به گزارش خبرگزاری حوزه، رهبر شهید انقلاب در یکی از بیانات خویش در باب مسأله هویت به نکته مهمی اشاره کرده و گفته بودند: «وقتی یک ملت احساس هویت کرد، آنگاه استعدادها در او شکوفا میشود».
هویت به عنوان یک سازهی ذهنیِ مشترک در بافت جامعه انسانی از چنان اهمیتی برخوردار است که کارشناسان از مقوله "احساس هویت" بهمثابه یک واقعیت شناختیِ جمعی یاد میکنند. در این میان، مهم آن است که بدانیم بر این مبنا، چه سازوکاری برای شکوفایی استعدادها نیاز است و این که چگونه میتوان بدینوسیله زمینه احیای هویت را برای تحقق آن هدف فراهم ساخت!؟
در علوم اجتماعی البته هویت از چند لایهی بهمپیوسته شکل میگیرد که از آنها با عناوین "هویت فردی"، "هویت جمعی"، و "هویت ملی" و گاه در مرتبه ای والاتر، "هویت تمدنی" یاد میشود.
احیای هویت، فرآیندی است که در بدو امر با خودآگاهیِ جمعی شروع میشود و این خودآگاهی زمانی به "احساس هویت" بدل میگردد که از دلِ آگاهی و تعهد برخیزد. به دیگر سخن، در اینجا فردِ خودآگاه، گذشته را نه از باب یادآوری خاطرات، بلکه به عنوان راهنمایِ آینده میپذیرد.
احساس هویتی که رهبر شهید از آن صحبت کردهاند، واجد معنایی خاص از حسِ تعلّق است؛ آن حالتِ روانی-اجتماعی که فرد خود را جزئی از یک کلِ بزرگتر میبیند و در اینجا منظور از "کلِ بزرگتر" بر پایه منظومهی گفتمان "آقای شهید ایران"، همان تمدنِ ایرانی- اسلامی است.
متأثر از رهنمودهای امام شهیدمان در همین راستا، بیش از هر چیز نیازمند بازتولید عالمانه یک روایتِ تاریخی، فرهنگی و ارزشی از جامعه خویش به ویژه با نگاهی دقیق تر به تجربهی حدود نیم قرن حاکمیت نظام جمهوری اسلامی هستیم؛ این که در کجای تاریخ قرار داشتیم، آرمانهایمان چه بود و این آرمانها چه نسبتی با وضع امروزمان دارد؟ این که چگونه در برقراری تناسب میان آرمانگرایی و واقعگرایی آن هم ناظر به هویت ایرانی و اسلامیمان، چگونه باید راهی به سوی آیندهی مطلوب بگشاییم؟
طبعاً در این میان هویت تمدنی که هم به میراث پرافتخارش وفادار است و هم نگاهی صحیح به آینده دارد، میتواند معبری باشد به سوی شکوفاییِ ملی و لاجرم تا این احساس هویت به معنای واقعی کلمه شکل نگیرد، نمیتوان ظرفیتها و استعدادها را برای عبور از مشکلات و تنگناهایِ امروز، شکوفا کرد.
آنچه وظیفه سترگ ما در این معرکه است، ناظر به لزوم شناخت میراث فکری، هنری، معنوی و تمدنی است که از گذشتگان به ما رسیده و بر این اساس باید گفت که احیایِ واقعی زمانی رخ میدهد که مسیر حرکت آن به سمت و سوی هویتی پرسشگر، بالنده و پیشرو فراهم شود.
بیشک در این رابطه علاوه بر حراست از میراث ارزشند و قدردانی شایسته از آن، نیازمند بازسازیِ معنایی به منزله ارائه تفسیر نو و زنده از گذشته هستیم، چه آن که در این صورت است که میتوانیم در قبال مقوله هویت اقدام به بازتولیدِ روزآمد کنیم.
بازگردیم به کلام و رهنمود ماندگار امام و رهبر شهیدمان و آن هم این که؛ بیگمان استعداد در خلأ شکوفا نمیشود، چرا که بیش و پیش از هر چیز دیگری نیاز به "انگیزه" دارد و انگیزهی ماندگار از "معنا" سرچشمه میگیرد. به دیگر سخن، آن کسی که هویت دارد، فهم درستی نسبت به چرایی کارش دارد، کما این که از آن سو نیز افراد بی هویت، به جهت دچار شدن به وضعیت بیمعنایی، در فهم و درک همین چرایی ناتوان هستند.
این که امام خامنه ای شهید در طول دوران هدایت و زعامت خویش بر ملت و امت، این همه بر اهمیت اعتماد به نفسِ ملی و خودباوری تأکید داشتند، دقیقاً به همین خاطر است چرا که در سایه نظام معنایی، انگیزه های متعالی شکل گرفته و همین مسأله به سان موتورمحرکه، زمینهساز شکوفایی استعدادها و توانمندیهای ملت خصوصاً در بین قشر نوجوان و جوان جامعه میگردد.
سید محمدمهدی موسوی
نظر شما