگر حوزوی اضافه کرد: همچنین می تواند با ترسیم یک دغدغه مرکز رشد و نوآوری و استارتاپ موفق باشد. فرض کن در یک مرکز رشد و نوآوری و یک استارتاپ موفق، مدیرعامل هر فردی نمیتواند باشد. مدیرعامل باید هم دانش فنی و تخصص داشته باشد، هم قدرت مدیریت و راهبری، هم اخلاق و تعهد کاری و هم دغدغه رشد خود و همه مجموعه و افراد را با هم داشته باشد تا همه در مسیر رشد مدنظر به تعالی برسند. غدیر یعنی خدا به ما فرمودند: شایستهترین امام و راهبرِ رشد همه جانبه برای یکایک امت و برای جامعه بشری، علی علیه السلام است.
پیشنهاد عملیاتی برای برخی نهادها
نجم یادآور شد: برای مانایی و کاربردی شدن واقعه غدیر و دستاوردهای آن، هر نهاد وظایف مشخصی دارد که می توان به برخی موارد زیر اشاره کرد:
نهاد علم و پژوهش (حوزه، دانشگاه، پژوهشگاه ها)
۱) تدوین «نظریه حکمرانی علوی» با زبان علوم سیاسی، مدیریت و اقتصاد. به جای پرداختن به مناقشات کلامی محض، پژوهشگران باید ابعاد اقتصادی، سیاسی و حقوقی خطبه غدیر را استخراج کنند؛ مثلاً استخراج شاخصهای «مدیریت جهادی» و «عدالت توزیعی» از سیره عملی امیرالمؤمنین. رسالت اصلی این نهاد، «دستهبندی مسئله» و «قاب سازی علمی» است. دانشگاه و پژوهشگاه باید غدیر را به مسئله روز علوم انسانی و اجتماعی تبدیل کنند.
۲) طرح بحث «پژوهشهای ولایی» برای تربیت نسل جدید پژوهشگران در انجمن های علمی و هسته های پژوهشی. با عنوان «پژوهشهای ولایی و حکمرانی» که در آن دانشجویان و طلاب علوم سیاسی، مدیریت و اقتصاد، معنای «اولی به تصرف» را در قالب نظریههای مدرن رهبری تحلیل کنند.
۳) نشر «بیانیه شاخصهای ارزیابی مدیران بر اساس غدیر» و ارائه به نظام اداری کشور. نگارش «بیانیههای راهبردی» در کنار «کتابهای نظری» مدنظر باشد. پژوهشگاهها باید بیانیههای کاربردی بنویسند با عنوان «شاخصهای مکتب علوی برای ارزیابی عملکرد مدیران» که در اختیار سازمان اداری و استخدامی و مجلس قرار گیرد.
نهاد آموزش و پرورش و معلمان
۱) تدریس غدیر در قالب «کارگاه حل مسئله» نه «محتوای حفظی»
۲) طراحی پویش «من به علی علیه السلام تأسی می کنم» برای تشویق نوجوانان به صفاتی مانند عدالت، شجاعت، تقوا، انفاق و علم آموزی
نهاد حاکمیت و مسئولان
۱) تصویب «منشور غدیر» به عنوان سند بالادستی در نظام اداری و انتصابات
۲) راهاندازی «جایزه سالانه غدیر» برای بهترین مدیر شایسته، عادل و پاسخگو
نهاد رسانه (صدا و سیما، فضای مجازی، پلتفرم ها)
۱) تولید محتوای «نیازمحور» به جای «مناسبت محور»: در کنار سخنرانی درباره فضایل ائمه، مستندهای کوتاه (۹۰ ثانیهای) بسازد با عنوان «اگر علی علیه السلام، امروز مدیر بود...». این کار از طریق مقایسه مدیریت شهری امروز با سیره علوی و تطبیق رفتاری را آموزش دهد. (برای الگوگیری مدیران و راهبران سطوح مختلف در کشور)
۲) روایت سازی: داستان غدیر در قالب «هوش مصنوعی» و «حکمرانی در آینده» روایت جذاب شود. نمادسازی و تولید محتوای «چندرسانهای» با کیفیت بالا انجام گیرد. غدیر بر اساس تخصص های مختلف روایت شود. مثلاً یک روانشناس از منظر هوش هیجانی در مدیریت، غدیر را روایت کند؛ «غدیر یعنی هوش هیجانی در مدیریت» یا یک مهندس غدیر را در یک مدل سیستم تعیین و نظارت تحلیل کند؛«غدیر یعنی سیستم تعیین، ارجاع و نظارت»
۳) پادکست: فرض کنید یک پادکست ۱۰ دقیقهای با عنوان «مدیریت بحران؛ چرا پیامبر در گرما ایستاد و علی را معرفی کرد؟» تولید شود که در آن تحلیل کند که «هزینه نکردن» برای تبیین جانشینی، از «هزینه کردن» بیشتر است. این نگاه مقتدرانه و کارشناسیشده، می تواند برای بخشی از نسل امروز جذاب باشد.
نجم تاکید کرد: برای اینکه این بازتعریف رها نشود، همکاری بین نهادها تاثیرگذارتر است. به طور مثال، هم افزایی نرمافزاری و سختافزاری انجام شود یعنی نهاد پژوهش، «اطلس روایی غدیر» را تدوین کند (متن، شاخصها و منابع) و رسانه بر اساس آن محتوای چند لایه مانند پادکست برای دانشجو، موشنگرافی برای نوجوان، وبینار برای معلم و پویش خبری برای افکار عمومی طراحی کند.
وی یادآور شد: اگر نهاد علم، غدیر را به نظریه شایستهسالاری و عدالت ساختاری تبدیل کند و نهاد رسانه آن را در قالب داستانهای انسانی و آیندهپژوهانه روایت کند، غدیر دیگر یک درس تاریخی نیست؛ بلکه یک راهکار زنده برای امروز خواهد بود.
استاد جامعه الزهرا (س) افزود: می توان، در این دهه عزیز در کنار برگزاری مراسم جشن، دهه حکمرانی علوی نامگذاری شود. در این دهه از عید قربان تا عید غدیر، کارگاههای آموزشی برای مدیران، پویشهای رسانه ای برای نوجوانان و گفتمان سازی های علمی برای پژوهشگران برگزار گردد تا غدیر را از یک «خاطره» به یک «راهبرد» تبدیل کنیم. این، همان حلاوت و مانایی است که نسل امروز تشنه آن است.
غدیر، پناهگاه وحدت و کارآمدی
وی عنوان کرد: غدیر اگر درست فهمیده شود برای حاکمیت، نسخه «مدیریتی و راهبری» است و برای جهان اسلام نسخه «وحدت بر سر عدالت و شایستگی» است. برای آنکه غدیر را به «پناهگاه» تبدیل کنیم، باید «نوآوری در گفتمان» داشته باشیم.
عضو گروه قرآن و حدیث پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه الزهرا (س) ادامه داد: غدیر برای مسئولان یعنی مکانیسم نظارت و عزل و نصب بر اساس شایستگی، برای جوان یعنی مدل زیست مؤمنانه و مبارزه با بی عدالتی و برای شیعه و سنی یعنی محور اشتراک برای اعتراض به ظلم جهانی و دفاع از مظلوم
وی گفت: نسل امروز دغدغه «عدالت جهانی» و «مبارزه با استکبار» دارد. غدیر دقیقاً به این نیاز پاسخ میدهد. به قول دانشجوی فلسطینی اگر مسلمانان غدیررا به خوبی درک کرده بودند و طبق غدیر عمل کرده بودند، امروز فلسطین در خون نبود و مسیر تاریخ بشر تغییر کرده بود.
نجم بیان کرد: غدیر فقط برای مسلمانان نیست؛ غدیر به بشریت میگوید: حق حکومت و راهبری طبق نظام خلقت، مدل دارد. خداوند تبارک و تعالی برای مسیر هدایت و راهبری امت، نظام واره ای دارد که توسط پیامبران و امامان معصوم، راهبری انجام می شود و در زمان غیبت صغری و کبری طبق روندی بایستی به بهترین شکل و بر اساس شاخصه ها و شایستگی ها، ادامه مسیر رهبری و راهبری رقم خورد. غدیر و سیره و سلوک صاحب غدیر یعنی امیر المومنین علیه السلام، برای همه مدیران و راهبران در سطوح مختلف مدیریتی، یک نسخه علمی و عملی است.
انتهای پیام
نظر شما