داریوش یاری، بازیگر سینما و تلویزیون در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه ساخت آثار عاشورایی علاوه بر دانش و تخصص سینمایی، نیازمند دغدغه، باور و شناخت عمیق نسبت به مفاهیم دینی و انسانی است، اظهار کرد: وقتی درباره تولید اثر در حوزه عاشورا صحبت میکنیم، باید توجه داشته باشیم که سینما یک هنر تخصصی است و نمیتوان بدون شناخت ابزارها و قواعد این هنر وارد آن شد. همانطور که در هر حوزهای داشتن دانش و مهارت ضروری است، در سینما هم فیلمساز باید زبان تصویر، روایت، شخصیتپردازی و ارتباط با مخاطب را بشناسد تا بتواند اثری تاثیرگذار خلق کند.
وی افزود: نمیشود گفت کسی میخواهد در حوزه سینما فعالیت کند، اما تخصص سینما را نداشته باشد. این تخصص یک موضوع مهم و پایهای است، اما زمانی که فیلمساز وارد حوزهای مانند سینمای دینی و عاشورایی میشود، مسئله گستردهتر خواهد شد. در اینجا تنها مهارت فنی کافی نیست، چراکه موضوع با باورها، اعتقادات، روحیات و ایمان مردم ارتباط دارد. فیلمسازی که میخواهد در این حوزه کار کند، باید نسبت به موضوع دغدغه داشته باشد، مطالعه کند و با مفاهیمی که قرار است به تصویر بکشد، ارتباط درونی برقرار کرده باشد.
کارگردان فیلم «کربلا، جغرافیای تاریخ» ادامه داد: اگر فیلمسازی فقط با نگاه بیرونی و بدون شناخت لازم وارد چنین موضوعاتی شود، احتمالا نمیتواند لایههای عمیق آن را به مخاطب منتقل کند. در آثار عاشورایی، ما با یک اتفاق صرفا تاریخی مواجه نیستیم، بلکه با مجموعهای از مفاهیم انسانی، اخلاقی و معنوی روبهرو هستیم که قرنهاست برای انسانها الهامبخش بوده است. بنابراین هنرمند باید بتواند میان دانش سینمایی و شناخت محتوایی پیوند ایجاد کند تا اثری که تولید میشود، صرفا بازسازی یک واقعه نباشد، بلکه بتواند معنا و پیام آن را منتقل کند.
یاری درباره شیوه روایت وقایع عاشورا و اینکه آیا قصههای تاریخی درباره این واقعه همچنان میتوانند برای مخاطب امروز جذاب باشند یا بهتر است این مفاهیم در قالب داستانهای معاصر بیان شوند، گفت: هر دو شیوه ظرفیتهای خاص خود را دارند. گاهی یک فیلمساز میتواند مخاطب را به حافظه تاریخی ببرد و مستقیما از واقعهای که در گذشته رخ داده روایت کند. این نوع روایت به مخاطب اجازه میدهد با شخصیتها، شرایط تاریخی و فضای آن دوران آشنا شود و درک دقیقتری از حادثه پیدا کند. از سوی دیگر، گاهی میتوان مفاهیم و پیامهای عاشورا را در دل داستانهای معاصر و زندگی امروز جستوجو کرد.
کارگردان سریال «پروانه» بیان کرد: بسیاری از مفاهیمی که در واقعه عاشورا وجود دارد، متعلق به یک دوره تاریخی خاص نیست. ما میتوانیم نمونههای آن را در اتفاقات و موقعیتهایی که در روزگار خودمان تجربه میکنیم، پیدا کنیم. برای مثال، موضوع انتخاب انسان در شرایط سخت، ایستادگی در برابر ظلم، وفاداری، شجاعت و مسئولیتپذیری، مفاهیمی هستند که در هر دورهای وجود دارند. بنابراین اگر فیلمساز بتواند این مفاهیم را درست درک کند و با زبان مناسب به مخاطب امروز ارائه دهد، میتواند ارتباط موثری برقرار کند.
این کارگردان با اشاره به ظرفیت جهانی موضوع عاشورا اظهار کرد: گاهی تصور میشود آثار عاشورایی تنها میتوانند برای مخاطب شیعه ایرانی جذاب باشند، اما وقتی به عمق این واقعه نگاه میکنیم، میبینیم که بسیاری از مفاهیم مطرح در آن، فراتر از مرزهای مذهبی و جغرافیایی است. عاشورا در کنار ابعاد دینی، دارای مفاهیم گسترده اخلاقی و انسانی است که هر انسانی میتواند با آنها ارتباط برقرار کند.
یاری ادامه داد: در واقعه عاشورا مفاهیمی مانند وفای به عهد و بیوفایی، شجاعت و ترس، راستی و دروغ، محبت و نفرت، ایثار و خودخواهی در برابر یکدیگر قرار میگیرند. اینها مفاهیمی نیستند که فقط برای یک جامعه یا گروه خاص معنا داشته باشند. هر انسانی در هر نقطهای از جهان میتواند با چنین مفاهیمی مواجه شود و درباره آنها فکر کند. به همین دلیل، اگر یک اثر هنری بتواند این لایههای انسانی را به درستی نمایش دهد، قابلیت ارتباط با مخاطب جهانی را نیز خواهد داشت.
کارگردان فیلم «دخیل» کرد: در کنار این مفاهیم انسانی، نباید فراموش کنیم که اصل حرکت امام حسین(ع) یک حرکت دینی و اعتقادی بود. خود ایشان نیز بر احیای دین جدشان پیامبر اکرم(ص) و زنده نگه داشتن سنتهای الهی تاکید داشتند. اما در مسیر این واقعه، جلوههای فراوانی از اخلاق و حکمت انسانی دیده میشود که باعث شده عاشورا تنها یک موضوع تاریخی یا مذهبی نباشد، بلکه به یک حقیقت انسانی تبدیل شود.
این هنرمند ادامه داد: یکی از مهمترین پیامهای عاشورا این است که انسان در لحظههای حساس زندگی و در بزنگاههای تاریخی باید قدرت انتخاب داشته باشد. انسان با انتخابهای خود مسیرش را تعیین میکند و همین انتخاب است که میتواند او را به سعادت یا دوری از حقیقت برساند. ماجرای اماننامه و مسئله وفای به عهد، همچنین بازگشت حر و انتخاب مسیر آزادگی، نمونههایی روشن از همین موضوع هستند. عاشورا به ما نشان میدهد که حتی در سختترین شرایط نیز امکان انتخاب وجود دارد و همین انتخاب میتواند سرنوشت انسان را تغییر دهد.
وی تاکید کرد: سینمای عاشورایی زمانی موفق خواهد بود که در کنار بهرهمندی از تخصص سینمایی، از شناخت، باور و دغدغه واقعی برخوردار باشد. اگر فیلمساز بتواند میان فرم هنری و محتوای عمیق این واقعه پیوند برقرار کند، اثری خلق خواهد شد که نه تنها برای مخاطب امروز جذاب است، بلکه میتواند پیامهای انسانی و اخلاقی عاشورا را به نسلهای آینده و حتی مخاطبان خارج از مرزهای فرهنگی منتقل کند.
یاری در ادامه این گفتوگو با اشاره به ضرورت توجه فیلمسازان به شیوه روایت در آثار عاشورایی اظهار کرد: یکی از مهمترین موضوعات در ساخت چنین آثاری این است که فیلمساز بتواند میان حقیقت تاریخی و نیاز مخاطب امروز ارتباط برقرار کند. ما نباید تصور کنیم که تنها با بازگویی یک واقعه تاریخی میتوانیم اثر ماندگاری خلق کنیم، بلکه باید بتوانیم روح حاکم بر آن واقعه را درک کنیم و آن را با زبان هنر و سینما به مخاطب منتقل کنیم. سینما این ظرفیت را دارد که مفاهیم بزرگ را به شکلی ملموس و تاثیرگذار بیان کند، اما این اتفاق زمانی رخ میدهد که نگاه هنرمند صرفا به ظاهر ماجرا محدود نشود و به عمق مفاهیم توجه کند.
وی افزود: در آثار مرتبط با عاشورا، شخصیتها اهمیت بسیار زیادی دارند. ما با انسانهایی مواجه هستیم که در یک موقعیت تاریخی حساس قرار گرفتهاند و هر کدام بر اساس انتخاب، باور و شناخت خود تصمیم گرفتهاند. پرداختن به این شخصیتها میتواند برای مخاطب امروز بسیار آموزنده باشد، چراکه انسان امروز نیز در زندگی خود همواره با انتخابهای مختلف روبهرو است. اگر بتوانیم این وجوه انسانی را به درستی نشان دهیم، مخاطب احساس نزدیکی بیشتری با اثر خواهد داشت و ارتباط او با داستان تنها یک ارتباط تاریخی نخواهد بود.
این بازیگر سینما و تلویزیون ادامه داد: یکی از آسیبهایی که ممکن است در تولید آثار دینی و عاشورایی اتفاق بیفتد، این است که گاهی نگاه ما بیش از اندازه به جنبههای بیرونی و شعاری محدود میشود و فرصت پرداختن به لایههای عمیق انسانی از بین میرود. هنر باید بتواند مخاطب را با خود همراه کند و او را به فکر وادارد. زمانی که یک اثر هنری بتواند پرسشهای مهم انسانی را مطرح کند و مخاطب را درگیر کند، تاثیرگذاری آن بیشتر خواهد شد.
یاری در انتها بیان کرد: عاشورا یک مکتب بزرگ انسانی است که هر نسل میتواند از آن برداشتهای تازهای داشته باشد. البته این به معنای تغییر در اصل واقعه نیست، بلکه به معنای یافتن راههای جدید برای بیان مفاهیمی است که در این حادثه وجود دارد. وظیفه هنرمند این است که با شناخت درست از زمانه خود، زبان مناسب برای انتقال این مفاهیم را پیدا کند. سینما میتواند پلی میان نسلهای مختلف ایجاد کند و اجازه دهد ارزشهای این واقعه تاریخی همچنان زنده و پویا باقی بماند.
انتهای پیام
نظر شما