حجتالاسلام محمد امیری طیبی، کارشناس دینی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران با اشاره به سرنوشت صلح امام حسن مجتبی(ع) و درسهای تاریخی این واقعه، گفت: در کتاب صلح امام حسن(ع) نوشته شیخ راضی آلیاسین، نکات عبرتآموز فراوانی درباره چگونگی شکلگیری، تداوم و سرنوشت این پیمان وجود دارد که میتواند برای تحلیل شرایط امروز نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: امام حسن مجتبی(ع) پیش از انعقاد پیمان صلح، بارها نسبت به وفادار نبودن معاویه به تعهدات هشدار داده بودند و تأکید داشتند که نسبت به عهد و پیمان او اطمینانی ندارند. حضرت به مردم نشان دادند که ورود ایشان به مذاکره ناشی از اشتباه محاسباتی درباره طرف مقابل نیست، بلکه شرایط اجتماعی و اصرار مردم برای پایان دادن به جنگ، ایشان را به پذیرش مذاکره وادار کرده است.
حجتالاسلام امیری طیبی ادامه داد: در آن مقطع، هنگامی که امام حسن(ع) مردم را به ادامه مبارزه دعوت میکردند، بخشی از جامعه با تعبیر «البقیه، البقیه» خواستار حفظ جان و ادامه زندگی بودند. مردم تصور میکردند با پایان جنگ میتوانند زندگی آرامی داشته باشند، اما در عمل نهتنها آن شرایط محقق نشد، بلکه معاویه به فاصله کوتاهی پس از ورود به کوفه، ماهیت واقعی خود را آشکار کرد.
وی با اشاره به سخنان معاویه پس از ورود به کوفه اظهار کرد: او صراحتاً اعلام کرد که پیمان را برای آنکه مردم نماز بخوانند، روزه بگیرند یا حج به جا آورند نپذیرفته، بلکه هدفش دستیابی به قدرت بوده است. همچنین اعلام کرد که تعهد خود نسبت به امام حسن(ع) را زیر پا میگذارد و آن را به منزله یک «کاغذ پاره» دانست.
این کارشناس دینی گفت: این مسئله یک درس مهم تاریخی دارد؛ طاغوت و مستکبر تا زمانی که بخواهد هیبت استکباری خود را حفظ کند، در نهایت نمیتواند به یک تعامل واقعی و پایدار تن دهد. ممکن است ظاهری از مذاکره و تعامل ایجاد کند و وارد تعهد شود، اما اگر اصل قدرت و سلطه برای او موضوعیت داشته باشد، در اولین فرصت به دنبال نقض تعهد خواهد رفت.
وی با اشاره به مفاد صلحنامه امام حسن(ع) خاطرنشان کرد: یکی از بندهای این پیمان، موضوع تأمین مالی و حقوق مربوط به بنیهاشم بود که در عمل از سوی معاویه رعایت نشد. همچنین درباره امنیت یاران امام حسن(ع) و محبان امیرالمؤمنین علی(ع) تعهداتی وجود داشت، اما پس از پیمان، معاویه فرصت را برای برخورد با شخصیتهای برجسته شیعه و یاران امیرالمؤمنین(ع) مغتنم شمرد و افرادی مانند حُجر بن عدی را به شهادت رساند.
حجتالاسلام امیری طیبی ادامه داد: در متن صلحنامه، مسئله موروثی نبودن خلافت نیز مورد توجه قرار گرفته بود، اما معاویه این تعهد را نیز نقض کرد و در زمان حیات خود برای یزید بیعت گرفت. همچنین یکی از موارد مطرحشده در پیمان، جلوگیری از اهانت به امیرالمؤمنین(ع) و استمرار این رفتار بر فراز منابر بود که آن نیز رعایت نشد.
وی افزود: بندهای مختلف پیمان یکی پس از دیگری نقض شد و این پرسش مطرح میشود که چرا پس از این نقض عهدها، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) برای مدت طولانی در همان شرایط باقی ماندند و چرا جامعه بهسرعت آرایش خود را تغییر نداد.
این کارشناس دینی، پاسخ به این پرسش را یکی از مهمترین عبرتهای تاریخ صلح امام حسن(ع) دانست و اظهار کرد: نقض عهد معاویه بهتنهایی کافی نبود؛ جامعه باید پس از آشکار شدن پیمانشکنی، فهم و آرایش خود را تغییر میداد. همان جامعهای که پیش از این با اصرار امام را از ادامه مبارزه به سمت مذاکره سوق داده بود، پس از آشکار شدن عدم پایبندی طرف مقابل نیز باید به این نتیجه میرسید که طرف مقابل اهل وفاداری به عهد نیست.
وی تأکید کرد: خسارت زمانی افزایش پیدا میکند که جامعه پس از نقض عهد، همچنان با همان آرایش و همان محاسبات قبلی حرکت کند. یکی از مهمترین خسارتهای آن دوره نیز این بود که حتی امنیت شخص امام حسن(ع) و امام حسین(ع) که از موضوعات مورد تأکید در پیمان بود، مورد تهدید قرار گرفت و در نهایت امام حسن مجتبی(ع) به شهادت رسیدند.
حجتالاسلام امیری طیبی گفت: این تجربه تاریخی به ما میآموزد که نباید در برابر نقض عهد تماشاگر باشیم و منتظر بمانیم ببینیم چه اتفاقی رخ میدهد. اگر دشمن تعهدی را نقض میکند، باید در عرصه اجتماعی و کلان، آرایش متناسب با این واقعیت شکل بگیرد؛ زیرا ادامه دادن مسیر قبلی میتواند بهتدریج عناصر قدرت و امنیت جامعه را در معرض آسیب قرار دهد.
وی در ادامه با اشاره به شرایط امروز اظهار کرد: بر اساس این نگاه تاریخی، مسئله تقابل با دشمن را نمیتوان صرفاً مجموعهای از پروندههای جداگانه دانست. برخی از این تقابلها، به تعبیر قرآن کریم، ناظر به هویت و موجودیت جامعه است و نمیتوان تصور کرد که با چند تغییر رفتاری محدود، مسئله بهطور کامل پایان مییابد.
حجتالاسلام امیری طیبی با اشاره به آیه «وَلَنْ تَرْضَیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ وَلَا النَّصَارَیٰ حَتَّیٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ» افزود: اگر طرف مقابل در پی تغییرات گستردهتر و بنیادیتر باشد، نباید تصور کرد که با واگذاری یک موضوع، پرونده بسته میشود و دیگر مطالبهای مطرح نخواهد شد. ممکن است امروز یک موضوع هستهای مطرح شود و در ادامه موضوعات دیگری در ساختار سیاسی، اجتماعی و هویتی کشور مورد مطالبه قرار گیرد.
وی با تأکید بر اینکه در شرایط عقبنشینی تاکتیکی نیز فرصت اقدام نباید از دست برود، گفت: در یک تقسیمبندی، عقبنشینی تاکتیکی و انتظار برای فرصت مناسب میتواند در شرایط خاص قابل قبول باشد، اما وقتی فرصت اقدام فراهم شد، نباید آن لحظه را به تأخیر انداخت. تعلل میتواند موجب شود شرایط تغییر کند و حتی امنیت عناصر اصلی جامعه به خطر بیفتد؛ همانگونه که در تجربه صلح امام حسن(ع) نقض عهد در نهایت به جایی رسید که امنیت امام مورد تعرض قرار گرفت.
این کارشناس دینی در ادامه با اشاره به مسئولیتی که رهبر معظم انقلاب برای نظارت بر اجرای شروط توافق مطرح کردهاند، اظهار کرد: بر اساس این مأموریت، باید پس از گذشت دوره تعیینشده، وضعیت اجرای شروط بررسی و نتیجه آن به محضر رهبر معظم انقلاب گزارش شود. اکنون نیز باید این وظیفه را جدی گرفت و به جای رها کردن تجربه تاریخی در حد یک بحث نظری، از آن برای تحلیل شرایط موجود استفاده کرد.
وی افزود: باید هفت شرطی را که در چارچوب توافق بر اجرای آنها تأکید شده است، یکبهیک مرور و وضعیت تحقق آنها را بررسی کرد و گزارش داد. اگر از تاریخ درس میگیریم، باید این درس در عمل نیز مورد توجه قرار گیرد.
حجتالاسلام امیری طیبی با اشاره به تحولات اخیر منطقه گفت: آنچه در روزهای اخیر و در جریان تحولات جنوب لبنان و وضعیت مردم مظلوم این منطقه مشاهده میکنیم، از جمله حوادث مربوط به علی الطاهر، نشان میدهد که برخی تعهدات مورد اشاره رعایت نشده و موارد نقض نیز تکرار شده است.
وی سپس به موضوع رفع محاصره دریایی اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از شروط مطرحشده، رفع محاصره دریایی در مدت ۳۰ روز بود؛ در حالی که بر اساس اظهارات مطرحشده از سوی مسئولان، این وضعیت همچنان ادامه دارد. البته ملت ایران در طول سالهای گذشته تجربه مواجهه با انواع فشارها و محاصرهها را داشته و ظرفیتهای داخلی و ابتکار عمل کشور اجازه نداده است که این فشارها به هدف نهایی خود برسد، اما اصل تعهد و ضرورت اجرای آن مسئلهای جداگانه است.
این کارشناس دینی درباره موضوع حاکمیت بر تنگه هرمز نیز اظهار کرد: از نظر نظامی، توانمندی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران موجب شده است که حاکمیت و اقتدار کشور در این منطقه حفظ شود و تلاشهایی که برای ایجاد مسیرهای جایگزین و دور زدن این ظرفیت صورت گرفته، با موفقیت همراه نبوده است. البته مسئله مهم این است که طرف مقابل اساساً نباید در چارچوب توافق به دنبال طراحی چنین مسیرهایی میرفت.
وی ادامه داد: اینکه نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در میدان ایستادهاند و اجازه تحقق این طرحها را ندادهاند، موضوع دیگری است؛ اما از منظر ارزیابی توافق باید توجه داشت که طرف مقابل نیز موظف به رعایت تعهدات خود بوده است.
حجتالاسلام امیری طیبی گفت: امروز شاهد وضعیتی هستیم که نشاندهنده تغییر معادلات در منطقه است. توانمندی و ایستادگی نیروهای مسلح موجب شده است طرف مقابل برای برخی اقدامات خود با محدودیت مواجه شود و حتی برای تعمیر و بازیابی تجهیزات خود ناچار به فاصله گرفتن از منطقه باشد. این شرایط نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران صرفاً تماشاگر تحولات نیست.
وی درباره شرط مربوط به تأمین خسارت و بازسازی نیز گفت: در این زمینه نیز هنوز اقدام قابل توجهی که بتوان آن را تحقق تعهد دانست، صورت نگرفته است و وقتی مسائل مالی و تعهدات مرتبط با آن همچنان متوقف مانده، طبیعی است که موضوع بازسازی و جبران خسارت نیز با مشکل مواجه شود.
این کارشناس دینی همچنین به مسئله آزادسازی داراییهای مسدودشده اشاره کرد و گفت: بر اساس اظهارات رئیس بانک مرکزی، حتی یک سنت از منابعی که قرار بود در چارچوب توافق آزاد شود، در اختیار کشور قرار نگرفته است. بنابراین این موضوع نیز باید در ارزیابی اجرای تعهدات مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: شرط دیگر، لغو جامع تحریمهاست؛ در حالی که در همین دوره شاهد وضع تحریمهای جدید علیه برخی شرکتهای ایرانی، از جمله شرکتهای حوزه هوانوردی بودهایم. بر اساس آماری که مورد اشاره قرار گرفته، از زمان توافق تاکنون شمار قابل توجهی تحریم جدید اعمال شده است. بنابراین نمیتوان از تحقق لغو جامع تحریمها سخن گفت، در حالی که روند اعمال تحریمهای جدید ادامه دارد.
حجتالاسلام امیری طیبی در ادامه با اشاره به تهدیدهای مطرحشده درباره تأسیسات هستهای ایران اظهار کرد: همزمان با این وضعیت، تهدید نسبت به مراکز هستهای ایران نیز ادامه دارد و این نشان میدهد که طرف مقابل همچنان با ادبیات فشار و تهدید سخن میگوید.
وی تصریح کرد: آنچه بهعنوان یک وظیفه شرعی و تاریخی باید مورد توجه قرار گیرد، این است که اگر در برابر نقض عهد، تغییر آرایش اجتماعی و سیاسی متناسب با شرایط ایجاد نکنیم، ممکن است نقض پیمان بهتدریج عناصر قدرت و امنیت جامعه را هدف قرار دهد. تجربه صلح امام حسن(ع) برای ما دقیقاً از همین جهت اهمیت دارد.
این کارشناس دینی با تأکید بر نقش مردم در این فرآیند گفت: اگر برآیند فهم جامعه این باشد که چرخه توافق به دلیل نقض مکرر تعهدات قابل ادامه نیست، مسئولان نیز باید آرایش و تصمیمات خود را با این فهم عمومی تنظیم کنند. این مسئله را باید در چارچوب یک جامعه آگاه و مسئولیتپذیر دنبال کرد.
انتهای پیام/
نظر شما