به گزارش خبرگزاری حوزه، دکتر فاطمه طباطبایی در مراسم رونمایی از کتاب «انوار حکمت» که امروز در سالن جلسات مرکز فرهنگی یادگار امام خمینی(ره) قم برگزار شد، با اشاره به ابعاد مختلف این اثر، آن را کتابی ارزشمند و شایسته تأمل و واکاوی دانست و گفت: یکی از ویژگیهای ممتاز کتاب «انوار حکمت»، اهتمام ویژه آن به بازخوانی، تبیین و تحلیل کلام معصومین(ع) در منظومه فکری حضرت امام خمینی(ره) است.
جایگاه ویژه روایات اهلبیت(ع) در اندیشه امام خمینی(ره)
وی با بیان اینکه امام خمینی(ره) در آثار و اندیشههای خود جایگاه برجستهای برای روایات و سخنان اهلبیت(ع) قائل بودند، اظهار کرد: توجه امام به کلام معصومین(ع) صرفاً مبتنی بر یک باور کلامی متعارف و رایج نبود، بلکه ایشان با تکیه بر مبانی عقلانی و استدلالهای دقیق، ضرورت نگاه علمی، معرفتی و تحلیلی به سخنان معصومان(ع) را تبیین میکردند.
طباطبایی افزود: این شیوه مواجهه با روایات برای بسیاری از مخاطبان بهویژه کسانی که پیش از این با ظرفیتهای استدلالی و معرفتی کلام اهلبیت(ع) آشنایی کمتری داشتهاند، رویکردی راهگشا و در عین حال شگفتآور به شمار میآید.
پیوند میان آیات، روایات و مبانی عقلی در آثار امام خمینی(ره)
وی ادامه داد: یکی از ویژگیهای مهم اندیشه امام خمینی(ره) تلاش برای ایجاد ارتباطی روشن و منسجم میان آیات قرآن کریم، روایات اهلبیت(ع) و موازین عقلی و فلسفی است.
این استاد دانشگاه گفت: امام در آثار خود میکوشیدند نشان دهند که معارف دینی نه تنها با عقلانیت تعارضی ندارند، بلکه میتوانند در پرتو استدلالهای عقلی و فلسفی، فهمی عمیقتر و دقیقتر پیدا کنند.
طباطبایی در ادامه تصریح کرد: همین نگاه جامع و عقلمحور موجب شده است که آثار امام خمینی(ره) همچنان برای پژوهشگران، اندیشمندان و علاقهمندان حوزه معارف اسلامی، منبعی ارزشمند برای مطالعه و تحقیق باشد.
تأکید حاج سید احمد خمینی(ره) بر عرضه و نقد نظریههای علمی
وی در بخش دیگری از سخنان خود به دیدگاه مرحوم حجتالاسلام والمسلمین سید احمد خمینی(ره) درباره تولید و تبادل اندیشه اشاره کرد و گفت: مرحوم احمد آقا همواره بر این نکته تأکید داشتند که اگر فردی دارای نظریهای نو، دیدگاهی بدیع یا سخنی تازه است، نباید آن را در محافل محدود یا در ذهن خود محصور نگه دارد.
طباطبایی افزود: از نگاه ایشان، لازم است زمینهای فراهم شود تا این دیدگاهها در فضایی علمی، آزاداندیشانه و نقادانه مطرح و بررسی شوند؛ چرا که طرح و نقد علمی اندیشهها، زمینه رشد و تکامل آنها را فراهم میکند.
نقد علمی، زمینهساز تکامل اندیشهها
وی در ادامه خاطرنشان کرد: تعاملات علمی و گفتوگوهای تخصصی، علاوه بر کمک به تبیین دقیقتر نظریهها، صاحبنظران را در شناسایی نقاط ضعف احتمالی و ارتقای ساختار استدلالی دیدگاههایشان یاری میدهد. به همین دلیل، توسعه فضای گفتوگوی علمی و نقد منصفانه، یکی از الزامات پیشرفت فکری و معرفتی در جامعه به شمار میرود.
تأملی عمیقتر در حقیقت و اندیشه امام خمینی(ره)
طباطبایی با اشاره به اهمیت کتاب مورد بحث در تبیین اندیشههای امام خمینی(ره)، اظهار کرد: این اثر میتواند زمینهای مناسب برای نوعی مواجهه عمیق و تأملبرانگیز با مفاهیم و معارف مطرحشده فراهم کند؛ مواجههای که مخاطب را صرفاً در سطح الفاظ و مفاهیم متوقف نمیسازد، بلکه او را به اندیشیدن درباره حقیقت و لایههای عمیقتر معارف دینی و عرفانی دعوت میکند.
وی یکی از مهمترین ویژگیها و امتیازات این کتاب را شرح و تبیین جامع و دقیق نویسنده دانست و افزود: استاد صاحبی با احاطهای قابل توجه بر مباحث مطرحشده، مجموعهای متنوع از دیدگاهها، آرا و تحلیلها را در اختیار مخاطبان قرار دادهاند و تلاش کردهاند نکات بنیادین و محوری اندیشه امام خمینی(ره) را به زبانی روشن و قابل فهم توضیح دهند.
این استاد دانشگاه در ادامه تأکید کرد: این رویکرد بهویژه برای مخاطبانی که آشنایی مستقیم و مستمر با متون پیچیده فلسفی، عرفانی و روایی ندارند، بسیار ارزشمند و راهگشا است؛ چرا که امکان فهم بهتر مفاهیم و مبانی فکری امام خمینی(ره) را برای طیف گستردهتری از علاقهمندان فراهم میکند.
لزوم ارائه ترجمههای روان و توضیح ارجاعات متون کهن
وی در بخش دیگری از سخنان خود به ضرورت ارائه ترجمههای دقیقتر و توضیحات تکمیلی برای متون عربی و آثار کهن اشاره کرد و گفت: در بسیاری از مراکز علمی و دانشگاهی، بخشی از مخاطبان و پژوهشگران ممکن است مفهوم کلی و محتوای اصلی متون را درک کنند، اما در تشخیص دقیق ارجاعات، بازگرداندن صحیح ضمایر و فهم ارتباطات درونی متن با منابع و مراجع اصلی با دشواریهایی مواجه شوند.
طباطبایی ادامه داد: از اینرو فراهم کردن ترجمهای روان، دقیق و علمی، همراه با توضیح ارجاعات، اصطلاحات و پیوندهای درونی متن، میتواند نقش مهمی در ارتقای سطح فهم مخاطبان ایفا کند و زمینه بهرهمندی هرچه بیشتر پژوهشگران، دانشجویان و علاقهمندان از اینگونه آثار ارزشمند را فراهم سازد.
استقلال فکری امام خمینی(ره) در مواجهه با بزرگان حکمت و عرفان
طباطبایی با اشاره به شیوه مواجهه امام خمینی(ره) با بزرگان فلسفه، حکمت و عرفان اظهار کرد: یکی از وجوه برجسته اندیشه امام، نحوه برخورد ایشان با شخصیتهای علمی و معنوی جهان اسلام بود. امام خمینی(ره) ضمن اذعان به عظمت علمی، معنوی و معرفتی این شخصیتها و استفاده از تعابیر بلند و احترامآمیز درباره آنان، همواره استقلال فکری خود را حفظ میکردند و در عرصه نظر و اندیشه، تابع صرف آرای دیگران نبودند.
وی افزود: در منظومه فکری امام خمینی(ره)، احترام به شخصیتها هرگز مانع نقد علمی دیدگاههای آنان نمیشد. ایشان ممکن بود از یک متفکر یا عارف بزرگ با نهایت احترام یاد کنند، اما در عین حال در مبانی فکری، فلسفی یا عرفانی با او اختلاف نظر داشته باشند و دیدگاه مستقل خود را مطرح کنند.
تفاوت دیدگاههای فلسفی امام خمینی(ره) با برخی متفکران اسلامی
این پژوهشگر با اشاره به برخی تفاوتهای مبنایی میان اندیشه امام خمینی(ره) و شماری از فیلسوفان و متفکران اسلامی، تصریح کرد: برای نمونه، در برخی مباحث فلسفی میان امام خمینی(ره) و قاضی سعید قمی تفاوتهایی وجود دارد. امام در مباحث هستیشناختی به نظریه اصالت وجود معتقد بودند، در حالی که برخی اندیشمندان به اصالت ماهیت گرایش داشتند.
وی ادامه داد: همچنین امام خمینی(ره) نظریه اشتراک معنوی وجود را میپذیرفتند و در مسئله حرکت جوهری نیز از دیدگاه صدرالمتألهین شیرازی حمایت میکردند. این مبانی، بخش مهمی از نظام فلسفی و عرفانی ایشان را شکل میدهد و در آثار مختلف امام قابل مشاهده است.
پیوند میان نقل و عقل؛ از ویژگیهای ممتاز مکتب فکری امام
این پژوهشگر حوزه معارف اسلامی یکی از مهمترین توانمندیهای امام خمینی(ره) را ایجاد ارتباط میان آموزههای وحیانی و مباحث عقلی و فلسفی دانست و گفت: امام خمینی(ره) در طرح بسیاری از مسائل بنیادین دینی و معرفتی، به گونهای سخن میگفتند که هم برای اهل حدیث و نقل قابل پذیرش بود و هم با معیارها و موازین فلسفی و عقلی سازگاری داشت.
وی گفت: این ویژگی سبب شده است آثار امام خمینی(ره) در میان طیفهای مختلف اندیشه اسلامی، اعم از فیلسوفان، عارفان، محدثان و پژوهشگران علوم دینی، مورد توجه و بهرهبرداری قرار گیرد.
تبیین نسبت صفات الهی و ذات حق در آثار امام خمینی(ره)
طباطبایی در ادامه با اشاره به مباحث معرفتی مطرحشده در آثار امام خمینی(ره)، به ویژه کتاب «مصباحالهدایه»، اظهار کرد: امام در این اثر به تبیین دقیق نسبت صفات الهی با ذات حقتعالی پرداختهاند. ایشان توضیح میدهند که نفی صفات در برخی متون عرفانی به معنای انکار صفات الهی نیست، بلکه ناظر به مقام احدیت و هویت غیبی خداوند است.
وی افزود: در مقابل، اثبات صفات الهی در قرآن کریم و روایات معصومان(ع) به اعتبار تجلی و ظهور ذات الهی در مقام و احدیت و مرتبه اسماء و صفات صورت میگیرد. از این منظر، میان آموزههای عرفانی و متون دینی تعارضی وجود ندارد، بلکه هر یک ناظر به مرتبهای خاص از حقیقت الهی هستند.
آثار امام خمینی(ره)؛ پلی میان ظاهر متون دینی و عمق معارف عرفانی
طباطبایی در پایان تأکید کرد: ارزش و اهمیت آثار امام خمینی(ره) در آن است که ایشان توانستند میان ظاهر آیات و روایات از یک سو و لایههای عمیق عقلی، فلسفی و عرفانی آنها از سوی دیگر پیوندی مستحکم برقرار کنند.
وی در پایان گفت: به همین دلیل، آثار امام خمینی(ره) ظرفیت بهرهبرداری برای مخاطبان و پژوهشگران حوزههای مختلف حکمت، عرفان، حدیث و معارف اسلامی را داراست و همچنان از منابع مهم پژوهشی در این عرصه به شمار میرود.
انتهای پیام
انتهای پیام/
نظر شما