به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام سیدرضا شیرازی، نویسنده کتاب تحلیل فهرستی؛ چیستی، مبانی و سازوکار اجرایی با رویکرد ویژه به فقه و اصول، امروز چهارشنبه ۲۸ مردادماه در نشست تخصصی و رونمایی از این اثر از تازهترین آثار بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی که در مدرسه عالی فقاهت حرم مطهر رضوی برگزار شد، به تشریح مبانی و ویژگیهای روش تحلیل فهرستی پرداخت.
وی با اشاره به روشهای رایج در ارزیابی اعتبار احادیث اظهار داشت: حدیث از سند و متن تشکیل شده و برای اعتبارسنجی آن، نیازمند بررسیهای مختلفی هستیم؛ روش شناختهشده و مرسوم در این زمینه، بررسی رجالی است که در آن سند حدیث از جهات مختلف، از جمله اتصال راویان، معاصرت آنان، چگونگی دریافت و نقل روایت و نیز وثاقت و ویژگیهای راویان مورد ارزیابی قرار میگیرد.
نویسنده کتاب تحلیل فهرستی افزود: در روش رجالی، راویان از جهات مختلف بررسی و بر اساس معیارهای موجود، احادیث در دستههایی مانند صحیح، حسن، موثق و ضعیف قرار میگیرند و البته برای هر یک از این دستهها نیز مراتب و تقسیمبندیهای دیگری وجود دارد.
وی با اشاره به شکلگیری رویکردهای جدید در مطالعات حدیثی ادامه داد: در دو قرن اخیر، برخی مستشرقان و پژوهشگران غربی با نگاهی تاریخی، اصالت و اعتبار احادیث اسلامی را مورد پرسش قرار دادهاند و در مقابل، شماری از محققان مسلمان نیز با رویکردهای متفاوت به بررسی تاریخی احادیث پرداختهاند؛ در حوزه حدیث شیعه نیز طی سالهای اخیر رویکردهای جدیدی در این زمینه شکل گرفته است.
حجت الاسلام شیرازی با اشاره به دیدگاه استادان این حوزه درباره بستر انتقال حدیث گفت: یکی از مبانی مهم در این رویکرد آن است که میان سنت انتقال حدیث در شیعه و اهل سنت تفاوتهایی وجود دارد و برای ارزیابی حدیث باید به بستر انتقال آن توجه کرد.
وی توضیح داد: حدیثی که از معصوم صادر شده است، برای رسیدن به نسلهای بعد از یک بستر انتقال عبور کرده است. این بستر ممکن است انسان و راوی باشد یا نوشته و کتاب؛ بنابراین اگر بستر اصلی انتقال حدیث را راویان انسانی بدانیم، طبیعی است که آسیبهای احتمالی مانند خطا، فراموشی، ضعف حافظه، اشتباه در نقل و تغییر الفاظ را بررسی کنیم،اما اگر بستر انتقال، نوشتار و کتاب باشد، نوع آسیبها متفاوت خواهد بود.
نویسنده کتاب تحلیل فهرستی تصریح کرد: در انتقال نوشتاری، مسائلی همچون تصحیف، اشتباه در خواندن و استنساخ، تفاوت رسمالخط، نبود نقطه و علائم نگارشی در دورههای گذشته و دیگر ویژگیهای نسخههای خطی باید مورد توجه قرار گیرد؛ بنابراین شیوه ارزیابی اعتبار یک متن مکتوب با شیوه ارزیابی یک سلسله راویان انسانی یکسان نیست.
وی درباره ساختار کتاب تحلیل فهرستی گفت: این اثر در سه فصل تدوین شده است. در فصل نخست، چیستی تحلیل فهرستی و ویژگیهای آن بررسی شده و در فصل دوم به مبانی این روش پرداختهام. فصل سوم نیز به سازوکار اجرایی تحلیل فهرستی اختصاص دارد.
حجت الاسلام شیرازی با بیان اینکه بخشی از این روش در جلسات و درسهای خارج فقه و اصول استادان این حوزه مطرح شده است، افزود: یکی از مشکلاتی که در این زمینه وجود داشت، این بود که روش تحلیل فهرستی به صورت یک روش آموزشی و مرحلهبهمرحله تدوین نشده بود و علاقهمندان برای فراگیری آن نیازمند حضور طولانیمدت در کنار استاد و آشنایی عملی با شیوه تحقیق بودند.
وی ادامه داد: در این کتاب تلاش کردهام سازوکار اجرایی تحلیل فهرستی را به صورت منظم و مرحلهوار ارائه کنم و مراحل آن را در پنج محور سامان دهم تا پژوهشگر بتواند با ساختاری روشنتر این روش را در بررسی احادیث به کار گیرد.
نویسنده کتاب تحلیل فهرستی اضافه کرد: برای اینکه مباحث کتاب صرفاً نظری نباشد، در فصل پایانی سه نمونه حدیث را که از مباحث درسهای خارج فقه و اصول استخراج شدهاند، انتخاب و روش تحلیل فهرستی را درباره آنها به صورت عملی اجرا کردهام.
وی با تأکید بر اینکه تحلیل فهرستی نیز مانند هر روش علمی دیگری دارای محدودیت است، گفت: هیچ روش ارزیابی حدیثی را نمیتوان بدون محدودیت دانست و تحلیل فهرستی نیز شرایط و محدودیتهای خاص خود را دارد، اما به باور من این روش، بهویژه در بررسی احادیث شیعه، ظرفیت و قدرت بیشتری نسبت به برخی روشهای رایج دارد.
حجت الاسلام شیرازی با اشاره به عنوان فرعی کتاب و تأکید آن بر فقه و اصول اظهار داشت: خاستگاه این روش، مباحث فقه و اصول بوده و به همین دلیل، اجرای آن در احادیث فقهی و اصولی با سهولت بیشتری امکانپذیر است؛ اما اگر بخواهیم همین روش را بدون تغییر در احادیث کلامی، اخلاقی، پزشکی یا دیگر حوزههای حدیثی به کار ببریم، با برخی خلأها و چالشها مواجه خواهیم شد.
وی افزود: توسعه این روش به حوزههای دیگر حدیثی نیازمند تکمیل و اصلاح سازوکار اجرایی متناسب با ویژگیهای هر حوزه است؛ برای نمونه، اگر بخواهیم تحلیل فهرستی را در احادیث اخلاقی، کلامی، پزشکی یا زیارتی به کار ببریم، باید متناسب با اقتضائات آن حوزه، تغییراتی در شیوه اجرای آن ایجاد کنیم.
نویسنده کتاب تحلیل فهرستی در پایان خاطرنشان کرد: این روش را میتوان مانند یک نرمافزار متنباز دانست که قابلیت توسعه دارد؛ به این معنا که چارچوب اصلی آن میتواند در حوزههای مختلف مورد استفاده قرار گیرد، اما برای هر حوزه باید متناسب با ویژگیهای همان بخش، اصلاحات و تکمیلهایی در نحوه پیادهسازی صورت گیرد.
انتهای پیام/
نظر شما