خبرگزاری حوزه | جعفر دهقان بازیگر سینما و تلویزیون در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه پرداختن به شخصیت حضرت رسول اکرم(ص) در آثار هنری و نمایشی یک ضرورت فرهنگی و اعتقادی است، اظهار کرد: پیامبر اکرم(ص) شخصیتی است که ابعاد مختلف زندگی ایشان میتواند برای هنرمندان منبعی گسترده و ارزشمند برای خلق آثار ماندگار باشد. وقتی درباره حضرت رسول(ص) صحبت میکنیم، تنها درباره یک شخصیت تاریخی سخن نمیگوییم، بلکه با انسانی مواجه هستیم که الگوی اخلاق، مهربانی، گذشت، عدالت، صبر و کرامت انسانی است. به همین دلیل معتقدم سینما، تلویزیون و دیگر رسانههای نمایشی میتوانند با زبان هنر، بخشی از این ویژگیها را به مخاطب امروز معرفی کنند. البته این کار نیازمند شناخت دقیق شخصیت پیامبر(ص)، مطالعه منابع معتبر و پرهیز از نگاه سطحی و کلیشهای است.
وی افزود: یکی از مهمترین ویژگیهای حضرت رسول(ص) که قابلیت بسیار زیادی برای انعکاس در هنر دارد، مهربانی ایشان با مردم است. اگر بخواهیم شخصیت پیامبر(ص) را به جهانیان معرفی کنیم، یکی از بهترین مسیرها میتواند نشان دادن همین وجه انسانی و اخلاقی باشد. هنر میتواند به زیبایی، مهربانی حضرت رسول(ص) را به راز جهانیان تبدیل کند؛ یعنی مخاطبی که شاید شناخت دقیقی از تاریخ اسلام نداشته باشد نیز از طریق یک اثر هنری با انسانی روبهرو شود که رفتار او سرشار از محبت، گذشت و توجه به انسانها بوده است. این همان زبانی است که مرز جغرافیا، دین و فرهنگ را پشت سر میگذارد و میتواند مخاطبان بسیاری را تحت تأثیر قرار دهد.
دهقان ادامه داد: متأسفانه گاهی تصور میکنیم برای معرفی پیامبر اکرم(ص) حتماً باید به سراغ روایتهای بسیار پیچیده و عظیم تاریخی برویم، در حالی که اتفاقاً رفتارهای ساده و انسانی حضرت میتواند تأثیر عمیقتری بر مخاطب بگذارد. یک برخورد مهربانانه، یک تصمیم عادلانه، نوع رفتار با خانواده، نحوه مواجهه با مخالفان و حتی چگونگی برخورد ایشان با کودکان و افراد ضعیف جامعه، همه میتواند موضوع یک اثر نمایشی قرار گیرد. اگر هنرمند بتواند این ویژگیها را با زبان درست و دراماتیک روایت کند، مخاطب بدون اینکه احساس کند با یک اثر شعاری مواجه است، با شخصیت پیامبر(ص) ارتباط برقرار خواهد کرد.
این بازیگر سینما و تلویزیون با تأکید بر اینکه ساخت آثار نمایشی درباره پیامبر(ص) به تحقیق و پژوهش جدی نیاز دارد، گفت: زمانی که درباره یک شخصیت بزرگ تاریخی و دینی مانند حضرت رسول اکرم(ص) کار میکنیم، مسئولیت هنرمند چند برابر میشود. نمیتوان صرفاً با اتکا به تخیل و برداشت شخصی فیلمنامه نوشت و اثر ساخت. نویسنده، کارگردان و بازیگر باید نسبت به منابع تاریخی، سیره نبوی و فضای اجتماعی دوران پیامبر(ص) شناخت داشته باشند. در چنین آثاری کوچکترین اشتباه میتواند ذهن مخاطب را نسبت به یک موضوع مهم دینی دچار برداشت نادرست کند. بنابراین تحقیق باید در کنار خلاقیت هنری قرار گیرد تا نتیجه نهایی هم از نظر هنری قابل دفاع باشد و هم از نظر محتوایی و تاریخی اعتبار لازم را داشته باشد.
وی با اشاره به ظرفیت بالای سینما برای معرفی شخصیت پیامبر اکرم(ص) بیان کرد: سینما به دلیل گستردگی مخاطبان و قدرت تصویر، میتواند یکی از مهمترین ابزارها برای معرفی سیره پیامبر(ص) باشد. تصویر گاهی تأثیری دارد که دهها سخنرانی نمیتواند همان تأثیر را ایجاد کند. وقتی مخاطب یک رفتار انسانی و اخلاقی را در قاب سینما میبیند، آن را لمس میکند و ممکن است تا مدتها در ذهنش باقی بماند. به همین دلیل باید به جای اینکه صرفاً درباره خوبیهای پیامبر(ص) صحبت کنیم، تلاش کنیم این خوبیها را در قالب داستان، شخصیتپردازی و موقعیتهای دراماتیک به تصویر بکشیم. هنر زمانی اثرگذار میشود که بتواند مفاهیم بزرگ را به تجربهای ملموس برای مخاطب تبدیل کند.
دهقان اظهار کرد: در این میان نقش بازیگر نیز بسیار مهم است. بازیگر در چنین پروژههایی باید بداند که قرار است یک شخصیت معمولی را بازی نکند، بلکه قرار است در بازنمایی یک شخصیت تاریخی و مقدس سهم داشته باشد. البته درباره شخصیت خود حضرت رسول(ص) ملاحظات و حساسیتهای خاصی وجود دارد و باید همه این موارد با دقت و بر اساس نظر کارشناسان دینی و هنری مورد توجه قرار گیرد. اما درباره شخصیتهای پیرامونی پیامبر(ص)، اصحاب، خانواده و جامعه آن دوران، میتوان روایتهای متنوع و جذابی خلق کرد. بازیگر باید بتواند بدون اغراق و رفتارهای تصنعی، عظمت آن فضا و تأثیر شخصیت پیامبر(ص) بر اطرافیان را به مخاطب منتقل کند.
وی ادامه داد: نکته دیگری که نباید از آن غافل شویم این است که پرداختن به پیامبر اکرم(ص) نباید محدود به مناسبتهای خاص باشد. اگر قرار باشد هر سال تنها در یک مقطع خاص درباره حضرت رسول(ص) برنامه یا اثر نمایشی تولید کنیم، نمیتوانیم انتظار داشته باشیم که این موضوع به یک جریان فرهنگی مستمر تبدیل شود. ما باید در طول سال به شکلهای مختلف به سیره پیامبر(ص) توجه کنیم. این موضوع میتواند در سریال، فیلم سینمایی، فیلم کوتاه، تئاتر و حتی آثار تلویزیونی با قالبهای متفاوت دنبال شود. استمرار در تولید باعث میشود شخصیت پیامبر(ص) از یک موضوع مناسبتی فاصله بگیرد و به بخشی از فرهنگ عمومی جامعه تبدیل شود.
این بازیگر با بیان اینکه ظرفیت معرفی پیامبر(ص) تنها به آثار نمایشی محدود نمیشود، گفت: اتفاقاً معتقدم دیگر شاخههای هنر نیز ظرفیت فوقالعادهای برای معرفی شخصیت حضرت رسول اکرم(ص) دارند. در شعر، موسیقی، نقاشی، خوشنویسی، هنرهای تجسمی، پوستر، تصویرسازی، کتاب و حتی هنرهای جدید و دیجیتال میتوان به ابعاد مختلف زندگی و شخصیت پیامبر(ص) پرداخت. هر هنری زبان مخصوص خودش را دارد و میتواند مخاطب متفاوتی را با خود همراه کند. بنابراین نباید همه مسئولیت معرفی پیامبر(ص) را بر دوش سینما و تلویزیون بگذاریم. اگر همه هنرها وارد این عرصه شوند، یک منظومه فرهنگی شکل میگیرد که میتواند بسیار تأثیرگذارتر از یک اثر منفرد باشد.
دهقان افزود: به نظرم یکی از مهمترین اتفاقات در این زمینه باید توجه به زبان جهانی هنر باشد. ما باید آثاری تولید کنیم که مخاطب غیرایرانی نیز بتواند با آنها ارتباط برقرار کند. اگر اثری بیش از اندازه متکی بر اصطلاحات و نشانههایی باشد که فقط برای مخاطب داخلی قابل فهم است، طبیعتاً امکان ارتباط جهانی آن کاهش پیدا میکند. اما اگر درباره مهربانی، عدالت، خانواده، احترام به انسان، مبارزه با ظلم و کمک به نیازمندان صحبت کنیم، با مفاهیمی مواجه هستیم که برای همه انسانها قابل درک است. شخصیت پیامبر(ص) از این منظر ظرفیت عظیمی برای گفتوگو با جهان دارد و هنر میتواند این ظرفیت را به بهترین شکل فعال کند.
وی تصریح کرد: در شرایطی که گاهی تصویر نادرست و تحریفشدهای از اسلام و پیامبر اکرم(ص) در جهان ارائه میشود، یکی از راههای مقابله با این تصویرسازیهای غلط، تولید آثار هنری باکیفیت است. نمیتوان همیشه با سخنرانی و بیانیه به جنگ یک تصویر نادرست رفت. گاهی یک فیلم خوب، یک تئاتر اثرگذار، یک قطعه موسیقی فاخر یا یک اثر تجسمی میتواند بسیار بیشتر از دهها موضعگیری رسمی مخاطب را با حقیقت آشنا کند. البته برای رسیدن به این هدف باید از تولید آثار شتابزده و شعاری پرهیز کنیم. مخاطب امروز باهوش است و اگر احساس کند یک اثر تنها برای تبلیغ ساخته شده، ممکن است از آن فاصله بگیرد.
این بازیگر درباره ضرورت حمایت از هنرمندان برای ورود به این حوزه گفت: اگر میخواهیم آثار ماندگار درباره حضرت رسول(ص) داشته باشیم، باید شرایطی فراهم شود که هنرمندان دغدغه مالی و تولیدی کمتری داشته باشند و بتوانند زمان کافی برای تحقیق و خلق اثر اختصاص دهند. پروژههای دینی و تاریخی معمولاً هزینههای بیشتری دارند و به طراحی صحنه، لباس، دکور، پژوهش و امکانات فنی ویژه نیازمند هستند. بنابراین حمایت نهادهای فرهنگی و هنری ضروری است، اما این حمایت نباید به دخالت در خلاقیت هنرمند تبدیل شود. باید اجازه داد هنرمند متخصص با حفظ چارچوبهای اعتقادی و تاریخی، زبان مناسب خودش را برای روایت پیدا کند.
دهقان بیان کرد: در کنار حمایت مالی، مسئله آموزش و تربیت هنرمندانی که با موضوعات دینی آشنا باشند نیز اهمیت دارد. ما نیاز داریم نویسندگان و کارگردانانی داشته باشیم که هم زبان هنر را بشناسند و هم مطالعات دینی و تاریخی مناسبی داشته باشند. همین موضوع درباره بازیگران نیز صدق میکند. وقتی بازیگر درباره شخصیت و دوره تاریخی مورد نظرش مطالعه میکند، درک عمیقتری از نقش پیدا خواهد کرد. بنابراین بهتر است برای تولید آثار دینی، گروههای پژوهشی جدی در کنار گروه تولید حضور داشته باشند تا هنرمند در تمام مراحل کار بتواند از مشورت متخصصان بهره ببرد و اثر نهایی از نظر محتوایی دچار ضعف نشود.
وی در ادامه گفت: من معتقدم اگر قرار است حضرت رسول اکرم(ص) را به نسل جوان معرفی کنیم، باید زبان این نسل را بشناسیم. امروز جوانان با تصویر، فضای مجازی، آثار کوتاه، موسیقی و شکلهای تازه روایت ارتباط زیادی دارند. نمیتوان انتظار داشت صرفاً با شیوههای قدیمی بتوانیم آنها را با مفاهیم بزرگ دینی همراه کنیم. باید قالبهای جدید را نیز جدی بگیریم. ساخت فیلمهای کوتاه، پویانمایی، آثار تصویری برای فضای مجازی، کتابهای تصویری و حتی استفاده درست از فناوریهای نوین میتواند در این مسیر مؤثر باشد. اصل مهم این است که پیام و حقیقت سیره نبوی حفظ شود، اما شیوه ارائه آن متناسب با نیاز و زبان مخاطب تغییر کند.
این بازیگر سینما و تلویزیون در پایان تأکید کرد: حضرت رسول اکرم(ص) متعلق به یک دوره تاریخی یا فقط یک جامعه خاص نیست و پیام ایشان برای همه انسانهاست. به همین دلیل هنر میتواند این حقیقت را به شکلی زیبا و انسانی به جهانیان معرفی کند. اگر بتوانیم از مسیر سینما، تئاتر، تلویزیون، شعر، موسیقی، نقاشی، خوشنویسی و دیگر هنرها تصویری درست از مهربانی، عدالت، اخلاق و کرامت پیامبر(ص) ارائه کنیم، در واقع کاری فراتر از تولید یک اثر هنری انجام دادهایم؛ ما در حال ایجاد یک گفتوگوی فرهنگی با جهان هستیم. به باور من، معرفی حضرت رسول(ص) از مسیر زیبایی و هنر میتواند یکی از مؤثرترین راهها برای نزدیک کردن دلهای انسانها به سیره پیامبر رحمت باشد.
انتهای پیام
نظر شما