به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، در فرهنگ سیاسی و دینی شیعه، شهادت یک رهبر حقطلب رخدادی است که پرسش از مسئولیت جمعی، عدالتخواهی و نحوه مواجهه با ظلم را پیش روی امت قرار میدهد. لذا سوگواری برای شهید، اگرچه نخستین و طبیعیترین واکنش در برابر مصیبت است، اما نمیتواند پایان واکنش جامعه مؤمن باشد.
ببینید:
تصاویر/ میزگردهای تخصصی با موضوع خونخواهی و انتقام خون قائد شهید
مفهوم خونخواهی در ادبیات اسلامی نیز فراتر از یک واکنش عاطفی یا انتقامجویی فردی تعریف میشود؛ مفهومی که از یک سو بر پیگیری حق، مجازات عادلانه عاملان و مسببان جنایت و ایجاد بازدارندگی تأکید دارد و از سوی دیگر، مقابله با زمینهها و ساختارهایی را دنبال میکند که ظلم و تجاوز را بازتولید میکنند.
در همین راستا، نخستین میزگرد از سلسله میزگردهای تخصصی با موضوع «خونخواهی و انتقام خون قائد شهید» از سوی دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزههای علمیه و با مشارکت مرکز رسانه و فضای مجازی حوزههای علمیه، روز سهشنبه ۲۳ تیرماه ۱۴۰۵ در قم برگزار شد.
این میزگرد تخصصی به بررسی مبانی قرآنی، روایی، فقهی، تاریخی و اجتماعی مسئله «خونخواهی و انتقام خون قائد شهید» پرداخت و سخنرانان این نشست، ضمن تفکیک میان قصاص عاملان جنایت و خونخواهی در افق راهبردی، بر ضرورت نگاه همزمان به هر دو ساحت تأکید کردند.
حجتالاسلام والمسلمین استوارمیمندی: خونخواهی قائد شهید، پشتوانهای دینی، عقلایی و تمدنی دارد
در ابتدای میزگرد تخصصی با موضوع «خونخواهی و انتقام خون قائد شهید»، حجتالاسلام والمسلمین محمد استوارمیمندی سرپرست دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزههای علمیه و دبیر نشست اظهار کرد: شعار خونخواهی و مطالبه انتقام خون قائد عظیمالشأن امت اسلامی، به عنوان یکی از مطالبات اصلی ملتها، طنینانداز و عالمگیر شده است.
تاکید مراجع عظام بر خونخواهی رهبر شهید و شهدای عزیز
وی افزود: در پیامها و مواضع مراجع عظام تقلید و نیز پیامهای صادرشده از سوی رهبر معظم انقلاب، بر پیگیری خون همه شهدا و مظلومانی که در جنگهای اخیر به شهادت رسیدهاند، تأکید شده است؛ به ویژه خون رهبر شهید، شهدای دانشآموز میناب، نوجوانان لامرد و سربازان و افسران ناو دنا که مظلومانه به شهادت رسیدند.
خونخواهی رهبر شهید مطالبه عمومی امت اسلامی است
سرپرست دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزههای علمیه ادامه داد: رهبر شهید نیز بر حساسیت ویژه نسبت به خونخواهی کودکان مظلوم تأکید داشتند؛ با این حال، آنچه امروز به عنوان مطالبه عمومی امت اسلامی مطرح است، خونخواهی رهبر شهید است.
وی با اشاره به برگزاری سلسله میزگردهای تخصصی درباره این موضوع، گفت: دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزههای علمیه با مشارکت مرکز رسانه و فضای مجازی حوزههای علمیه، بنا دارد میزگردهایی با حضور استادان و صاحبنظران برگزار کند تا مسئله خونخواهی از منظرهای فقهی، تاریخی، قرآنی و روایی، اجتماعی و جامعهشناختی، فرهنگی و تمدنی بررسی شود.
حجتالاسلام والمسلمین استوار میمندی خاطرنشان کرد: شبهاتی پیرامون مسئله خونخواهی مطرح شده است که استادان حاضر در این نشستها به آنها پاسخ خواهند داد. هدف از این گفتگوها آن است که پشتوانههای علمی، تاریخی، عقلی و عقلایی این مطالبه عمومی، استخراج و در اختیار جامعه نخبگانی، حوزههای علمیه، دانشگاهها و فرهنگیان قرار گیرد.
خونخواهی هیچ تعارضی با فهم عقلایی ندارد
استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه ادبیات دینی در این زمینه هیچ تعارضی با فهم عقلایی ندارد، اظهار کرد: خونخواهی و مطالبه حق اولیای دم، در فرهنگ دینی یک ارزش و آرمان است و اوج تجلی آن را در ماجرای شهادت حضرت اباعبدالله الحسین علیهالسلام مشاهده میکنیم.
سخنگوی قرارگاه جنگ ترکیبی بلاغ مبین افزود: در زیارت عاشورا، در دو فراز، از خداوند درخواست میکنیم که ما را در مسیر خونخواهی امام حسین علیهالسلام و در رکاب امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف قرار دهد؛ آنجا که میخوانیم: «وَأَنْ یَرْزُقَنِی طَلَبَ ثَارِکَ مَعَ إِمَامٍ مَنْصُورٍ مِنْ أَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ صل الله علیه و آله».
خداوند خود را ولیّ و منتقم خون امام حسین علیهالسلام معرفی میکند
وی ادامه داد: یکی از القاب مشهور حضرت سیدالشهدا علیهالسلام در زیارت عاشورا، «ثارالله» است؛ «السلام علیک یا ثارالله و ابن ثاره». ثار به خونی گفته میشود که صاحب و مطالبهکننده انتقام دارد و در این تعبیر، خداوند متعال خود ولیّ خون امام حسین علیهالسلام و منتقم آن حضرت معرفی میشود.
امام زمان(عج) منتقم خون سیدالشهدا(ع) است
حجتالاسلام والمسلمین استوار میمندی با اشاره به روایتی از کتاب کافی بیان کرد: در روایات آمده است هنگامی که واقعه شهادت حضرت اباعبدالله علیهالسلام رخ داد، فرشتگان به درگاه الهی شکایت کردند و خداوند متعال برای آرامکردن آنان، وعده انتقام داد و حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه الشریف را به عنوان منتقم خون سیدالشهدا علیهالسلام معرفی فرمود.
استاد افزود: امام زمان (عج) در امتداد اراده الهی، منتقم خون امام حسین علیهالسلام است و منتظران و یاران آن حضرت نیز در امتداد همین اراده، شعار «یا لثارات الحسین» سر میدهند. این شعار از آغاز تاریخ شیعه، به یکی از شعارهای اختصاصی محبان اهلبیت علیهمالسلام تبدیل شده و همواره مورد تأیید پیشوایان دینی قرار داشته است.
سرپرست دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزههای علمیه با استناد به آیه ۳۳ سوره مبارکه اسراء گفت: خداوند متعال میفرماید: «وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا»؛ برای ولیّ خون کسی که مظلومانه کشته شده است، حق و سلطهای قرار دادهایم تا حق او را پیگیری کند.
وی افزود: در روایتی از امام صادق علیهالسلام، این آیه بر حضرت اباعبدالله الحسین علیهالسلام تطبیق شده است؛ هرچند آیه، یک قاعده عمومی در باب حق قصاص و پیگیری خون مظلوم را بیان میکند.
تفکیک میان قصاص و خونخواهی
حجتالاسلام والمسلمین استوارمیمندی با اشاره به تفکیک میان دو گونه خونخواهی، تصریح کرد: نوع نخست، خونخواهی شخصی یا همان قصاص است؛ یعنی مجازات آمران، مباشران و عاملان جنایت. در جنایتهایی که سبب، نقش تعیینکنندهتری از مباشر دارد، تنها مجری مستقیم جنایت مسئول نیست، بلکه آمران و مسببان نیز باید پاسخگو باشند.
فلسفه عقلایی قصاص روشن است
سرپرست دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزههای علمیه بیان کرد: فلسفه عقلایی قصاص نیز روشن است؛ اگر جنایتکاران مجازات نشوند، بازدارندگی شکل نمیگیرد و آنان برای ارتکاب جنایتهای بعدی جسورتر میشوند. از این رو، خداوند متعال قصاص را بهعنوان حق و مجازات مقرر کرده است تا جنایتکار به کیفر عمل خود برسد و امنیت جامعه حفظ شود.
نوع دوم خونخواهی
وی نوع دوم خونخواهی را «انتقام راهبردی»، «انتقام کلان» یا «انتقام تمدنی» خواند و گفت: این سطح از خونخواهی، ناظر به ریشهکنکردن زمینهها، ساختارها و عواملی است که به شکلگیری جنایت منتهی میشوند.
سخنگوی قرارگاه جنگ ترکیبی بلاغ مبین حوزههای علمیه افزود: امام صادق علیهالسلام در روایتی، واقعه عاشورا را دارای ریشه در جریان سقیفه معرفی میکنند؛ به این معنا که انحراف در مسیر امت پس از رحلت پیامبر اکرم صل الله علیه و آله، زمینهساز رخدادهای بعدی شد. بنابراین، خونخواهی راهبردی تنها به مجازات عاملان مستقیم یک جنایت محدود نمیشود، بلکه باید به اصلاح مسیر و مقابله با بسترهای تولیدکننده ظلم نیز بینجامد.
قیام مختار و مجازات عاملان جنایت عاشورا
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: قیام مختار و مجازات عاملان جنایت عاشورا، مورد تأیید ائمه اطهار علیهمالسلام قرار گرفت. در نقلهای تاریخی آمده است که هنگامی که سر عبیدالله بن زیاد برای امام سجاد علیهالسلام فرستاده شد، حضرت خداوند را حمد کردند و برای مختار طلب جزای خیر فرمودند.
مأموریت مهم امام زمان(عج)
حجتالاسلام والمسلمین استوار میمندی اظهار کرد: با وجود اهمیت قصاص عاملان واقعه عاشورا، مأموریت حضرت ولیعصر عجل الله تعالی فرجه الشریف به این سطح محدود نیست. ظهور حضرت، بازگرداندن مدیریت عالم به مسیر امامت و ولایت معصومان علیهمالسلام است؛ مسیری که در پی آن، عدالت، معنویت و طهارت در جهان گسترش مییابد.
وی گفت: انتقام راهبردی آن است که ساختارها و جریانهایی که در برابر اراده الهی، عدالت و حاکمیت حق ایستادهاند، از میان بروند. بنابراین، در مسئله خونخواهی رهبر شهید نیز نباید میان قصاص عاملان و آمران جنایت با مقابله کلان با ریشهها و زمینههای آن، تعارض ایجاد کرد.
مطالبه عمومی مجازات عاملان، مباشران و آمران شهادت رهبر شهید
سرپرست دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزههای علمیه تأکید کرد: مطالبه عمومی مردم، مجازات عاملان، مباشران و آمران جنایت است؛ اما این مطالبه باید در افقی گستردهتر نیز دنبال شود تا عوامل اصلی شکلگیری جنایتها، از جمله سیاستهای مداخلهجویانه و حمایت از رژیم صهیونیستی، مورد توجه قرار گیرد.
نگاه همزمان به قصاص و خونخواهی راهبردی
سخنگوی قرارگاه جنگ ترکیبی بلاغ مبین در پایان خاطرنشان کرد: نگاه همزمان به قصاص و خونخواهی راهبردی، مانع از آن میشود که یکی از این دو وظیفه به نفع دیگری نادیده گرفته شود. تحقق عدالت، هم مجازات عاملان جنایت را اقتضا میکند و هم مقابله با ریشهها و ساختارهایی را که استمرار ظلم و جنایت را ممکن میسازند.
معاون تهذیب و تربیت حوزه: قصاص و خونخواهی هیچ کدام جای دیگری را نمیگیرد
در ادامه این نشست تخصصی، حجتالاسلام والمسلمین محمد عالمزاده نوری، معاون تهذیب و تربیت حوزههای علمیه کشور با اشاره به عظمت شهادت رهبر انقلاب اسلامی، اظهار کرد: گاهی تصور میشود بزرگی یک مصیبت تنها به شیوه وقوع جنایت و میزان فجیع بودن آن وابسته است؛ در حالی که جنایتهای فجیع ممکن است در مقاطع گوناگون تاریخ، از کربلا تا زندانهای گوانتانامو و ابوغریب و جنایتهای گروههای تکفیری رخ داده باشد.
ترور نایب امام زمان(عج) بزرگترین جنایت در تاریخ ما محسوب میشود
وی افزود: یکی از عناصر اساسی در سنجش ابعاد جنایت و مصیبت، جایگاه و منزلت شخصیتی است که جنایت بر او واقع شده است. هنگامی که با شخصیتی مواجه هستیم که نایب امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، بزرگترین شخصیت دینی عصر غیبت و در عرصه ملی نیز بزرگترین قهرمان تاریخ کشور به شمار میآید، روشن است که شهادت چنین شخصیتی، پس از وجود مقدس معصومان علیهمالسلام، بزرگترین جنایت در تاریخ ما محسوب میشود.
شهادت رهبر انقلاب را باید در سطحی متفاوت دید
معاون تهذیب و تربیت حوزههای علمیه کشور تصریح کرد: البته دلهای مردم از شهادت کودکان، نوجوانان و دیگر آسیبدیدگان حوادث اخیر خون است و همه این جنایتها نیازمند رسیدگی و اجرای عدالت است، اما مسئله شهادت رهبر انقلاب را باید در سطحی متفاوت دید. این جنایت باید در شمار بزرگترین جنایتهای تاریخ بشریت، از آغاز خلقت تا قیامت، مورد توجه قرار گیرد.
وی با بیان اینکه اشک، ناله و اظهار مصیبت نخستین واکنش طبیعی انسان در برابر یک جنایت بزرگ است، خاطرنشان کرد: گریه کردن کمترین واکنشی است که انسان میتواند از خود نشان دهد، زیرا انسان در برابر مصیبت و جنایت، نباید چون چوب خشک بیتفاوت باشد. آه کشیدن، گریستن و ابراز اندوه، نشاندهنده زنده بودن دل و وجدان انسان است.
نباید در برابر جنایت دشمنان کوتاه آمد
حجتالاسلام والمسلمین عالمزاده نوری ادامه داد: با این حال، در فرهنگ شیعی به روشنی تأکید شده است که نباید در برابر جنایت دشمنان بدسرشت به همین مرحله اکتفا کرد. عزاداری در مکتب اهلبیت علیهمالسلام صرفاً ابراز احساسات، تخلیه هیجانها یا تسکین موقت آلام نیست؛ به ویژه عزاداری برای امام حسین علیهالسلام که جریان کنونی نیز در امتداد فرهنگ عاشورا و عزای حسینی قرار میگیرد.
تفاوت شهادت با مرگهای عادی و ناگهانی
وی با اشاره به تفاوت شهادت با مرگهای عادی و ناگهانی، گفت: درباره فردی که در حادثهای از دنیا میرود، گاهی گفته میشود که حیف شد، جوان مرگ شد یا از دست رفت؛ اما درباره امام حسین علیهالسلام نمیتوان چنین تعابیری بهکار برد. امام حسین علیهالسلام نه مغلوب شد، نه از میان رفت و نه در مسیری غیرعقلانی گام برداشت؛ بلکه آگاهانه، عاقلانه و با سنجش کامل وارد میدان مبارزه شد.
معاون تهذیب و تربیت حوزههای علمیه کشور افزود: اقدام شهید، در عین آنکه سراسر عشق و اشتیاق برای لقای الهی است، از نهایت عقلانیت و خردمندی نیز برخوردار است. امام حسین علیهالسلام هرگز رفتاری نابخردانه نداشت و شهادت ایشان، یک معامله آگاهانه با خداوند متعال و حرکتی برای احیای دین بود.
مطالبه خون شهید و همراهی با امام زمان(عج)
وی با اشاره به مضمون دعای مشهور در عزای سیدالشهدا علیهالسلام اظهار کرد: در روایات سفارش شده است که مؤمنان در مصیبت امام حسین علیهالسلام به یکدیگر تسلیت بگویند: «أَعْظَمَ اللَّهُ أُجُورَنَا وَ أُجُورَکُمْ بِمُصَابِنَا بِالْحُسَیْنِ عَلَیْهِ السَّلَامُ، وَ جَعَلَنَا وَ إِیَّاکُمْ مِنَ الطَّالِبِینَ بِثَأْرِهِ مَعَ وَلِیِّهِ الْإِمَامِ الْمَهْدِیِّ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ». بخش دوم این دعا، از بخش نخست آن مهمتر است؛ یعنی مؤمن تنها برای مصیبتزدگی و اشک ریختن پاداش نمیطلبد، بلکه از خداوند میخواهد در مسیر مطالبه خون شهید و همراهی با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف قرار گیرد.
استاد حوزه علمیه قم تأکید کرد: عزاداری نباید به نشستن، اندوه زدگی، افسردگی و تخلیه احساسات منحصر شود، بلکه باید منشأ حرکت، خروش، قیام و پیگیری آرمانی باشد که شهید برای آن جان خود را تقدیم کرده است.
گریه بدون ایفای مسئولیت ارزشی ندارد
حجتالاسلام والمسلمین عالمزاده نوری با بیان نمونههایی از تاریخ عاشورا گفت: بنا بر نقلهای تاریخی، عمر سعد نیز پس از شنیدن ندای جانسوز حضرت زینب کبری سلام الله علیها در لحظه شهادت امام حسین علیهالسلام، متأثر شد و اشک ریخت، اما این گریه چه ارزشی داشت، در حالی که او از مسئولیت خود در وقوع آن جنایت دست نکشیده بود؟
وی ادامه داد: همچنین مردم کوفه، به ویژه زنان کوفه، با دیدن سرهای مطهر بر سر نیزه و مشاهده وضعیت خاندان پیامبر اکرم صل الله علیه و آله، گریستند و عزاداری کردند؛ اما حضرت زینب کبری سلام الله علیها آنان را مورد خطاب قرار داد که شما خاندان اهلبیت علیهمالسلام را به شهادت رساندید و اکنون گریه میکنید؛ گریه به تنهایی چه سودی دارد؟
دو مسئله مهم؛ نخست قصاص و سپس خونخواهی
معاون تهذیب و تربیت حوزههای علمیه کشور تصریح کرد: اگر عزاداری به تنهایی و بدون مسئولیتپذیری، اقدام و پیگیری عدالت باقی بماند، انسان را در جایگاه عمر سعد و مردم کوفه قرار میدهد. در فرهنگ شیعه، پس از عزاداری، دو مسئله مهم مطرح است؛ نخست قصاص و سپس خونخواهی که هر یک معنای خاص خود را دارد.
وی در تبیین مفهوم قصاص گفت: قصاص به این معناست که عامل جنایت، متناسب با جرم خود مجازات شود. قرآن کریم بر تناسب میان جرم و مجازات تأکید دارد و میفرماید: «وَلَکُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاةٌ یَا أُولِی الْأَلْبَابِ». ممکن است در نگاه ظاهری تصور شود که قصاص تنها به از میان رفتن یک جان میانجامد، اما قرآن تصریح میکند که در پسِ آن، حیات نهفته است.
مجازات جنایتکار عامل تأمین امنیت جامعه است
استاد حوزه علمیه قم افزود: اگر جنایتکار از امنیت روانی برخوردار باشد و بداند که با عمل او برخورد متناسب صورت نمیگیرد، جرأت و گستاخی او برای استمرار جنایت افزایش خواهد یافت و نتیجه آن، گسترش ناامنی و کاهش حیات اجتماعی است. از این رو، اجرای عدالت و مجازات متناسب، عامل بازدارندگی و تأمینکننده امنیت جامعه است.
حجتالاسلام والمسلمین عالمزاده نوری اظهار کرد: آنچه فضیلت گریه و عزاداری را تکمیل میکند، قرار گرفتن در مسیر خونخواهی است؛ مسیری که نخستین مرحله آن، قصاص و مجازات عاملان و مسببان جنایت است و در ادامه، به پیگیری آرمانها و اهدافی مربوط میشود که شهید برای آنها قیام کرده است.
قصاص و خونخواهی دو مسئله جداگانهاند
وی با انتقاد از تلقی کردن خونخواهی به عنوان موضوعی صرفاً بلندمدت، مبهم و انتزاعی، گفت: نباید با تفکیک نادرست میان قصاص و خونخواهی راهبردی، هیچ یک را به نفع دیگری رها کرد. مطالبه روشن ملت، رسیدگی قاطع به نقش عاملان و مسببان این جنایت و پایان دادن به احساس امنیت آنان است؛ در عین حال، خونخواهی در افق بلندمدت نیز جایگاه خود را دارد.
معاون تهذیب و تربیت حوزههای علمیه کشور با بیان اینکه این مطالبه، صرفاً توصیهای برای توده مردم نیست، اظهار کرد: نهادهای مسئول، از جمله دستگاههای دولتی، نظامی، انتظامی و امنیتی، باید برای تحقق عدالت و پاسخگویی به این جنایت، تدبیر روشن و عملی داشته باشند. این مسئله باید به عنوان یک سیاست رسمی و مورد پیگیری قرار گیرد و به کلیگویی و وعدههای مبهم در آینده حواله داده نشود.
مسئله شهادت رهبر انقلاب، یک پرونده عادی امنیتی نیست
وی افزود: مسئله شهادت رهبر انقلاب، یک پرونده عادی امنیتی نیست که بتوان با مسامحه، عفو یا گفتگوهای بینتیجه از کنار آن گذشت. طرف مقابل، سابقهای روشن از شرارت، قانونگریزی و جنایت دارد و تجربه نشان داده است که نمیتوان با تکیه بر وعدهها و گفتگوهای صرف، مانع استمرار تجاوزگری او شد.
هرگونه کوتاهی، دشمن را گستاختر میکند
حجتالاسلام والمسلمین عالمزاده نوری ادامه داد: هرگونه کوتاهی در اجرای این مأموریت الهی، دشمن را گستاختر میکند و زمینه تداوم جنایتها را فراهم میسازد. تجربه شهادت حاج قاسم سلیمانی و سپس شهادت شخصیتهای برجسته جبهه مقاومت، فرماندهان، دانشمندان و دیگر چهرههای مؤثر، نشان میدهد که عدم بازدارندگی مؤثر، طمع و جسارت دشمن را افزایش میدهد.
عقلانی بودن مقابله با شرارت
وی با تأکید بر عقلانی بودن مقابله با شرارت، گفت: رسیدگی قاطع به عاملان جنایت، یک واکنش احساسی و صرفاً اقدامی برای تسکین آلام نیست، بلکه اوج عقلانیت است. شرارت باید متوقف شود و کسی که بارها شرارت خود را نشان داده است، با توصیههای اخلاقی، گفتگوهای ظاهری و مذاکره بیپشتوانه، از مسیر جنایت باز نمیگردد.
معاون تهذیب و تربیت حوزههای علمیه کشور در بیان مثالی گفت: اگر فردی در خیابان به طور ظالمانه به فرزند کسی آسیب بزند و سپس پیشنهاد گفتگوی عقلانی بدهد، روشن است که نخست باید حق مظلوم احیا و با متجاوز برخورد شود. گفتگو زمانی معنا دارد که طرف مقابل به قواعد، عقلانیت و حقوق انسانی پایبند باشد، نه آنکه جنایت و تجاوز را به یک رویه تبدیل کرده باشد.
وی با اشاره به آیات قرآن کریم درباره دفع تجاوز و فساد، اظهار کرد: خداوند متعال میفرماید اگر برخی مردم، شرارت برخی دیگر را دفع نکنند، عبادتگاهها و مراکز بندگی ویران میشود و فساد در زمین گسترش مییابد. وظیفه مؤمنان در برابر تجاوز، واکنشی متناسب و بازدارنده است تا اصل تجاوزگری و جرأت متجاوز از میان برود.
قصاص مجرمان عاشورا درسی برای امروز ما
حجتالاسلام والمسلمین عالمزاده نوری با اشاره به اقدام مختار ثقفی در مجازات جنایتکاران واقعه عاشورا، خاطرنشان کرد: اقدام مختار، هرچند خونخواهی کامل به معنای نهایی آن نبود، اما قصاص مجرمان عاشورا به شمار میرفت و آثار بازدارنده خود را بر جای گذاشت. پس از آن، دیگر کسی جرأت نکرد همانند واقعه کربلا، آشکارا و با آن درجه از قساوت با امام معصوم علیهالسلام برخورد کند.
سلب امنیت روانی متجاوز جلوگیری از تکرار جنایت وظیفه مهم مسئولان
معاون تهذیب و تربیت حوزه های علمیه در پایان تأکید کرد: سلب امنیت روانی متجاوز و جلوگیری از تکرار جنایت، از وظایف اخلاقی، شرعی، فقهی و حقوقی مؤمنان و مسئولان است و باید با تدبیر، صلابت و پیگیری مستمر دنبال شود.
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم: خونخواهی رهبر شهید مطالبهای در مقیاس امت اسلامی است
در ادامه این میزگرد، حجتالاسلام والمسلمین محمد حاج ابوالقاسم دولابی با تبیین مبانی قرآنی مقابله با تجاوز و ظلم، اظهار کرد: جنایت به شهادت رساندن رهبر انقلاب اسلامی، یک جنایت معمولی نبود و آثار آن به مردم ایران و حتی عالم تشیع محدود نمیشود، بلکه جنایتی در حق همه مسلمانان، ملتهای ظلمستیز و آزادگان جهان به شمار میآید.
دستیار ویژه مدیر حوزه های علمیه افزود: در این حادثه، تجاوز، تعدی و ظلمی آشکار علیه جریانهای آزادیخواه جهان رخ داده است. قرآن کریم نیز درباره تجاوز و ضرورت مقابله با آن، ادبیاتی گسترده، روشن و جدی دارد و مسئله مبارزه با ظلم را تا مرحله اصلاح منشأ و شبکه تهدید علیه مسلمانان امتداد میدهد.
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم تصریح کرد: پاسخ به تجاوز، صرفاً یک واکنش هیجانی و عاطفی نیست، بلکه امری منطقی با پشتوانه الهی، اخلاقی و راهبردی است. قرآن کریم همانگونه که اجازه ظلم کردن به دیگران را نمیدهد، پذیرش ظلم، انفعال و تسلیم شدن در برابر متجاوز را نیز تجویز نمیکند.
اصل نخست مقابله با تجاوز در منطق قرآنی / تجاوز نباید بیپاسخ بماند
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به اصل نخست مقابله با تجاوز در منطق قرآنی، بیان داشت: بر اساس آیات قرآن کریم، تجاوز نباید بیپاسخ بماند. خداوند در آیه ۱۹۴ سوره بقره میفرماید: «فَمَنِ اعْتَدَیٰ عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَیٰ عَلَیْکُمْ»؛ یعنی اگر کسی به شما تجاوز کرد، شما نیز متناسب با همان تجاوز با او مقابله کنید.
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم ادامه داد: در آیه ۱۲۶ سوره نحل نیز آمده است: «وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ»؛ اگر خواستید مجازات کنید، به اندازه همان جنایتی که بر شما وارد شده است، کیفر دهید. همچنین خداوند متعال در سوره بقره میفرماید: «وَقَاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَکُمْ» و در آیه ۳۶ سوره توبه نیز تأکید شده است: «وَقَاتِلُوا الْمُشْرِکِینَ کَافَّةً کَمَا یُقَاتِلُونَکُمْ کَافَّةً».
روایت امیرالمومنین(ع) درباره دفع شر
دبیر ستادهای راهبری حوزههای علمیه با اشاره به روایتی از امیرالمؤمنین علیهالسلام در حکمت ۳۱۴ نهجالبلاغه، گفت: حضرت میفرمایند: «رُدُّوا الْحَجَرَ مِنْ حَیْثُ جَاءَ، فَإِنَّ الشَّرَّ لَا یَدْفَعُهُ إِلَّا الشَّرُّ»؛ سنگ را به همانجا که از آنجا آمده بازگردانید، زیرا شر جز با مقابلهای بازدارنده دفع نمیشود.
وی افزود: تطبیق روشن این سخن در عرصه مواجهه با تجاوز آن است که اگر حملهای از یک مرکز سازماندهی و اجرا میشود، باید منشأ و مرکز آن تهدید مورد بازدارندگی قرار گیرد؛ چرا که شرارت، با بیتفاوتی و تسلیم از میان نمیرود.
دومین اصل قرآنی مقابله با تجاوز
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم در تبیین دومین اصل قرآنی مقابله با تجاوز، اظهار کرد: هدف از پاسخ به ظلم، جلوگیری از تکرار آن و ایجاد بازدارندگی است. اگر بازدارندگی شکل نگیرد، ظالم به ظلم خود ادامه میدهد؛ از این رو، عقل، منطق و حتی اخلاق حکم میکند که برای جلوگیری از تداوم ستم، باید با منشأ ظلم برخوردی بازدارنده صورت گیرد.
وی با اشاره به مثل معروف «ترحم بر پلنگ تیزدندان، ستمکاری بود بر گوسفندان»، گفت: اگر کسی به درندهای که امنیت دیگران را تهدید میکند رحم کند، در حقیقت به قربانیان آن ظلم کرده است. مقابله با منشأ ظلم، برای جلوگیری از تکرار جنایت و حفظ امنیت جامعه ضرورت دارد.
آیهای درباره قصاص
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم با اشاره به آیه شریفه «وَلَکُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاةٌ یَا أُولِی الْأَلْبَابِ»، خاطرنشان کرد: ممکن است در نگاه ظاهری، قصاص به از میان رفتن یک انسان تعبیر شود، اما قرآن کریم آن را مایه حیات میداند، زیرا فردی که در مقام استمرار ظلم و جنایت است، با بازدارندگی و مجازات عادلانه، دیگر نمیتواند منشأ تهدید جان و امنیت دیگران باشد.
دبیر ستادهای راهبری حوزههای علمیه افزود: از میان برداشتن منشأ ظلم، به معنای امتداد حیات و امنیت جامعه است؛ در مقابل، رها کردن ظالم و فراهم کردن زمینه تداوم شرارت او، جان و امنیت انسانهای بیشتری را در معرض خطر قرار میدهد.
ضرورت حفظ عزت و امنیت امت اسلامی / با نشان دادن ضعف، دشمن گستاخ تر می شود
وی حفظ عزت امت اسلامی را از دیگر فلسفههای پاسخ به تجاوز دانست و گفت: هنگامی که تجاوزی علیه یک امت صورت گیرد و آن امت پاسخ مناسب ندهد، عزت، جایگاه و شوکت آن در افکار عمومی فرو میریزد. کسی که در برابر ظلم ظالم بیتفاوت باشد، در نگاه دیگران فردی ناتوان و فاقد قدرت دفاع از خود تلقی میشود. چنین برداشتی، دیگران را نیز به طمع تجاوز و ظلم میاندازد. از این رو، ایستادگی در برابر ظلم، افزون بر دفاع از حق، برای صیانت از عزت، اقتدار و امنیت امت اسلامی ضروری است.
دستیار ویژه مدیر حوزه های علمیه در ادامه، دفاع از سایر مظلومان و رفع فتنه را از دیگر ابعاد مقابله با تجاوز برشمرد و اظهار کرد: مؤمنان نباید تنها نسبت به ظلمی که به خودشان وارد میشود حساس باشند. حتی اگر ظالم پس از یک تجاوز، بار دیگر به ما تعرض نکند، اما به ظلم علیه دیگران ادامه دهد، وظیفه مقابله با او همچنان باقی است.
دفاع در برابر تجاوز، تنها دفاع از منافع شخصی یا ملی نیست
وی با استناد به آیه شریفه «وَمَا لَکُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ»، گفت: قرآن کریم از مؤمنان میپرسد چرا برای دفاع از مستضعفان به پا نمیخیزید؟ این نشان میدهد که دفاع در برابر تجاوز، تنها دفاع از منافع شخصی یا ملی نیست، بلکه دفاع از مظلومان نیز وظیفهای دینی و انسانی است.
کونا للظالم خصماً وللمظلوم عوناً
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم با اشاره به فرمایش امیرالمؤمنین علیهالسلام مبنی بر اینکه «کونا للظالم خصماً وللمظلوم عوناً»، تصریح کرد: انسان مؤمن باید دشمن ظالم و یاریگر مظلوم باشد و این یاری، اقتضا میکند که در برابر ظالمی که امنیت و حقوق دیگران را تهدید میکند، سکوت نکند.
ضرورت متناسب بودن پاسخ به ظلم و جنایت
دبیر ستادهای راهبری حوزههای علمیه پنجمین اصل را ضرورت عادلانه و متناسب بودن پاسخ به ظلم دانست و بیان کرد: قرآن کریم تأکید دارد که پاسخ به تجاوز نباید بیش از اندازه جنایت باشد و نیز نباید آنقدر ضعیف باشد که بازدارندگی لازم را ایجاد نکند؛ زیرا از یک سو نباید خود انسان به ظلم آلوده شود و از سوی دیگر، باید زمینه جلوگیری از تکرار جنایت فراهم آید.
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم با اشاره به آیه «وَجَزَاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِثْلُهَا»، گفت: رعایت مماثلت میان جرم و مجازات، باید از همه ابعاد مورد توجه قرار گیرد. گاهی جنایت، صرفاً قتل یک فرد عادی است و در آن صورت، مجازات قاتل و اجرای قصاص، پاسخ متناسب به شمار میآید؛ اما گاهی جنایت، بسیار فراتر از قتل یک شخص است.
دستیار ویژه مدیر حوزه های علمیه افزود: هنگامی که یک امت داغدار میشود، جریان ظلمستیز جهانی آسیب میبیند و حرکت تاریخی بشر به سوی عدالت و تمدن اسلامی با ضربهای سنگین مواجه میشود، نمیتوان مسئله را در حد یک جنایت شخصی تحلیل کرد. در چنین وضعیتی، پاسخ متناسب نیز باید ناظر به ابعاد گسترده آن جنایت و جریانهای مسبب آن باشد.
رهبر شهید انقلاب اسلامی یک شخصیت عادی نبود
وی تصریح کرد: رهبر شهید انقلاب اسلامی یک شخصیت عادی نبود، بلکه در رأس یک امت، یک جریان عدالتخواه و حرکت تاریخی به سوی ظهور و تمدن اسلامی قرار داشت. از اینرو، مقابله با جنایتی که علیه چنین شخصیتی رخ داده، نمیتواند تنها به یک سطح محدود از مجازات عامل مستقیم تقلیل یابد و باید نقش آمران، مسببان و جریانهای پشتیبان آن نیز مورد توجه قرار گیرد.
تفاوت میان «قصاص» و «خونخواهی»
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم با اشاره به تفاوت میان «قصاص» و «خونخواهی»، اظهار کرد: در ماجرای عاشورا، قصاص قاتلان سیدالشهدا علیهالسلام به دست مختار ثقفی انجام شد و در کمتر از یک دهه، شمار زیادی از عاملان مستقیم جنایت کربلا به مجازات رسیدند؛ اما مسئله به همینجا پایان نیافت.
وی افزود: امام حسین علیهالسلام، امام تاریخ و در رأس جریان عدالتخواهی جهان است؛ بنابراین، شهادت آن حضرت صرفاً مسئله کشته شدن یک فرد نیست که با قصاص عاملان مستقیم خاتمه یابد. از همین رو، خونخواهی سیدالشهدا علیهالسلام در مقیاس تاریخی و جهانی معنا پیدا میکند و پرچم آن در دست حضرت ولیعصر عجل الله تعالی فرجه الشریف قرار دارد.
مسئله خونخواهی فراتر از کیفر عاملان مستقیم جنایت است
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم گفت: در دعای ندبه، خطاب به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف عرضه میکنیم: «أَیْنَ الطَّالِبُ بِدَمِ الْمَقْتُولِ بِکَرْبَلَاءَ»؛ امام زمان (عج)، مطالبهکننده خون سیدالشهدا علیهالسلام است. این در حالی است که قصاص بسیاری از قاتلان واقعه کربلا در تاریخ انجام شد؛ پس روشن میشود که مسئله خونخواهی، فراتر از کیفر عاملان مستقیم جنایت است.
وی ادامه داد: در دعای ندبه همچنین میخوانیم: «أَیْنَ الطَّالِبُ بِدُمُوعِ الْأَنْبِیَاءِ وَأَبْنَاءِ الْأَنْبِیَاءِ»؛ یعنی حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه الشریف پیگیر حقوق همه پیامبران و فرزندان پیامبران است. این بیان، افق جهانی و تاریخی خونخواهی در فرهنگ دینی را روشن میکند.
شهادت رهبر انقلاب تعرض به همه امت اسلامی و عدالت خواهان دنیا بود
وی اظهار کرد: بر همین اساس، در تحلیل جنایت علیه رهبر شهید، باید توجه داشت که سخن تنها از یک شخص نیست؛ بلکه مسئله، تعرض به جریان حقطلبی امت اسلامی و حرکت عدالتخواهانه ملتهاست. در این نگاه، مقابله با مسببان و بانیان این جنایت، باید در مقیاسی متناسب با عمق و گستره آن دنبال شود.
خونخواهی همه شهدای عزیز
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم افزود: در کنار خون رهبر شهید، خون کودکان مظلوم، شهدای هواپیمای مسافربری، بیش از ۲۳۰ هزار شهید دوران دفاع مقدس، شهدای مدافع حرم و هزاران شهروند بیگناهی که در بمبارانها و جنایتهای دشمنان جان باختند نیز باید در منظومه مقابله با تجاوز و مطالبه عدالت مورد توجه قرار گیرد.
قصاص و خونخواهی هر دو ضرورت دارند
استاد حوزه علمیه قم تأکید کرد: قصاص و خونخواهی دو موضوع متمایز هستند و هر دو ضرورت دارند. در مسئله قصاص، همسنگ بودن جایگاه قاتل و مقتول شرط نیست؛ بنابراین، این استدلال که چون خون برخی عاملان جنایت با خون رهبر شهید قابل مقایسه نیست، نباید به قصاص آنان پرداخت، سخنی نادرست و مغالطهآمیز است.
چرا ابن ملجم قصاص شد؟
دستیار ویژه مدیر حوزه های علمیه خاطرنشان کرد: خون ابن ملجم هرگز با خون امیرالمؤمنین علیهالسلام قابل مقایسه نبود، اما پس از شهادت آن حضرت، امام حسن مجتبی علیهالسلام ابن ملجم را قصاص کردند. همچنین خون قاتلان سیدالشهدا علیهالسلام با حتی قطرهای از خون حضرت علیاصغر علیهالسلام قابل قیاس نبود، اما مختار ثقفی عاملان آن جنایت را به سزای عمل خود رساند و اصل این اقدام مورد تأیید و امضای ائمه اطهار علیهمالسلام قرار گرفت.
وی افزود: بنابراین، نباید قصاص عاملان جنایت را به بهانه برتری جایگاه مقتول و عظمت خون شهید کنار گذاشت؛ زیرا قصاص، بخشی از عدالت و یکی از مراحل بازدارندگی در برابر ظلم است و خونخواهی نیز افقی گستردهتر و تاریخی دارد.
آزادگان جهان، دفاع ملت ایران را ستودهاند
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم با بیان اینکه انتقام در صورتی که به خاموش شدن فتنه، تأدیب ظالم و جلوگیری از استمرار ظلم بینجامد، امری فطری و مطلوب است، گفت: آزادگان جهان از دفاع ملت ایران از خود و از مظلومان جهان استقبال کردهاند و آن را ستودهاند، زیرا حمایت از مظلوم و مقابله با ظلم، امری فطری و مورد پذیرش وجدان انسانی است.
وی تصریح کرد: در اصل رجحان و مطلوبیت خونخواهی، هنگامی که در مسیر متوقفکردن ظلم و دفاع از حقوق مظلومان باشد، تردیدی وجود ندارد؛ اما در خصوص جزئیات احکام فقهی قصاص، طبیعتاً باید به مراجع معظم تقلید مراجعه و استفتا شود.
برخورد بازدارنده و مقابله متناسب ضرورت عقلی، شرعی و اخلاقی است
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم ادامه داد: در مواردی که خونخواهی تنها راه نشاندن ظالم بر جای خود و جلوگیری از ادامه جنایت او باشد، ضرورت این اقدام از روشنترین مسائل است. اگر تجربه، سخنان و عملکرد یک جریان ظالم نشان دهد که جز با برخورد بازدارنده و مقابله متناسب از ظلم خود دست برنمیدارد، ایستادگی در برابر آن یک ضرورت عقلی، شرعی و اخلاقی خواهد بود.
دستورهای قرآنی پاسخ متناسب به تجاوز
وی با استناد دوباره به آیات قرآن کریم، گفت: آیه «وَمَا لَکُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِینَ» بر اهمیت دفاع از مستضعفان دلالت دارد و آیه «فَمَنِ اعْتَدَیٰ عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ» نیز دربردارنده امر به پاسخ متناسب به تجاوز است. همچنین آیه «وَقَاتِلُوا الْمُشْرِکِینَ کَافَّةً کَمَا یُقَاتِلُونَکُمْ کَافَّةً» بر ضرورت مقابله با تجاوز سازمانیافته تأکید دارد.
استاد حوزه علمیه قم در عین حال یادآور شد: در قتلهای شخصی و مواردی که فردی مرتکب جنایتی شده، سپس توبه واقعی و روشن کرده و امکان بازگشت او از مسیر جنایت وجود دارد، مسئله قصاص یا عفو نیازمند بررسی فقهی است. در چنین مواردی، ولیّ دم حق قصاص دارد و در عین حال، عفو نیز در آموزههای قرآنی دارای ارزش معرفی شده است.
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم افزود: در این موارد، ممکن است هم قصاص از جهت بازدارندگی و حفظ حیات اجتماعی رجحان داشته باشد و هم عفو، در صورت تحقق شرایط آن، فضیلتی اخلاقی و قرآنی باشد؛ چنانکه خداوند متعال در آیه «فَمَنْ عُفِیَ لَهُ مِنْ أَخِیهِ شَیْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَیْهِ بِإِحْسَانٍ» به این مسئله اشاره کرده است.
وی تأکید کرد: این بحث مربوط به قتلهای شخصی و شرایطی است که جنایت، یک حق فردی تلقی میشود؛ اما در جنایت علیه رهبران عدالتخواه و شخصیتهایی که در رأس حرکت حقطلبی امت قرار دارند، موضوع فراتر از حق شخصی است.
شهادت رهبر انقلاب یک مسئله شخصی نیست
حجتالاسلام والمسلمین حاج ابوالقاسم با اشاره به آیه شریفه «إِنَّ الَّذِینَ یَکْفُرُونَ بِآیَاتِ اللَّهِ وَیَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ حَقٍّ وَیَقْتُلُونَ الَّذِینَ یَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِیمٍ»، گفت: قتل رهبر عدالتخواه، مسئلهای شخصی نیست که کسی بتواند از آن صرفنظر کند؛ زیرا این جنایت، تعرض به یک امت و جریان حقطلبی آن است.
قصاص و خونخواهی رهبر شهید حق مسلم امت است نه یک شخص
دستیار ویژه مدیر حوزه های علمیه در پایان خاطرنشان کرد: تصور اینکه در چنین جنایتی بتوان مسئله را به گذشت شخصی فروکاست، ناشی از درک نکردن ماهیت ظلمی است که رخ داده است. ظلمی که علیه امت و جریان عدالتخواهی صورت گرفته، حق شخصی نیست که فرد بخواهد از آن بگذرد یا نگذرد؛ بلکه از مصادیق ضرورت مقابله با ظلم، بازدارندگی در برابر متجاوز و پیگیری عدالت به شمار میآید.
انتهای پیام
نظر شما