ادبیات پایداری؛ از حفظ هویت تمدنی ایران تا جهاد تبیین

به گزارش خبرگزاری حوزه، آیین رونمایی از نخستین مجموعه کتب دانشگاهی گرایش ادبیات پایداری با حضور جمعی از استادان، نویسندگان و پژوهشگران این حوزه امروز 28 شهریورماه در سالن مهر حوزه هنری برگزار شد؛ مجموعه‌ای که با هدف پاسخ‌گویی به نیازهای علمی و آموزشی دانشگاه‌ها و توسعه مطالعات تخصصی در زمینه ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس تدوین شده است.

در این مراسم، محمدحسن شاهنگی، مؤلف کتاب «زندگی‌نامه‌نوشته‌های انقلاب اسلامی و دفاع مقدس»، با اشاره به ضرورت توجه جدی‌تر به تولید منابع دانشگاهی در حوزه ادبیات پایداری اظهار کرد: آنچه امروز در اندیشکده ادبیات پایداری دنبال می‌شود، صرفاً یک فعالیت علمی و دانشگاهی به معنای محدود آن نیست، بلکه می‌توان آن را عرصه‌ای برای جهاد علمی، ادبی و آموزشی دانست.

وی با بیان اینکه استادان و پژوهشگران حاضر در دانشگاه‌ها از نزدیک با کمبود منابع آموزشی در این حوزه مواجه هستند، افزود: همه کسانی که در محیط‌های دانشگاهی و آموزشی حضور دارند، به‌خوبی می‌دانند که در زمینه ادبیات پایداری هنوز با فقر منابع مواجه هستیم. این خلأ در شرایطی وجود دارد که ادبیات پایداری بخش مهمی از تاریخ فرهنگی و اجتماعی معاصر کشور را دربرمی‌گیرد و نیازمند منابع علمی متناسب با سطح دانشگاهی است.

شاهنگی ادامه داد: اقدامی که از سوی اندیشکده ادبیات پایداری انجام شده، پاسخی به همین نیاز است. همکاران ما با احساس این خلأ، وارد میدان شدند و برای تولید آثاری که بتواند در اختیار استادان و دانشجویان قرار گیرد، تلاش کردند. این حرکت را می‌توان از مصادیق جهاد تبیین دانست؛ زیرا بخشی از واقعیت‌های فرهنگی، تاریخی و ادبی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس نیازمند پژوهش، تدوین و تبیین علمی است.

مؤلف کتاب «زندگی‌نامه‌نوشته‌های انقلاب اسلامی و دفاع مقدس» با اشاره به دشواری تألیف آثار دانشگاهی در این زمینه تصریح کرد: کار زمانی دشوارتر می‌شود که پژوهشگر بخواهد همزمان چند ضرورت را در یک اثر جمع کند. از یک سو منابع موجود کافی نیست و از سوی دیگر، کتاب دانشگاهی باید از ساختار آموزشی و پژوهشی مناسبی برخوردار باشد. بنابراین مؤلف باید در کنار گردآوری منابع، رویکرد پژوهشی و شیوه نگارش متناسب با مخاطب دانشگاهی را نیز در نظر بگیرد.

وی تأکید کرد: این مسیر، کاری جمعی است و اگر استادان و پژوهشگران احساس می‌کنند در این حوزه توانایی و تجربه‌ای دارند، باید به این جریان کمک کنند. نتیجه چنین فعالیتی متعلق به یک مجموعه خاص نخواهد بود، بلکه در نهایت به گفتمان انقلاب اسلامی و نسل‌های آینده تعلق خواهد داشت و آیندگان می‌توانند از این آثار بهره ببرند.

شاهنگی درباره کتاب خود نیز گفت: در تدوین «زندگی‌نامه‌نوشته‌های انقلاب اسلامی و دفاع مقدس» تلاش کردم در حد توان علمی و فرصت موجود، بخشی از زندگی، تجربه‌ها و روایت‌های شخصیت‌هایی را بررسی کنم که طی دهه‌های اخیر در جریان انقلاب اسلامی و دفاع مقدس حضور داشته‌اند. هدف این بود که نوشته‌ها و گفته‌ها، روایت‌ها و تجربه‌های آنان در قالب یک اثر پژوهشی گردآوری و در اختیار مخاطبان قرار گیرد.

وی در ادامه با تأکید بر اینکه ادبیات پایداری را نباید صرفاً یک شاخه ادبی دانست، اظهار کرد: ما با یک موضوع فراتر از ادبیات مواجه هستیم. ادبیات پایداری در پیوند با فرهنگ، تاریخ، جامعه و هویت شکل می‌گیرد. امروز نیز در شرایطی قرار داریم که از آن با عنوان جنگ شناختی و جنگ ترکیبی یاد می‌شود و در چنین فضایی رسانه، زبان، ادبیات، فیلم، داستان و سایر ابزارهای فرهنگی نقش دارند. بنابراین باید این ظرفیت‌ها را شناخت و برای فرهنگ‌سازی و تبیین از آنها استفاده کرد.

در ادامه این مراسم، حسینعلی قبادی، نویسنده و پژوهشگر ادبیات پایداری و مؤلف کتاب «افق‌هایی از ادبیات پایداری»، با ارائه نگاهی تاریخی به مفهوم پایداری در فرهنگ ایرانی گفت: ادبیات پایداری در ایران را نمی‌توان به دوره‌ای خاص یا جغرافیایی محدود نسبت داد. این ادبیات در ارتباط با تاریخ و تمدن ایران شکل گرفته و در دوره‌های مختلف، خود را در قالب‌های گوناگون نشان داده است.

وی افزود: اگر تاریخ ادبیات فارسی را پیش و پس از اسلام با دقت مطالعه کنیم، می‌توانیم نشانه‌های پایداری فرهنگی و تمدنی را در دوره‌های مختلف مشاهده کنیم. ادبیات فارسی در طول تاریخ گستره جغرافیایی وسیعی را تجربه کرده و در شکل‌گیری یک حوزه فرهنگی بزرگ نقش داشته است. یکی از ویژگی‌های مهم این ادبیات، توانایی آن در حفظ و انتقال مؤلفه‌های فرهنگی در شرایط مختلف تاریخی بوده است.

قبادی با اشاره به تداوم زبان و فرهنگ ایرانی پس از ورود اسلام به ایران اظهار کرد: یکی از موضوعات قابل توجه در تاریخ فرهنگی ایران این است که ایرانیان اسلام را پذیرفتند، اما زبان و بخش مهمی از عناصر فرهنگی خود را حفظ کردند. این موضوع نشان می‌دهد که فرهنگ ایرانی در برابر تحولات تاریخی، ظرفیت بالایی برای تداوم و بازسازی داشته است و ادبیات نیز یکی از مهم‌ترین ابزارهای این استمرار بوده است.

این پژوهشگر ادبیات پایداری ادامه داد: ادبیات پایداری در ایران را باید در چنین زمینه تاریخی و تمدنی مورد مطالعه قرار داد. این ادبیات صرفاً واکنشی به یک رویداد سیاسی یا نظامی نیست، بلکه در بسیاری از مقاطع تاریخی، ابزاری برای حفظ هویت و بیان خواسته‌های فرهنگی و اجتماعی بوده است.

وی با اشاره به تحولات معاصر نیز گفت: ایران در دوره معاصر هم از تحولات جهان تأثیر پذیرفته و هم بر برخی جریان‌های فکری و اجتماعی اثر گذاشته است. در این میان، ادبیات پایداری توانسته است بخشی از تجربه تاریخی جامعه را بازتاب دهد و آن را به نسل‌های بعد منتقل کند.

قبادی همچنین به ادبیات مقاومت فلسطین اشاره کرد و گفت: ادبیات مقاومت فلسطین نمونه‌ای روشن از ادبیاتی است که در برابر تجاوز و اشغال شکل گرفته و دارای زمینه زمانی و مکانی مشخص است. این ادبیات در ارتباط با ایران نیز مورد توجه قرار گرفته و هنگامی که با فضای فرهنگی ایران پیوند خورده، مفاهیمی مانند مبارزه با ظلم و دفاع از مظلوم در آن برجسته شده است.

در بخش دیگری از این آیین، محمدرضا سنگری، نویسنده و پژوهشگر ادبیات پایداری و رئیس اندیشکده ادبیات پایداری، درباره روند شکل‌گیری مجموعه کتب دانشگاهی این گرایش اظهار کرد: ایده اصلی این مجموعه از سال‌های گذشته و با توجه به نیازهای علمی حوزه ادبیات پایداری دنبال شد و در ابتدا تلاش کردیم نیازهای علمی این رشته را شناسایی کنیم.

وی ادامه داد: حدود دو سال بررسی و گفت‌وگو درباره موضوعات مورد نیاز انجام شد و در نهایت ۳۵ عنوان برای تألیف و تدوین در نظر گرفته شد. هدف این بود که برای هر یک از این موضوعات، اثری علمی و قابل استفاده در فضای دانشگاهی تولید شود و از ظرفیت استادان و پژوهشگران سراسر کشور نیز استفاده کنیم.

سنگری با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت علمی دانشگاه‌های مختلف کشور گفت: تأکید ما این بود که این حرکت تهران‌محور نباشد. ادبیات پایداری متعلق به مجموعه‌ای از تجربه‌های تاریخی و فرهنگی در سراسر کشور است و بنابراین باید از توان علمی دانشگاه‌های استان‌های مختلف استفاده شود. در همین مسیر، با دانشگاه‌ها و استادانی از استان‌هایی مانند خوزستان، فارس، همدان و کرمان همکاری شد و برنامه‌هایی برای گسترش این همکاری‌ها وجود دارد.

رئیس اندیشکده ادبیات پایداری با اشاره به پیشینه دانشگاهی این گرایش اظهار کرد: گرایش ادبیات پایداری حدود ۱۸ سال است که در دانشگاه‌ها ارائه می‌شود، اما در طول این مدت مشخص شد که تعداد واحدهای درسی موجود نمی‌تواند همه ابعاد این حوزه را پوشش دهد. موضوعات متنوعی در ادبیات پایداری وجود دارد که هر کدام نیازمند پژوهش مستقل و منابع آموزشی مناسب هستند.

وی افزود: از میان ۳۵ موضوعی که در ابتدای این مسیر شناسایی شد، تاکنون ۱۶ عنوان به مرحله تولید رسیده و آثار دیگری نیز در دست استادان و پژوهشگران قرار دارد. امیدواریم با ادامه این روند، بخش بیشتری از نیازهای علمی این گرایش پاسخ داده شود.

سنگری در پایان با اشاره به دشواری‌های مسیر تولید این آثار گفت: در مسیر فعالیت‌های علمی و فرهنگی، موانع و دشواری‌هایی وجود دارد، اما این مسائل نباید موجب توقف حرکت شود. اگر هدف، تقویت ادبیات پایداری و فراهم‌کردن پشتوانه علمی برای این حوزه است، باید با استفاده از ظرفیت‌های موجود، مسیر پژوهش و تولید آثار دانشگاهی را ادامه داد.

آیین رونمایی از این مجموعه با حضور جمعی از نویسندگان، استادان و پژوهشگران حوزه ادبیات پایداری برگزار شد و در جریان آن از آثار دانشگاهی تولیدشده در این زمینه رونمایی شد. در این مجموعه، آثاری با موضوعاتی همچون زندگی‌نامه‌نوشته‌های انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، شناخت ادبیات انقلاب اسلامی، روش تحقیق و مرجع‌شناسی در ادبیات پایداری، تحلیل سبک‌شناسی ادبیات پایداری در متون ادبی فارسی و ادبیات پایداری و انواع ادبی ارائه شده است.

انتهای پیام