به گزارش خبرگزاری حوزه، نخستین میزگرد تخصصی همایش ملی تنظیمگری فضای مجازی با محوریت ارزیابی حکمرانی فضای مجازی در ایران از منظر تحلیل نهادی تنظیمگری به همت « مرکز مطالعات فضای مجازی و هوش مصنوعی» پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و « اندیشکده حکمرانی» این پژوهشگاه در راستای همایش ملی تنظیمگری فضای مجازی برگزار شد.
* پرهیز از موازیکاری در تنظیمگری
محمد کشوری، مدیر اندیشکده طیف در این میزگرد با اشاره به خلأهای موجود در حکمرانی فضای مجازی اظهار داشت: شفافیت و نظارت، دو رکن اساسی هستند که قانون اساسی نیز بر آن تأکید ویژهای دارد. همانطور که سازوکارهای نظارتی مشخصی برای مصوبات مجلس شورای اسلامی پیشبینی شده است، عملکرد شورای عالی فضای مجازی نیز باید در چارچوب یک نظام شفاف و پاسخگو قرار گیرد.
وی با بیان اینکه نباید به دنبال شکلگیری نهادهای تنظیمگر جدید برای حوزههایی نظیر رمز ارزها یا بانکداری الکترونیک بود، افزود: باید مشخص شود که مسؤولیتهای نظارتی دستگاههای متولی چگونه تعریف میشود. بهعنوان نمونه، اگر دستگاهی متولی سینماست، آیا وظیفه دارد بر تحولات جدیدی همچون شبکه نمایش خانگی و نحوه عرضه دیجیتال فیلمها نیز نظارت کند یا خیر.
مدیر اندیشکده طیف با انتقاد از فقدان پایداری و انسجام در سیاستگذاریهای فضای مجازی ایران خاطرنشان کرد: تلاشهای بسیاری برای ایجاد ثبات در تنظیمگری فضای مجازی صورت گرفته، اما در مقام عمل، هنوز پایداری لازم در این تصمیمات شکل نگرفته است.
کشوری ضمن انتقاد از مداخله شورای عالی فضای مجازی در جزییاتِ امور عنوان کرد: ورود شورای عالی فضای مجازی به سطح جزییات، رویکردی اشتباه است چرا که صحنه عملکرد این شورا، صحنه ورود به جزییات نیست و باید بر وظایف خود متمرکز باشد.
وی دادمه داد: همانطور که ورود شورای عالی انقلاب فرهنگی به جزییات اجرایی کنکور و موارد مشابه، آسیبزا است، شورای عالی فضای مجازی نیز نباید خود را درگیر جزییات کند.
* ضرورت واژهشناسی دقیق مرتبط با فضای مجازی
مدیر اندیشکده طیف بر ضرورت ارایه تعاریف فنی و حقوقی مرتبط با فضای مجازی به صورت دقیق تأکید کرد و گفت: پیش از آنکه برای نظام تنظیمگری تصمیمگیری شود، باید ابتدا تعاریف دقیق و کارشناسی از مفاهیم فضای مجازی ارایه شود، چرا که بدون تعریف دقیق موضوعات، تنظیمگری کارآمد ممکن نخواهد بود.
* سیاستگذاری فضای مجازی نیازمند نگاه تمدنی و کلان است
حمزه امیری، مدیر مطالعات تنظیمگری سازمان تنظیم مقررات رسانههای صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی «ساترا» نیز در ادامه این جلسه ضمن اشاره به پیچیدگیهای حکمرانی دیجیتال، چالش اصلی کشور را در «نظم نهادی» دانست و تأکید کرد: نظم نهادی در ایران همواره با گرههای سخت مواجه بوده است.
وی با ترسیم الگوی جهانیِ گذار از دولتهای تصدیگر به حکمرانی تنظیمگر، تصریح کرد: در نظامهای پیشرو، ابتدا نهادهای تخصصی تنظیمگر شکل میگیرند و پس از آن، دولتها نقش تنظیمگری و نه تصدیگری را ایفا میکنند. جوامع توسعهیافته با کنار گذاشتن تصدیگریِ مطلقالعنان، این فضا را به نهادهای خصوصی و تخصصی واگذار کردهاند تا بهرهوری و پایداری در سیاستگذاری افزایش یابد.
مدیر مطالعات تنظیمگری «ساترا» با انتقاد از وضعیت فعلی تنظیمگری در ایران، وضعیت حوزه فضای مجازی را به چالشهای ساختاری در دیگر صنایع تشبیه کرد و گفت: همانطور که امروز در صنعت خودرو آشفتگی در مدلهای نظارتی و فروش وجود دارد، در فضای مجازی نیز تا زمانی که روشمندی قاعدهمند و اصولی حاکم نشود، امکان دسترسی به یک نظام تنظیمگری حرفهای وجود ندارد.
امیری با اشاره به عملکرد مرکز ملی فضای مجازی تصریح کرد: این مرکز به جای ایفای نقش راهبردی، در حوزههای جزیی و اجرایی حتی در موضوعاتی همچون بازار ارز و طلا ورود میکند؛ در حالی که تنظیمگری حرفهای نیازمند تفکیک دقیق میان تنظیمگری افقی و عمودی است.
وی ابعاد تمدنی، فرهنگی و اجتماعی فضای مجازی را حلقههای مفقوده در تصمیمگیریهای کلان کشور دانست و عنوان کرد: تا زمانی که سیاستگذاری فضای مجازی در ایران، نگاهی چندبعدی، کلان و تمدنی نداشته باشد، شاهد تداوم آشفتگی فعلی در حکمرانی خواهید بود و این روند، فرصتهای راهبردی کشور را بیش از پیش تهدید خواهد کرد.
* «تقدم قانون بر تنظیمگری»؛ پیششرط عبور از بنبست حکمرانی فضای مجازی
ابوالقاسم رجبی، کارشناس فضای مجازی نیز در ادامه این برنامه ضمن آسیبشناسی رویه جاری در سیاستگذاری فضای مجازی کشور مطرح کرد: در بسیاری از حوزهها، نوعی تقدمِ تنظیمگری بر قانونگذاری وجود دارد که اشتباه است؛ رویکردی که در آن بدون وجود بسترهای قانونی شفاف و دقیق، نهادها به سرعت وارد فاز تنظیمگری میشوند صحیح و پایدار نیست.
وی با اشاره به ضرورتِ ایجادِ پیوندِ عمیق و دو سویه میان شورای عالی فضای مجازی و مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: تا زمانی که تعامل این دو نهاد، بر پایه یک پروتکل قانونیِ مدون و قاعدهمند استوار نشود، تلاشها برای تنظیمگری جدی و کارآمد در این عرصه ناکام خواهد ماند.
این کارشناس فضای مجازی بیان کرد: تدوین قانون، زیربنای اصلی است و تنظیمگری تنها روبنایی است که باید بر ستونهای قانون مستقر شود.
رجبی ضمن بازخوانی رابطه دیرپای انسان و فناوری، رویکرد فعلی در تنظیمگری فضای مجازی کشور را نقد کرد و گفت: فناوریهای نوین باید در بستر نظام خانواده و بافت جامعه تحلیل شوند. برخی دولتها در حال حاضر از فناوری برای توسعه و تقویت جمعگرایی بهره میبرند؛ بنابراین، تمرکزِ صرف بر ابعادِ فردگرایانه در تنظیمگری فضای مجازی، نوعی خطای راهبردی و نادیده گرفتن تمام ابعاد آن است.
وی تنظیمگریِ موفق را منوط به لحاظ کردن منافع ملی و مصالح نظام دانست و افزود: تنظیمگری نباید در فضای خلاء یا با نگاهی انتزاعی صورت گیرد؛ بلکه باید نسبتِ دقیقی با ارزشهای تمدنی و ساختارهای اجتماعی جمهوری اسلامی داشته باشد.
این کارشناس فضای مجازی در ادامه به یکی از ریشهایترین علل ناکامی در سیاستگذاریهای فضای مجازی اشاره کرد و گفت: ضعف فرهنگ گفتوگو یکی از مشکلات موجود است که لایههای مختلف سیاستگذاری و تنظیمگری را تحت تاثیر قرار میدهد و نیازمند برطرفسازی است. پیامدهای فقرِ گفتوگوی سازنده، نه تنها در شورای عالی فضای مجازی، بلکه در تمام فرآیندهای تنظیمگری کشور نمایان شده است. بدون تقویت فرهنگ گفتوگو، هرگونه تلاش برای ساماندهی فضای مجازی، همچنان با چالشهای ساختاری و اجرایی روبرو خواهد بود.
* ضرورت شکلگیری « جریان سوم» در تنظیمگری
سید آرش وکیلیان، کارشناس فضای مجازی و دبیر علمی این میزگرد نیز در ادامه برنامه با طرح این پرسش که «نقش نهادهای قانونگذار تا چه حد در ساماندهی و تنظیمگری فضای مجازی اثرگذار بوده است؟» به آسیبشناسی عملکرد قوای مختلف در این حوزه پرداخت و گفت: مجلس شورای اسلامی در این عرصه نه تنها عملکرد موفقی نداشته و پیشرو نبوده بلکه به طور محسوسی از انتظارات عقب مانده است؛ سرعت عملکرد و پیگیریهای شورای عالی فضای مجازی بهوضوح از اقدامات مجلس و کمیسیونهای مربوطه فراتر رفته است.
وی ضمن تأکید بر اینکه تنظیمگری باید به حل مشکلات کشور منجر شود و ابعاد مختلف فضای مجازی را مورد توجه قرار دهد، افزود: قوانین « قرارداد» هستند و وحی الهی محسوب نمیشوند؛ اما باید به همین قوانین نیز پایبند بود و احترام گذاشت. گرایش به تنظیمگریِ فراتر از چارچوب قوانین، میتواند منجر به بروز آشفتگی فضای مجازی در کشور شود. پافشاری بر قوانین موجود در عین انعطافپذیری در برابر تحولات فناوری، کلید دستیابی به یک حکمرانی پایدار در فضای مجازی است.
این کارشناس فضای مجازی با اشاره به تفاوت الگوهای حکمرانی در کشورهای مختلف تصریح کرد: حکمرانی در کشورهایی نظیر آمریکا رویکردی کارکردگرا دارد، در حالی که الگوی حکمرانی در کشورهایی همچون فرانسه بهطور دورهای نیازمند اصلاح و تغییر است؛ همچنانکه کشورهای دیگری نیز تجربه انقلاب و تغییرات بنیادین را از سر گذراندهاند.
وکیلیان با بیان اینکه کشور به «جریان سوم» در عرصه تنظیمگری نیاز دارد، تصریح کرد: دو جریان حاکم در کشور به ایده «ببندیم یا نبندیم» باور دارند و این دوگانه نمیتواند پاسخگوی نیازهای حکمرانی فضای مجازی و پیچیدگیهای آن باشد.
* ضرورت تطبیق قوانین با فرهنگ و تمدن ایرانی
وی در ادامه به بررسی چند رویکرد رایج در جهان در عرصه فضای مجازی پرداخت و اضافه کرد: تنظیمگری مشترک میان دولت و سکوها نمونهای جاری در جهان است، اما در بسیاری از کشورها این الگو نیز پاسخگو نبوده است.
این کارشناس فضای مجازی افزود: رویکرد خودتنظیمگری در آمریکا همچنان وجود دارد، اما اروپا از این الگو عبور کرده و بهدنبال الگوهای نوینتری برای مواجهه با تحولات روزافزون فضای مجازی است.
وکیلیان تصریح کرد: فضای مجازی در هر کشوری دارای قوانین و سازوکارهای مختص به خود است. کشورها تلاش میکنند قوانین مرتبط با این فضا را با موضوعاتی همچون فرهنگ و تمدن بومی خود هماهنگ سازند تا تنظیمگری با بافت اجتماعی جامعه بیگانه نباشد؛ ایران نیز باید بر این مسئله تمرکز داشته باشد تا قوانین این حوزه با محورهایی همچون فرهنگ و تمدن ملی هماهنگ و همافزا شود.
* تصویرِ آشفته حکمرانی در فضای مجازی؛ از غفلتِ متولیان تا ازدحامِ نهادهایِ موازی
دکتر حسین بابایی مجرد، رئیس اندیشکده حکمرانی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و دبیر علمی همایش ملی تنظیمگری فضای مجازی نیز در ادامه این برنامه ضمن اعلام جزئیات مراسم اختتامیه همایش که در روز چهارشنبه، ۲۵ شهریورماه سال ۱۴٠۵ برگزار میشود گفت: چهرههای برجسته علمی و سیاستگذار از جمله استاد رشاد، فیروزآبادی، آقامیری و عاملی به عنوان سخنرانان اصلی در این مراسم حضور خواهند یافت و به واکاوی چالشهای پیش روی تنظیمگری در کشور خواهند پرداخت.
وی در ادامه با اشاره به خلأهای مدیریتی در سطوح کلان کشور تصریح کرد: به نظر میرسد موضوع تنظیمگری فضای مجازی از سوی دولت و مجلس شورای اسلامی به نوعی به محاق رفته و پرونده آن در سطوح رسمی بهنوعی منحل شده است؛ وضعیتی که ضرورتِ ورودِ مجموعههای نخبگانی و اندیشکدهها را برای پر کردن این خلاءِ استراتژیک دوچندان کرده است.
* تعدد متولیان فضای مجازی کشور، وضعیت را پیچیدهتر کرده است
رئیس اندیشکده حکمرانی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با توصیف صحنه نهادی فضای مجازی کشور به عنوان صحنهای بسیار شلوغ اما بینظم عنوان کرد: تعدد متولیان در این بخش نه تنها گرهای از مشکلات باز نکرده، بلکه به پیچیدگیهای اجرایی افزوده است.
بابایی مجرد در نقد عملکردِ شورای عالی فضای مجازی به عنوان نهاد بالادستی گفت: برخلاف انتظار، ورود این شورا به عرصه مدیریتِ فضای مجازی، وضعیت را در مقایسه با گذشته شلوغتر و متراکمتر کرده است.
وی در پایان ضمن طرح پرسشی کلیدی بیان کرد: باید پرسید که در میان این کثرتِ سازمانها و نهادهای موازی، دقیقاً چه سازوکاری قرار است به آشفتگی فعلی پایان دهد؟ جامعه خواستار شفافسازیِ نسبتِ میان این نهادها و ارایه الگویی کارآمد برای عبور از بنبست کنونی در تنظیمگری فضای مجازی است.
انتهای پیام/313
نظر شما