خبرگزاری حوزه | حسین فداییحسین، کارگردان و نمایشنامهنویس تئاتر، در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با تأکید بر اینکه شکلگیری یک فعالیت فرهنگی الزاماً به بودجه و امکانات گسترده وابسته نیست و گاهی انگیزه مشترک هنرمندان میتواند زمینهساز یک اتفاق فرهنگی شود، بیان کرد: نمایشنامهخوانی «طوفان» از ابتدا با چنین رویکردی شکل گرفت و اعضای گروه تلاش کردند بدون وابستگی جدی به حمایتهای اداری و با تکیه بر توان و همراهی خودشان این برنامه را به سرانجام برسانند. در بسیاری از پروژههای نمایشی، بخشی از دشواریها از جایی آغاز میشود که گروه از ابتدا چشمانتظار فراهم شدن امکانات از سوی نهادهای مختلف است. ما در این کار تلاش کردیم چنین شرایطی ایجاد نشود و سطح توقع خود را از دستگاههای دولتی و اداری پایین بیاوریم. وقتی یک فعالیت با انگیزه شخصی، فرهنگی و خیرخواهانه دنبال شود، اعضای گروه نیز با شرایط متفاوتی وارد کار میشوند و بسیاری از موانعی که در تولیدهای معمول وجود دارد، کمتر خود را نشان میدهد.
وی اظهار کرد: همه کسانی که در «طوفان» همراه شدند، با یک انگیزه مشترک وارد کار شدند و آن، تلاش برای بازگشت سلامتی یک دوست و هنرمند قدیمی بود. همین نگاه سبب شد همکاری میان افراد صرفاً در حد یک پروژه هنری باقی نماند و نوعی همراهی قلبی میان اعضای گروه شکل بگیرد. از سوی دیگر، این فعالیت حالوهوای امامحسینی و هیئتی داشت و ما نیز امیدوار بودیم این نیت خیر مورد توجه و عنایت حضرت سیدالشهدا(ع) قرار گیرد. شاید همین باور و انگیزه معنوی باعث شد روند آمادهسازی کار، برخلاف بسیاری از تجربههای تولید نمایشی، بدون مسئله جدی پیش برود. به جرئت میتوانم بگویم در مراحل مختلف این کار با چالش خاصی مواجه نشدیم و هر بخش در زمان خودش به نتیجه رسید.
این کارگردان تئاتر درباره حضور هنرمندان قدیمی تئاتر قم در این برنامه نیز توضیح داد: بخشی از هنرمندان باسابقه تئاتر قم سالهاست به دلایل مختلف کمتر فرصت حضور در فعالیتهای نمایشی پیدا کردهاند. برخی از آنها در دورههای گذشته از چهرههای فعال تئاتر شهر بودهاند و طبیعتاً حضور دوبارهشان در یک فعالیت نمایشی میتواند اتفاق ارزشمندی باشد. به همین دلیل تصمیم گرفتیم از تعدادی از این هنرمندان برای حضور در «طوفان» دعوت کنیم. این تصمیم از چند جهت برای ما اهمیت داشت. از یک طرف میخواستیم نسبت به هنرمندانی که سالهای زیادی برای تئاتر و بهخصوص هنر دینی و مذهبی زحمت کشیدهاند، ادای احترام کنیم و از طرف دیگر فرصتی فراهم شود تا پیشکسوتان تئاتر قم دوباره کنار هم قرار بگیرند. هر کدام از این افراد بخشی از گذشته و سابقه تئاتر قم را با خود دارند و حضورشان تنها یک انتخاب اجرایی برای خوانش نمایشنامه نبود.
فداییحسین درباره دلیل برگزاری این برنامه با نگاهی ویژه به کوروش زارعی گفت: زارعی طی سالهای طولانی فعالیت خود، چه در عرصه هنری و چه در دورهای که مسئولیت مدیریتی داشت، برای تولید، حمایت و گسترش آثار هنری، بهویژه در حوزه هنر دینی، تلاش کرده است. طبیعی بود که دوستان و همکاران او وقتی متوجه شدند بیماری باعث فاصله گرفتنش از فعالیتهای هنری شده است، بخواهند به شکلی یاد و جایگاه او را گرامی بدارند. برای ما مهم بود که این برنامه صرفاً به یک یادکرد ساده محدود نشود و بتوانیم از طریق یک فعالیت واقعی هنری، همراهی خود را با او نشان دهیم. مهمتر از همه اینکه این اقدام با نیت دعا برای سلامتی کامل ایشان انجام شد. امیدواریم بیماری او هرچه سریعتر برطرف شود و دوباره شاهد حضورش در فضای هنر باشیم. کسانی که سالها با او دوست یا همکار بودهاند، خود را نسبت به چنین همراهیای موظف میدانستند.
این هنرمند در ادامه به انتخاب متن «طوفان» برای این برنامه اشاره کرد و گفت: عنوان کامل نمایشنامه «روایت غربت مسافری غریب از سفر به کوفه در طوفان» است و داستان سفر مسلم بن عقیل به کوفه را از منظری متفاوت دنبال میکند. برای ما مناسب بود که این اثر در روزهای پایانی ماه صفر و همزمان با ایام اربعین حضرت اباعبدالله الحسین(ع) ارائه شود؛ زیرا فضای حاکم بر آن با حالوهوای سوگ و عزای شهدای کربلا تناسب داشت. آنچه در این متن دنبال شده، فقط بازگویی یک واقعه تاریخی نیست. سفر مسلم از همان ابتدا سفری همراه با خطر و غربت است و شخصیت اصلی در شرایطی قرار میگیرد که آینده مسیر برای او روشن نیست. هر لحظه امکان دارد اتفاق تازهای رخ دهد و همین وضعیت، اضطراب و نگرانی را در مسیر سفر افزایش میدهد. بنابراین در کنار وجه تاریخی ماجرا، وضعیت انسانی مسلم و فضای اجتماعی زمانه نیز در متن اهمیت پیدا کرده است.
فداییحسین درباره مفهوم «طوفان» در نمایشنامه بیان کرد: این واژه تنها به یک حادثه یا وضعیت بیرونی اشاره ندارد. شرایطی که کوفه و مناطق پیرامونی آن مانند بصره، شام و حجاز در آن قرار گرفتهاند، سرشار از آشفتگی و بحران است و میتوان آن را به یک طوفان اجتماعی و سیاسی تشبیه کرد. مسلم نیز در میان همین وضعیت متلاطم حرکت میکند و سفر او از فضایی آرام و قابل پیشبینی برخوردار نیست. در عین حال، طوفان در درون شخصیت اصلی نیز جریان دارد. مسلم با مجموعهای از نگرانیها، ابهامها و اضطرابها روبهروست و هرچه مسیر را ادامه میدهد، فشار این وضعیت بیشتر میشود. بنابراین عنوان اثر هم به آشوب بیرونی اشاره دارد و هم وضعیت درونی انسانی را که در مرکز داستان قرار گرفته است. این دو وجه در کنار یکدیگر، معنای عنوان نمایشنامه را کامل میکنند.
این نمایشنامهنویس با بیان اینکه نمیتوان «طوفان» را صرفاً اثری مذهبی دانست، اظهار کرد: یک اثر دینی میتواند همزمان به ابعاد اجتماعی و انسانی یک واقعه نیز بپردازد. تقریباً هیچ اتفاق مذهبی را نمیتوان جدا از جامعهای که در آن رخ داده است بررسی کرد. در کنار هر واقعه تاریخی، انسانهایی حضور دارند که در شرایط مشخصی تصمیم میگیرند، نگران میشوند، تردید میکنند و دست به انتخاب میزنند. همین وجه انسانی است که یک موضوع تاریخی را برای هنر نمایشی قابل پرداخت میکند. در «طوفان» نیز تلاش شده است علاوه بر خود واقعه مرتبط با عاشورا، جامعه آن زمان و تأثیر شرایط موجود بر شخصیتها مورد توجه قرار گیرد. برای ما مهم بود که مخاطب فقط با یک گزارش تاریخی روبهرو نشود. اگر قرار باشد هنر صرفاً اتفاقات گذشته را پشت سر هم نقل کند، بخش مهمی از ظرفیت آن نادیده گرفته میشود. نمایش باید بتواند شرایط انسانها و تأثیر محیط بر تصمیمها و احساسات آنها را نیز به مخاطب منتقل کند.
وی درباره علت انتخاب قالب نمایشنامهخوانی برای ارائه اثر اظهار کرد: اجرای صحنهای یک نمایش، مقدمات و الزامات زیادی دارد. گروه باید مدت قابل توجهی برای تمرین وقت بگذارد و در کنار آن، امکانات اجرایی، فنی و مالی نیز فراهم باشد. در شرایطی که این امکانات در اختیار ما نبود، نمایشنامهخوانی انتخاب منطقیتری به نظر میرسید. به همین دلیل تصمیم گرفتیم ابتدا متن را در این قالب با مخاطب در میان بگذاریم. با این حال، نمایشنامهخوانی را پایان راه نمیدانیم. این اجرا میتواند فرصتی برای شناخت بهتر متن و ظرفیتهای آن باشد و در صورت فراهم شدن شرایط، «طوفان» قابلیت آن را دارد که در آینده به شکل یک اجرای صحنهای تولید شود. بنابراین این مرحله برای ما هم یک اجرای مستقل است و هم میتواند زمینهای برای ادامه مسیر اثر ایجاد کند.
فداییحسین در پایان درباره ارتباط این تجربه با آینده تئاتر قم گفت: یکی از نکات مهمی که از این برنامه برای ما باقی میماند، امکان بازگرداندن بخشی از هنرمندان باسابقه به فضای فعالیت نمایشی است. تئاتر قم نیروهای قدیمی و با تجربهای دارد که حضور دوباره آنها میتواند برای این عرصه مفید باشد. از سوی دیگر، این تجربه نشان داد که گروههای هنری میتوانند در کنار حمایتهای رسمی، با اتکا به انگیزه و ظرفیت خود نیز فعالیتهای فرهنگی مؤثری شکل دهند. حمایت از هنر همچنان ضروری است و نمیتوان نقش امکانات و پشتیبانی نهادها را نادیده گرفت، اما همه فعالیتهای فرهنگی الزاماً برای آغاز شدن به بودجههای سنگین نیاز ندارند. گاهی یک نیت مشترک و همراهی چند هنرمند میتواند زمینه یک اتفاق را فراهم کند. «طوفان» نیز با همین نگاه شکل گرفت و امیدواریم مخاطبان آن را نه فقط به عنوان یک برنامه نمایشی، بلکه به عنوان یک حرکت فرهنگی و نذر هنری همراهی کنند.
انتهای پیام
نظر شما