به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، رسول رکنیزاده، رئیس دانشگاه اصفهان و استاد گروه فیزیک، چهارشنبه ۱۳ خردادماه در نشست هماندیشی اساتید دانشگاه فردوسی مشهد با موضوع «منظر تبیینی امام علی(ع) در نهجالبلاغه» که در سالن شهید عبدالکریمی دانشکده الهیات این دانشگاه برگزار شد، با تأکید بر ضرورت بازخوانی تبیینهای علوی برای حل مسائل امروز جامعه، گفت: تبیینهای علمی و فلسفی به تنهایی برای فهم کامل پدیدههای انسانی و اجتماعی کافی نیستند و بدون تبیین دینی، شناخت انسان از جهان و جامعه ناقص خواهد بود.
تبیین دینی؛ حلقه مفقوده اندیشه معاصر
وی با تبریک ایام دهه ولایت و عید سعید غدیر، اظهار داشت: در ادبیات معاصر، تبیین علمی و فلسفی مورد توجه قرار گرفته اما تبیین دینی به تدریج از عرصه اندیشه و حتی از میان جوامع دینی کنار گذاشته شده است؛ در حالی که قرآن کریم خود را «تبیاناً لکل شیء» معرفی میکند و هدف آن ارائه فهمی عمیق از روابط میان پدیدهها و کشف حقیقت آنهاست.
رئیس دانشگاه اصفهان افزود: در فضای فکری امروز، حتی بسیاری از دینداران نیز تلاش میکنند تبیینهای قرآنی را به تبیینهای علمی یا روانشناختی فروبکاهند تا برای ذهن مدرن قابل پذیرش شود، در حالی که تبیین دینی دارای هویتی مستقل و کارکردی متفاوت است.
وی با اشاره به تفاوت تبیین دینی با سایر گونههای تبیین، خاطرنشان کرد: تبیین دینی صرفاً به توصیف یک پدیده نمیپردازد، بلکه راهحل عملیاتی و مسیر اصلاح را نیز ارائه میکند. قرآن و معارف اهلبیت(ع) علاوه بر تفسیر واقعیتها، شیوه مواجهه صحیح با آنها را نیز به انسان میآموزند.
رکنیزاده با بیان اینکه انسان مدرن بسیاری از ساحتهای معرفتی خود را از دست داده است، تصریح کرد: نظام آموزشی مدرن، چه در علوم انسانی و چه در علوم تجربی، انسان را برای فهم و تولید تبیین دینی تربیت نمیکند و همین مسئله یکی از چالشهای جدی عصر حاضر است.
وی در تشریح نمونههایی از تبیینهای اجتماعی در نهجالبلاغه به نقل تاریخی از عمر بن عبدالعزیز اشاره کرد و گفت: هنگامی که یکی از کارگزاران از او برای تعمیر دیوارها و راههای شهر درخواست بودجه کرد، پاسخی از امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) را یادآور شد که فرموده بودند: «عدالت را نیکو اجرا کن و راههای ستم را ببند.»
استاد گروه فیزیک دانشگاه اصفهان ادامه داد: در نگاه حضرت علی(ع)، آبادانی شهرها و اصلاح زیرساختها پیش از آنکه مسئلهای عمرانی باشد، ریشه در عدالت اجتماعی دارد. این یک تبیین دینی از توسعه و پیشرفت است که میان عدالت و آبادانی رابطهای بنیادین برقرار میکند.
وی با اشاره به فرازهایی از خطبه ۱۵۲ نهجالبلاغه گفت: امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) توضیح میدهند که برخی رفتارهای اخلاقی و اجتماعی میتوانند اثر عبادتها را خنثی کنند؛ از جمله ریا، آزار دیگران، نکوهش مردم، بدعتگذاری در دین، دورویی و دوگانگی در گفتار و رفتار.
رکنیزاده افزود: این سخنان صرفاً توصیههای اخلاقی نیستند، بلکه نوعی تبیین اجتماعی و معنوی ارائه میدهند که نشان میدهد چرا گاهی عبادتها آثار مورد انتظار را در زندگی انسان بر جای نمیگذارند.
بیمیلی به علم، نتیجه کوتاهی عالمان است
وی با استناد به حکمت ۳۷۲ نهجالبلاغه اظهار داشت: امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) قوام دین و دنیا را بر چهار پایه عالم، جاهل، ثروتمند و فقیر میدانند، اما هر یک از این ارکان دارای مسئولیتهایی هستند.
رئیس دانشگاه اصفهان تصریح کرد: حضرت میفرمایند اگر عالم، علم خود را ضایع کند، جاهل از یادگیری رویگردان میشود. این نگاه، مسئولیت بیعلاقگی علمی جامعه را متوجه عالمان و نخبگان میکند، نه صرفاً متوجه نسل جوان یا دانشجویان.
وی افزود: در این منطق، بسیاری از آسیبهای فرهنگی و اجتماعی ریشه در عملکرد نخبگان و صاحبان مسئولیت دارد و نه صرفاً در رفتار اقشار عادی جامعه.
رکنیزاده با اشاره به تحلیل امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) از تحولات پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) در خطبه شقشقیه، گفت: حضرت جامعهای را توصیف میکنند که بر پایه خشونت شکل گرفته و نتیجه آن گسترش بیراههروی، سرکشی، قانونگریزی، رنگ عوض کردن و انحراف از مسیر حق بوده است.
وی تأکید کرد: در نگاه علوی، ریشه بسیاری از آسیبهای رفتاری و اجتماعی در خشونت نهفته است و تا زمانی که خشونت از ساختارهای اجتماعی و مدیریتی حذف نشود، امکان اصلاح پایدار جامعه وجود نخواهد داشت.
مشارکت مردم؛ شرط اقتدار و نفی خشونت
وی با بیان اینکه اقتدار با خشونت تفاوت ماهوی دارد، اظهار داشت: هرچه میزان خشونت در یک سازمان یا جامعه افزایش یابد، اقتدار واقعی آن کاهش پیدا میکند.
رکنیزاده افزود: یکی از مهمترین مصادیق خشونت، تصمیمگیری درباره افراد بدون مشارکت دادن آنان در فرآیند تصمیمسازی است. از نگاه امیرالمؤمنین(ع)، حذف افراد و گروههای مرتبط از عرصه تصمیمگیری، زمینهساز آشفتگی و بیاعتمادی اجتماعی خواهد شد.
وی در تبیین فرازهایی از نامه ۵۰ نهجالبلاغه، خاطرنشان کرد: امیرالمؤمنین(ع) حقوق متقابل حاکم و مردم را تبیین میکنند و ویژگیهایی همچون شفافیت، مشورت، رعایت عدالت، اجرای بهموقع حقوق و پیگیری امور تا حصول نتیجه را از وظایف حاکم برمیشمارند.
رئیس دانشگاه اصفهان ادامه داد: حضرت تصریح میکنند که اگر حاکم چنین ویژگیهایی داشته باشد و مردم نیز وظیفه خود را انجام دهند، خداوند نعمتهای خود را بر آن جامعه جاری خواهد ساخت.
وی افزود: بر این اساس، غدیر صرفاً یک واقعه تاریخی نیست، بلکه الگویی ماندگار برای همه جوامع و سازمانها در طول تاریخ است.
رکنیزاده با استناد به خطبه قاصعه نهجالبلاغه، تعصب و تکبر را دو عامل اصلی فروپاشی جوامع دانست و گفت: بسیاری از نظریههای جدید علوم اجتماعی، فروپاشی را ناشی از عواملی همچون فساد، نابرابری، بیاعتمادی، ناکارآمدی نهادها و شکافهای اجتماعی میدانند، اما امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) همه این عوامل را به دو ریشه اصلی بازمیگردانند.
وی تصریح کرد: تکبر به معنای بسته شدن نظام نخبگانی و پاسخگو نبودن صاحبان قدرت و تعصب به معنای ناتوانی در تحمل دیگری و شکلگیری شکافهای هویتی است.
استاد گروه فیزیک دانشگاه اصفهان با اشاره به فراز دیگری از خطبه قاصعه گفت: امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) تعصب را زمانی ارزشمند میدانند که نسبت به فضیلتها و ارزشهای انسانی باشد؛ ارزشهایی همچون حمایت از مظلوم، وفای به عهد، اطاعت از حق، مقابله با تکبر، رعایت انصاف، کنترل خشم و دوری از فساد.
وی افزود: تعصب نسبت به قوم، حزب، گروه یا منافع شخصی، جامعه را به سوی تفرقه و فروپاشی سوق میدهد، اما تعصب نسبت به ارزشهای الهی و انسانی عامل انسجام و پیشرفت خواهد بود.
نهجالبلاغه ظرفیتی بزرگ برای حل مسائل امروز
رکنیزاده با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از تبیینهای علوی در اداره جوامع معاصر اظهار داشت: نهجالبلاغه سرشار از تحلیلهای عمیق اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و مدیریتی است که بسیاری از آنها حتی امروز نیز در زمره پیشرفتهترین دیدگاههای حکمرانی و مدیریت اجتماعی قرار میگیرند.
وی ابراز امیدواری کرد: دانشگاهها و مراکز علمی با رویکردی میانرشتهای، این میراث عظیم را بیش از گذشته مورد توجه قرار دهند و از ظرفیت تبیینهای علوی برای حل مسائل جامعه بهره ببرند.
انتهای پیام/
نظر شما