به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت الاسلام و المسلمین خالد الغفوری الحسنی، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه و مدیر مرکز عین للدراسات والبحوث المعاصرة در آیین رونمایی از کتاب «اندیشه تفسیری صدر»، با تأکید بر ضرورت عبور از مرحله احیا و گردآوری آثار شهید آیتالله سید محمدباقر صدر و ورود به عرصه پژوهشهای روشمند و تخصصی، اظهار داشت: در سالهای گذشته این دغدغه را داشتیم که باید از مرحله گردآوری و تحقیق میراث علمی شهید صدر، به مرحله پژوهش و برگزاری مطالعات درباره این میراث غنی منتقل شویم. خوشبختانه این مسیر آغاز شده و آنچه امروز میبینیم، نمونهای عینی و تطبیقی عملی برای آن آرزوست.
برگزیده نخستین دوره جایزه جهانی شهید صدر با اشاره به کتاب منتشرشده درباره روش تفسیری شهید صدر، آن را گامی مهم و اساسی برای برداشتن گامهای بعدی دانست، اما درعینحال بر لزوم تقویت آن از جهت منابع و ارجاعات تأکید کرد و گفت: «در این اثر، از نظر منابع، پاورقیها و ارجاعات، نوعی فقر دیده میشود. گاهی در یک پژوهش کامل فقط سه یا چهار ارجاع دیده میشود، درحالیکه اندیشههایی که به شهید صدر نسبت داده میشود، نیازمند مستندسازیهای متمرکز و فشرده است. تنها ارجاع دادن کافی نیست؛ باید خود عبارت، سیاق قبل و بعد آن، و احتمالات موجود در آن نیز بررسی شود. نباید در نسبت دادن اندیشهها به شهید صدر شتاب کنیم؛ زیرا این فکر، فکری ساده و سبک نیست که بتوان چیزی را با شتاب به او نسبت داد.
حجت الاسلام الغفوری افزود: اهمیت این دقت از آنجاست که این اثر و آثاری که پس از آن خواهند آمد، به مرجع پژوهشگران این حوزه تبدیل میشود؛ چه در حوزه تفسیر موضوعی و چه بهطور خاص در روش شهید صدر در تفسیر موضوعی. هرچه سطح دقت در این مستندسازیها بالاتر برود، میزان وثوق و اعتماد به این نسبتها نیز بیشتر خواهد شد.
ضرورت روشمندسازی علم تفسیر
وی با اشاره به وضعیت دانش تفسیر تصریح کرد: متأسفانه حوزه تفسیر در موارد زیادی حوزهای آزاد و بیضابطه است. بیشتر مفسران در مقدمه تفسیر خود، تنها چند نکته کلی میآورند؛ مثلاً درباره حجیت ظواهر قرآن و مانند آن، اما این مقدار کافی نیست. اگر تفسیر، ضوابط و روش نداشته باشد، از اینکه یک علم باشد خارج میشود و به مجموعهای از اطلاعات، تصورات و اندیشههای شخصی و ذهنی تبدیل میشود.
استاد حوزه علمیه به جایگاه شهید آیتالله سید محمدباقر صدر در این مسیر پرداخت و گفت: از نخستین اندیشمندانی که به این مسئله توجه کرد، علامه طباطبایی بود؛ هرچند این بحث در آثار ایشان بهصورت کامل بسط نیافت. پس از آن، شهید صدر با تبیین مبانی و روش تفسیری خود، پیش از ورود به تفسیر، رویکرد خویش را با دیگر شیوههای تفسیری، بهویژه تفسیر تجزیئی، مقایسه کرد و ایده «تفسیر موضوعی» یا «تفسیر توحیدی» را مطرح ساخت. ازاینرو تمرکز بر روش در پژوهشهای مربوط به شهید صدر، مسئلهای اساسی و در عین حال دشوار است.
حجت الاسلام الغفوری در ادامه، با انتقاد از برخی قرائتهای نادقیق از نظریه تفسیر موضوعی شهید صدر، تصریح کرد: تا امروز بعضی از اندیشههای شهید صدر هنوز برای برخی پژوهشگرانِ صاحبعنوان، بهدرستی هضم و روشن نشده است. کتابی از یکی از افراد شناختهشده دیدم که درباره روش شهید صدر در تفسیر موضوعی نوشته بود: این فقط یک اسلوب تفسیری است؛ درحالیکه شهید صدر در آغاز کتاب خود، بهشدت و بهطور مکرر بر توضیح روش تفسیریاش اصرار میورزد. همچنین پژوهشی در حوزه فقه اقتصادی به من داده شد که مدعی تکیه بر تفسیر موضوعی بود، اما وقتی آن را بررسی کردم، دیدم تصور نویسنده از تفسیر موضوعی چیزی جز چسباندن چند آیه به یک مطلب نیست.
ضرورت توسعه الگوی تفسیری شهید صدر و ساماندهی پژوهشها
برگزیده نخستین دوره جایزه جهانی شهید صدر، با تأکید بر ظرفیتهای الگوی تفسیری شهید صدر برای توسعه و کاربرد در حوزههای گوناگون، اظهار داشت: میتوان در کنار الگویی که او در سنن تاریخی ارائه کرده، الگوهای دیگری نیز عرضه کرد. لازم نیست فقط سراغ نظریههای کلان برویم؛ در سطوح محدودتر هم میتوان کار کرد، مانند نظریه قرآنی درباره خانواده، زن و دیگر مسائل اجتماعی.
حجت الاسلام الغفوری با پیشنهاد صورتبندی منظومهوار برای پژوهشهای تفسیری مرتبط با شهید صدر، خواستار جهتمندشدن همایشها و نشستهای علمی در این زمینه شد و گفت: مقالاتی که امروز در حوزه اندیشه تفسیری شهید صدر نگاشته میشوند، هرچند ارزشمندند، اما اغلب بهصورت پراکنده منتشر میشوند. این پژوهشها ظرفیت آن را دارند که در قالب یک منظومه علمی منسجم سامان یابند و حتی مبنای طراحی و برگزاری همایشهای تخصصی درباره دستاوردهای قرآنی شهید آیتالله سید محمدباقر صدر قرار گیرند. امروز زمان آن فرا رسیده است که از برگزاری همایشهای عمومی عبور کنیم و به سوی نشستها و همایشهای تخصصی با محوریت دستاوردهای تفسیری و قرآنی شهید صدر حرکت کنیم.
نظر شما