از میدان جنگ تا میدان معنا

به گزارش خبرگزاری حوزه، علی توسلی کجانی استاد دانشگاه در نوشتاری آورده است: جنگ که آغاز می‌شود، همه‌چیز ناگهان به صدا درمی‌آید؛ آژیرها، خبرها، اضطراب‌ها و ... اما جنگ که فرو می‌نشیند، تازه صداهای عمیق‌تر شنیده می‌شود؛ صدای دل‌هایی که باید دوباره آرام بگیرند، و جامعه‌ای که باید معنا و تصویر خود را از نو بسازد. در چنین لحظه‌ای، بازسازی فقط از جنس آجر و آهن نیست. بخش مهم‌تری از بازسازی، در ساحت معنا رخ می‌دهد؛ در ساحت اعتماد، امید، هویت، همبستگی و کشف شگفتی ها و روایت مشترک. اینجاست که نقش حوزه‌های علمیه از یک نقش پشتیبان فرهنگی فراتر می‌رود و به یک مأموریت تاریخی می‌رسد زیرا حوزه‌های علمیه با «معنا» سروکار دارند، عقلانیت جامعه را جهت می دهند و انگاره های اجتماع را می سازند و حادثه تاریخی را به اسطوره و نماد تبدیل می کنند. از همین رو حوزه نمی‌تواند فقط ناظر پساجنگ باشد. پساجنگ، یکی از اصلی‌ترین میدان‌های کنش حوزه است و یکی از مهم ترین کنش ها کشف، ساخت و ترویج سرمایه های فرهنگی و تبدیل آن ها به سرمایه نمادین است.

سرمایه نمادین؛ ستون فقرات بازسازی پس از جنگ

جامعه فقط با منابع اقتصادی و توان نظامی سر پا نمی‌ماند. هر ملتی دارایی‌های دیگری هم دارد که دیده نمی‌شوند، اما نبودشان خیلی زود همه‌چیز را فرسوده می‌کند؛ دارایی‌هایی مثل اعتماد عمومی، مرجعیت اخلاقی، انسجام ملی، حس کرامت جمعی، روحیه ایثار، امید به آینده و اعتقاد به حقانیت مسیر؛ این‌ها همه سرمایه های فرهنگی هستند که باید مسیری را طی کنند تا تبدیل به سرمایه‌های نمادین‌ بشوند؛ سرمایه‌هایی که اگر شکل بگیرند، جامعه حتی در سخت‌ترین شرایط می‌تواند خود را بازیابی کند، این سرمایه ها در بزنگاه‌های تاریخی نقشی تعیین‌کننده دارند اما اگر تضعیف شوند، وفور امکانات مادی هم الزاماً گرهی از کار باز نمی‌کند.

در دوره پس از جنگ، سرمایه نمادین زمانی تولید و توسعه می‌یابد که رنج‌ها، فداکاری‌ها و تجربه‌های جمعی مردم در قالب روایتی صادقانه، امیدآفرین و هویت‌ساز بازخوانی شود. این سرمایه با برجسته کردن الگوهای ایثار، حفظ مرجعیت اخلاقی، تقویت اعتماد عمومی، تبیین معنای مقاومت، و پیوند دادن تجربه جنگ با حافظه تاریخی و هویت دینی و ملی جامعه شکل می‌گیرد و جامعه را در برابر بحران‌ها مقاوم می‌کند تا جایی که می تواند از فروپاشی روانی و اخلاقی جامعه جلوگیری ‌نماید، سرمایه نمادین به مردم کمک می‌کند رنج‌ها و دشواری‌ها را در یک افق معنادار و قابل تحقق درک کنند. زیرا هر جامعه‌ای که نتواند از رنج خود یک روایت و تصویر شریف و امیدآفرین بسازد، دیر یا زود قربانی فراموشی، تحریف یا بی‌معنایی خواهد شد و گاه به ضد خود تبدیل می شود.

مهم‌ترین وظیفه حوزه در دوران پس از جنگ، ایجاد، نگهداشت و توسعه سرمایه‌های نمادین است؛ زیرا بسیاری از سرمایه‌های نمادین در لحظات بحران تولید می‌شوند؛ در روزهای ایثار، در صحنه‌های وحدت، در رفتارهای فداکارانه و در تجربه‌های مشترک ملی. از این‌رو حوزه باید هم حافظ این ذخایر معنوی و اخلاقی باشد و هم به‌صورت مستمر آن‌ها را بازخوانی، روایت، تقویت و منتشر کند؛ از منبر و مسجد گرفته تا رسانه، آموزش، پژوهش و فضای مجازی. وظیفه حوزه آن است که این سرمایه‌های پنهان را به آگاهی عمومی بیاورد، آن‌ها را به بخشی از حافظه جمعی تبدیل کند و با توسعه مداوم آن‌ها، جامعه را در مسیر امید، هویت و انسجام نگه دارد.

به بیان دیگر، حوزه هرجا بتواند «حادثه» را به «روایت»، «رنج» را به «معنا» و «خاطره» را به «هویت» تبدیل کند، در حقیقت در حال تولید، توسعه و نهادینه‌سازی سرمایه‌های نمادین در جامعه است و اگر حوزه این مسئولیت را به‌درستی اجرا کند، می‌تواند یکی از اصلی‌ترین معماران ایرانِ پس از جنگ باشد؛ ایرانی که نه فقط از ویرانی عبور کرده، بلکه از دل رنج، به بلوغی تازه رسیده است.

انتهای پیام