حجتالاسلام صادقنژاد، مدیر گروه کشوری شیفتگان حضرت رضا (ع) در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تبریز، به بررسی ابعاد فقهی و اجتماعی رفتار امام موسی کاظم(ع) در مواجهه با گرانی، نابسامانیهای بازار و مشکلات معیشتی پرداخت.
وی به نقش حمایتهای مالی و اجتماعی امام کاظم(ع) در دوران سخت اقتصادی اشاره کرد و گفت: یکی از ویژگیهای برجسته آن حضرت، پناهگاه بودن برای نیازمندان بود. در منابع تاریخی آمده است که ایشان در تاریکی شب و بهصورت ناشناس به کمک خانوادههای نیازمند میشتافتند و کیسههایی از کمکهای مالی که به «صرار موسی» شهرت یافت، میان آنان توزیع میکردند تا ضمن تأمین نیازهای معیشتی، عزت و آبروی آنان حفظ شود.
حجتالاسلام صادقنژاد افزود: کمکهای امام تنها به پرداختهای محدود مالی خلاصه نمیشد، بلکه در موارد بسیاری با پرداخت بدهیهای سنگین افراد مقروض یا تاجران ورشکسته، از فروپاشی اقتصادی خانوادهها جلوگیری میکردند و نوعی حمایت ساختاری از اقشار آسیبپذیر به وجود میآوردند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به موضع امام کاظم(ع) درباره احتکار و مدیریت بازار اشاره کرد و با نقل روایتی تاریخی گفت: در دوران گرانی شدید در مدینه، امام از یکی از کارگزاران خود پرسیدند چه مقدار آذوقه در خانه دارند. هنگامی که پاسخ داده شد برای چند ماه کفایت میکند، امام دستور دادند آن را در بازار عرضه کنند. وقتی کارگزار گفت ممکن است پس از فروش آن دیگر غذایی برای خرید پیدا نشود، امام فرمودند که باید مانند سایر مردم هر روز از بازار خرید کنند.
مدیر گروه کشوری شیفتگان حضرت رضا (ع)، این اقدام را حامل دو پیام مهم دانست: نخست، پرهیز از انباشت کالا در شرایط دشوار اقتصادی جامعه، حتی اگر برای مصرف شخصی باشد؛ و دوم، ضرورت همدلی و همسطحی پیشوای جامعه با مردم در تحمل سختیهای معیشتی.
وی همچنین به اهمیت اصلاح الگوی مصرف در سیره امام کاظم(ع) پرداخت و گفت: در نگاه اقتصادی اسلام، مهار بحرانهای تورمی تنها با مدیریت عرضه کالا ممکن نیست و اصلاح رفتار مصرفی جامعه نیز نقش تعیینکننده دارد. امام کاظم(ع) در روایات متعدد بر «تقدیر معیشت» یعنی برنامهریزی و تدبیر در امور زندگی تأکید کردهاند.
حجتالاسلام صادقنژاد، نمونهای از این رویکرد را در رفتار شخصی امام بیان کرد و افزود: در همان دوران گرانی، امام به کارگزار خود دستور دادند برای تهیه نان خانه تنها از گندم خالص استفاده نکند و آن را با جو مخلوط سازد. ایشان فرمودند گرچه توانایی تأمین بهترین غذا را دارند، اما ترجیح میدهند در مدیریت زندگی و رعایت اعتدال الگو باشند.
وی در ادامه با تأکید بر مسئولیت سنگین کارگزاران در شرایط بحران اقتصادی گفت: در سیره سیاسی اهلبیت(ع)، پیش از آنکه فشار بحرانها بر مردم تحمیل شود، مسئولان باید بار اصلی آن را بر دوش بکشند.
حجتالاسلام صادقنژاد در این باره افزود: در منطق امام کاظم(ع)، مدیران جامعه اسلامی حق ندارند در شرایط دشوار اقتصادی، سبک زندگی متفاوتی از مردم داشته باشند. دستور امام برای عرضه آذوقه ذخیرهشده و خرید روزانه از بازار نشان میدهد که وجود امتیازات ویژه برای مسئولان با روح عدالت و بندگی سازگار نیست.
وی همچنین به نقش نفوذ افراد صالح در ساختار حکومت برای خدمت به مردم اشاره کرد و نمونه آن را «علی بن یقطین» وزیر دربار عباسی دانست که به توصیه امام کاظم(ع) در منصب خود باقی ماند تا بتواند به نیازمندان کمک کند و مشکلات آنان را در ساختار اداری برطرف سازد.
به گفته مدیر گروه کشوری شیفتگان حضرت رضا (ع)، در روایتی از امام کاظم(ع) آمده است که کفاره مسئولیت در چنین جایگاهی، خدمت به مردم و برطرف کردن نیازهای آنان است و مسئول باید تضمین کند که هیچ نیازمندی را ناامید بازنگرداند.
وی همچنین نظارت میدانی بر وضعیت بازار و معیشت مردم را از ویژگیهای مهم مدیریت در سیره امام کاظم(ع) دانست و اظهار کرد: مسئول در تراز این سیره کسی است که شرایط واقعی زندگی مردم و تحولات بازار را از نزدیک لمس کند و تنها به گزارشهای رسمی و آماری اکتفا نکند.
حجتالاسلام صادقنژاد در جمعبندی این مباحث گفت: سیره اقتصادی امام کاظم(ع) مجموعهای از اصول مدیریتی و اخلاقی را در بر میگیرد؛ از جمله عرضه سریع کالاهای ذخیرهشده برای جلوگیری از احتکار، همسطحی معیشتی مسئولان با مردم، اصلاح الگوی مصرف و دوری از اسراف، تقویت همبستگی اجتماعی از طریق کمک به نیازمندان و نیز نظارت مستقیم بر شرایط اقتصادی جامعه.
وی در پایان تأکید کرد: بازخوانی و تبیین این سیره میتواند برای مبلغان دینی و فعالان رسانهای ابزاری مؤثر در ترویج عدالت اقتصادی، تقویت روحیه همدلی اجتماعی و مطالبهگری منصفانه از مسئولان باشد.
نظر شما