مهار خشم و نفس، زمینه‌ساز تعالی انسان است

به گزارش گروه ترجمۀ خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام و المسلمین سید محسن تقوی روحانی برجسته هندی در خطبه‌های نماز جمعه مسجد جامع کشمیری‌ دهلی نو، با اشاره به آثار زیان‌بار خشم و خواهش‌های نفسانی گفت: انسان با کنترل خشم و مهار نفس می‌تواند از آسیب‌های اخلاقی و رفتاری پیشگیری کرده و در مسیر رشد و تعالی معنوی گام بردارد.

خشم و خواهش‌های نفسانی؛ از مهم‌ترین دشمنان انسان

وی با استناد به احادیث و آموزه‌های امیرالمؤمنین حضرت علی(ع)، به تبیین آسیب‌های خشم و راه‌های کنترل و مهار آن پرداخت و گفت: امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) خشم و خواهش‌های نفسانی را از جمله دشمنان مهم انسان معرفی کرده‌اند. کسی که بتواند بر این دو دشمن درونی غلبه کند، درجاتش ارتقا می‌یابد و با موفقیت به مقصد و هدف خود می‌رسد.

خطیب جمعه دهلی افزود: مقابله با دشمن بیرونی، در بسیاری از موارد آسان‌تر است؛ زیرا دشمن بیرونی قابل شناسایی است و انسان می‌تواند در برابر آن موضع مشخصی اتخاذ کند، اما خشم و خواهش‌های کنترل‌نشده از درون انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهند و بدون آنکه گاهی فرد متوجه باشد، به عقل، اخلاق و شخصیت او آسیب می‌رسانند.

خشم، نشانه قدرت نیست؛ بلکه نشانه ضعف است

مدیر حوزه علمیه جامعة الشهدای دهلی با انتقاد از برداشت نادرست برخی افراد از مفهوم خشم گفت: امروزه بعضی افراد خشم خود را نشانه قدرت و شجاعت می‌دانند و تصور می‌کنند تهدید دیگران، استفاده از الفاظ تند یا ناسزاگویی موجب افزایش عزت و جایگاه آنان می‌شود؛ در حالی که چنین رفتاری نه نشانه قدرت، بلکه بیانگر ضعف انسان در کنترل نفس است.

وی تصریح کرد: انسان در هنگام خشم، بیش از آنکه به دیگران آسیب برساند، به خود آسیب می‌زند؛ زیرا نخستین چیزی که تحت تأثیر خشم قرار می‌گیرد، عقل انسان است. فرد خشمگین قدرت تصمیم‌گیری صحیح و ارزیابی درست شرایط را از دست می‌دهد و ممکن است سخن یا اقدامی انجام دهد که پس از فروکش کردن خشم، از آن پشیمان شود و ناچار به عذرخواهی گردد.

تأثیر خشم بر عقل و تصمیم‌گیری

حجت‌الاسلام والمسلمین سید محسن تقوی با اشاره به یکی از سخنان منسوب به امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) اظهار داشت: خشم می‌تواند عقل انسان را مختل کند و او را از مسیر صحیح دور سازد. هنگامی که خشم شدید بر انسان غلبه می‌کند، قدرت تشخیص و تحلیل درست شرایط کاهش می‌یابد و فرد ممکن است تصمیم‌هایی بگیرد که پیامدهای آن برای مدت طولانی باقی بماند.

وی افزود: بسیاری از رفتارهایی که انسان در حالت خشم انجام می‌دهد، در شرایط عادی هرگز از او سر نمی‌زند؛ اما شدت خشم موجب می‌شود فرد بدون توجه به پیامدهای سخنان و رفتار خود واکنش نشان دهد و پس از آرام شدن، با احساس پشیمانی، فشار روانی، اضطراب و شرمندگی مواجه شود.

عزت واقعی در کنترل خشم است

این روحانی هندی با اشاره به تصور نادرست برخی افراد مبنی بر اینکه خویشتن‌داری موجب ضعف و کاهش جایگاه اجتماعی آنان می‌شود، گفت: بعضی افراد تصور می‌کنند اگر خشم خود را نشان ندهند، دیگران آنان را ضعیف خواهند پنداشت؛ در حالی که عزت واقعی در سرکوب و تحقیر دیگران نیست، بلکه در توانایی انسان برای کنترل خود و مهار خشم خویش است.

وی تأکید کرد: کسی که در برابر تحریک و خشم، خود را کنترل می‌کند، در حقیقت بر نفس خود پیروز شده است و این پیروزی ارزشمندتر از غلبه بر دیگران است. انسان باید پیش از آنکه خشم بر او مسلط شود، احساسات و هیجانات خود را مدیریت کند تا از پیامدهای ناخوشایند آن در امان بماند.

خشم، چهره واقعی انسان را آشکار می‌کند

مدیر حوزه علمیه جامعة الشهدای دهلی در ادامه به تأثیر خشم در آشکار شدن ضعف‌ها و ویژگی‌های پنهان شخصیت انسان اشاره کرد و گفت: انسان در شرایط عادی می‌تواند بسیاری از ضعف‌ها و کاستی‌های اخلاقی خود را پنهان کند، اما هنگام خشم، بسیاری از این ویژگی‌ها بدون اختیار او آشکار می‌شوند.

وی ادامه داد: نوع سخن گفتن، کلمات مورد استفاده و شیوه برخورد انسان با دیگران در هنگام خشم می‌تواند بخش‌هایی از شخصیت واقعی او را نمایان کند. از این رو، برای شناخت اخلاق و شخصیت یک فرد، باید به رفتار او در شرایط خشم و عصبانیت نیز توجه کرد؛ زیرا انسان در چنین شرایطی کمتر می‌تواند رفتار خود را کنترل یا ضعف‌های درونی‌اش را پنهان کند.

تکبر و خودبرتربینی؛ از ریشه‌های خشم

حجت‌الاسلام و المسلمین سید محسن تقوی با اشاره به آموزه‌ای منقول از حضرت عیسی(ع) گفت: یکی از ریشه‌های اساسی خشم، تکبر و خود را برتر از دیگران دانستن است. هنگامی که انسان دیگران را پایین‌تر از خود ببیند و برای آنان ارزش و جایگاه مناسبی قائل نباشد، زمینه بروز خشم در او افزایش می‌یابد.

وی افزود: بنابراین درمان خشم تنها به کنترل رفتار ظاهری انسان محدود نمی‌شود، بلکه باید ریشه‌های درونی آن نیز مورد توجه قرار گیرد. انسان برای غلبه بر خشم باید تکبر، خودپسندی و احساس برتری نسبت به دیگران را از وجود خود دور کند و به جای تحقیر دیگران، روحیه تواضع و احترام را در خود تقویت سازد.

غلبه بر خشم؛ نشانه رشد شخصیت و معنویت

خطیب جمعه دهلی نو خاطرنشان کرد: خشم، بخشی از طبیعت و سرشت انسان است و نمی‌توان انتظار داشت هیچ انسانی در طول زندگی خود خشمگین نشود. مسئله اصلی این نیست که انسان هرگز خشمگین نشود، بلکه مهم آن است که آیا اجازه می‌دهد خشم بر او مسلط شود یا می‌تواند آن را تحت کنترل خود قرار دهد.

وی با اشاره به لقب «کاظم» برای امام موسی کاظم(ع) اظهار داشت: یکی از معانی «کاظم»، فروبرنده و مهارکننده خشم است؛ یعنی انسان ممکن است خشمگین شود، اما اجازه ندهد این احساس بر عقل، زبان و رفتار او غلبه کند. این آموزه نشان می‌دهد که کنترل خشم، یکی از جلوه‌های مهم رشد اخلاقی و معنوی انسان است.

سکوت و تأمل؛ راهی برای مهار خشم

حجت‌الاسلام و المسلمین سید محسن تقوی تأکید کرد: هنگامی که انسان خشمگین می‌شود، نباید فوراً واکنش نشان دهد. در چنین شرایطی بهتر است زبان خود را کنترل کند، از پاسخ فوری بپرهیزد و اجازه دهد شرایط به آرامش برسد.

وی افزود: انسان باید بیاموزد که میان احساس خشم و واکنش خود فاصله ایجاد کند؛ زیرا یک سخن یا تصمیم عجولانه در لحظه خشم ممکن است پیامدهایی داشته باشد که جبران آن دشوار باشد.

مدیر حوزه علمیه جامعة الشهدای دهلی تصریح کرد: قدرت واقعی در خشمگین شدن و تخلیه عصبانیت بر دیگران نیست، بلکه در توانایی انسان برای مهار نفس و کنترل خویشتن است. اگر انسان بتواند به توصیه‌ها و آموزه‌های امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) عمل کند و بر خشم و خواهش‌های نفسانی خود غلبه یابد، نه‌تنها از بسیاری از آسیب‌های اخلاقی و اجتماعی در امان می‌ماند، بلکه می‌تواند در مسیر رشد معنوی حرکت کرده و به جایگاه والاتری در زندگی روحانی خود دست یابد.