چرا قرآن آرامش واقعی را تنها در دل مؤمنان می‌داند؟

به گزارش خبرگزاری حوزه، متن زیر حاصل سلسله جلسات حجت الاسلام والمسلمین کمال الدین مظلومی‌زاده، استاد عالی حوزه علمیه قم در خبرگزاری حوزه است که قسمت سیزدهم آن تقدیم حضورتان می‌گردد:

بسم الله الرحمن الرحیم

* آیه‌ای سرشار از امید، آرامش و بشارت

آیه چهارم سوره فتح؛ آیه امیدبخش، زیبا و شیرینی است. خداوند متعال می‌فرماید: «هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ لِیَزْدَادُوا إِیمَانًا مَعَ إِیمَانِهِمْ وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَکَانَ اللَّهُ عَلِیمًا حَکِیمًا»؛ خداوند متعال کسی است که سکینه و آرامش را در دل‌های مؤمنان نازل کرد؛ «هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ» تا ایمانی بر ایمان آنان افزوده شود؛ و لشکریان آسمان‌ها و زمین از آنِ خداوند متعال است، و خداوند دانا و حکیم است.

* واژه کلیدی آیه: سکینه

آن واژه اساسی و کلیدی که ما در این آیه می‌بینیم، واژه «سکینه» است. سکینه یکی از موهبت‌های بزرگ الهی است که خداوند متعال به مؤمنان عنایت کرده است.

در اثر «إِنَّا فَتَحْنَا لَکَ فَتْحًا مُبِینًا» و در پرتو آن فتح المبین، خداوند متعال موهبت‌ها و نعمت‌هایی را به پیامبر گرامی‌اش عنایت فرمود که چهار موهبت عظیم بود و آن‌ها را در آیات پیشین بیان کردیم. در اینجا می‌خواهد بفرماید که غیر از این‌که ما به پیامبر خود موهبت‌هایی عطا کردیم، به مؤمنان نیز موهبت‌هایی داده‌ایم. یکی از آن موهبت‌های عظیم و بزرگ، سکینه است.

سکینه یعنی چه؟ سکینه در اصل از ماده «سکون» است؛ به معنای آرامش، آسایش و اطمینان خاطری که هرگونه شک، تردید، وحشت، اضطراب و استرس را از انسان زائل می‌کند و او را در طوفان حوادث زندگی ثابت‌قدم نگه می‌دارد.

* دو گونه سکینه: اعتقادی و عملی

اگر بخواهیم از مفهوم سکینه یک جمع‌بندی داشته باشیم، می‌توانیم بگوییم که سکینه بر دو گونه است:

۱. سکینه اعتقادی: تزلزل در باورها و اعتقادات را برطرف می‌کند و انسان را در ایمان و باورهایش ثابت‌قدم نگه می‌دارد.

۲. سکینه عملی: ثبات‌قدم، مقاومت و شکیبایی در مقام عمل، در مسیر زندگی و در راه بندگی و عبودیت به انسان می‌بخشد.

این آرامش، یک سکینه حقیقی و پایدار است؛ نه مانند آرامش‌های زودگذر دنیایی. این همان آرامشی است که خداوند متعال به اهل ایمان عطا می‌کند و « فی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ» تحقق پیدا می‌کند. به عبارت دیگر، ثمره ایمان، آرامش است؛ ثمره ایمان، سکینه است.

* رابطه سکینه و ایمان در روایات

در برخی روایات، نوعی رابطه این‌همانی میان سکینه و ایمان بیان شده است. در برخی روایات آمده که سکینه به ایمان معنا و تفسیر شده است. در برخی دیگر از روایات سکینه به نسیمی بهشتی تفسیر شده که در قالب انسانی ظاهر می‌شود و به مؤمنان آرامش می‌بخشد.

این نکته نشان می‌دهد که سکینه یک امر تکوینی و حقیقی است؛ نه یک امر صرفاً اعتباری یا ذهنی. این سکینه، یک موجود واقعی است که به اهل ایمان عنایت می‌شود و به عنوان موهبتی الهی به آنان عطا می‌گردد.

* اگر ایمان فقط آرامش بدهد، باز هم کافی است

اگر دقت کنید، حتی اگر ایمان هیچ ثمره‌ای جز همین مسئله آرامش برای ما نداشته باشد، باز هم برای ما کافی است. چون همه انسان‌ها در سراسر جهان، به‌صورت غریزی و فطری، در پی آرامش و آسایش‌اند. شما در این عالم انسانی را پیدا نمی‌کنید که بگوید من دنبال آرامش نیستم، دنبال آسایش نیستم. همه در جست‌وجوی آرامش‌اند؛ اما راه دستیابی به آن را گم کرده‌اند و نمی‌دانند.

* تأیید روان‌شناسی معاصر بر نقش ایمان در آرامش

جالب است که عرض کنم برخی از مقالات روان‌شناسی در غرب، بر اساس تحقیقات میدانی، به این نتیجه رسیده‌اند که خانواده‌هایی که اهل ایمان هستند، بانشاط‌ترند؛ خانواده‌هایی که اهل ایمان هستند، اختلالات روحی و روانی در آن‌ها کمتر است و آرامش بیشتری دارند. برخلاف خانواده‌هایی که اهل ایمان نیستند، اضطراب، استرس، اختلالات روحی و روانی و مشکلات خانوادگی در آن‌ها بیشتر خواهد بود.

حال، هر مقدار این ایمان تقویت شود، سکینه نیز بیشتر خواهد شد. و اتفاقاً یکی از نکاتی که این آیه در ادامه به ما آموزش می‌دهد، مراتب ایمان است؛ یعنی ایمان، بسیط و تک‌سطحی نیست، بلکه ذو مراتب است. هر مرتبه‌ای از این ایمان، سکینه‌ای مضاعف و بیشتر را به دنبال خواهد داشت که ان‌شاءالله در جلسه بعد تقدیم حضورتان خواهم کرد.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته.