ریاست‌طلبی و غیبت انسان را از مسیر امانت‌داری دور می‌کند

به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین صدیقی، استاد حوزه علمیه، در جلسه درس اخلاق در مدرسه علمیه امام خمینی(ره)، با اشاره به آیه شریفه «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أَنْ یَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ»، گفت: انسان این امانت سنگین الهی را پذیرفته و باید در برابر آن، امین خداوند و خلق او باشد.

وی اظهار کرد: خداوند امانت را بر موجودات عرضه کرد، اما آنها از پذیرفتن این بار سنگین ابا کردند و انسان آن را حمل کرد. شاید یکی از رمزهای این آیه، عظمت و سنگینی مسئولیتی باشد که انسان پذیرفته است؛ امانتی که کوه‌های سر به فلک کشیده، اقیانوس‌های عظیم، امواج خروشان و اجرام و کهکشان‌های گسترده آن را نپذیرفتند.

این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه موجودات دیگر بر اساس طبیعت و غریزه خود عمل می‌کنند، افزود: گرگ، به گوسفند ظلم نمی‌کند؛ بلکه خداوند او را به گونه‌ای آفریده که طبیعتش اقتضای شکار دارد. عقرب نیز از روی کینه نیش نمی‌زند و مار و شیر نیز بر اساس غریزه‌ای که خداوند در وجودشان قرار داده، رفتار می‌کنند. موجوداتی که اندیشه و انتخاب انسانی ندارند، مسیر زندگی خود را بر اساس طبیعت و غرایزشان طی می‌کنند.

وی ادامه داد: اما انسان چنین نیست. انسان بر سر دوراهی قرار دارد و به تعبیر صدرالحکما ملاصدرا، بشر در هر گامی که می‌خواهد بردارد، در هر نگاهی که می‌خواهد داشته باشد، در هر سخنی که می‌خواهد بگوید و حتی در هر سکوتی که انتخاب می‌کند، یکی از مسیرها را برمی‌گزیند و خود را در آن مسیر قرار می‌دهد.

خودبزرگ‌بینی و تحقیر دیگران؛ یکی از مسیرهای خطرناک سقوط انسان

حجت‌الاسلام والمسلمین صدیقی یکی از این مسیرها را مسیر شرارت و سبعیت دانست و گفت: گاهی انسان سخن می‌گوید تا دیگری را خرد، کوچک و تحقیر کند یا خود را برتر از او نشان دهد. حتی ممکن است انسان در محیط‌های حوزوی گرفتار این حالت شود و بخواهد با بیان اینکه «من بهتر می‌فهمم»، «بیان من بهتر است»، «شاگردان من بیشترند» یا «اقبال مردم به من بیشتر است»، جایگاه خود را بالاتر نشان دهد.

وی افزود: این حالت می‌تواند نشانه ریاست‌طلبی باشد. قدرت اگر با تربیت همراه نباشد، انسان را به فساد می‌کشاند. کسی که تربیت نشده است، ممکن است قدرت را از خودش ببیند و وقتی صاحب قدرت شد، بخواهد به دیگران زور بگوید.

این استاد حوزه علمیه با اشاره به خطر مسئولیت‌های اجتماعی و مدیریتی اظهار کرد: برخی افراد وقتی در مسئولیتی قرار می‌گیرند، ممکن است برای از بین بردن رقیب هر کاری انجام دهند؛ شایعه درست کنند، سخن نادرست بسازند و با توجه به جایگاهی که دارند، کاری کنند که گزارش آنها پذیرفته شود. گاهی فرد یا یک گروه برای اینکه خود را بالا ببرد، دیگری را تخریب می‌کند.

وی این رفتار را همان مسیر شرارت و درندگی دانست و گفت: در این حالت، ریاست‌طلبی به قیمت خاک کردن دیگران تمام می‌شود؛ یعنی دیگران برای چنین فردی پله هستند و او برای بالا رفتن، پای خود را روی دیگران می‌گذارد. انسان تا دیگری را زیر نکشد، خودش را بالا نمی‌بیند.

غیبت؛ تلاش برای بزرگ کردن خود با کوچک کردن دیگری

حجت‌الاسلام والمسلمین صدیقی با اشاره به آیات سوره مبارکه حجرات درباره غیبت، اظهار کرد: قرآن کریم غیبت را به خوردن گوشت برادر مرده تشبیه کرده و می‌فرماید: «أَیُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْکُلَ لَحْمَ أَخِیهِ مَیْتًا فَکَرِهْتُمُوهُ».

وی افزود: چرا انسان غیبت می‌کند؟ دیگری شخصیت، شأن، کرامت، آبرو و وجاهتی دارد و انسان می‌خواهد آن را کاهش دهد. وقتی از دیگری کم شود، فرد تصور می‌کند چیزی به خودش اضافه شده است. وقتی دیگری را معیوب نشان می‌دهد، به‌طور ضمنی خودش را بهتر از او معرفی می‌کند.

این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه قرآن کریم یکی از ریشه‌های روان‌شناختی این رفتار را نشان داده است، گفت: این همان خط وحشی‌گری و درندگی است و بسیاری از انسان‌ها در زندگی به این نوع بیماری درونی مبتلا هستند، بدون آنکه خودشان متوجه باشند که به شکل غیرمستقیم تلاش می‌کنند خودشان را بزرگ و دیگری را کوچک کنند.

وی ادامه داد: منشأ بسیاری از شایعات و اختلافاتی که در جامعه، خانواده‌ها و میان فامیل شکل می‌گیرد، همین مسئله است؛ فرد عیب دیگری را مطرح می‌کند تا او را پایین بیاورد و جایگاه خودش را بالاتر نشان دهد.

حجت‌الاسلام والمسلمین صدیقی گفت: گاهی انسان خودش را دین و قرآن می‌بیند و تصور می‌کند احترامی که دیگران برای او قائل هستند، متعلق به شخص اوست؛ در حالی که احترام مردم به خاطر خدا و دین است. اگر کسی به ما جسارت کرد، نباید تصور کنیم که به دین جسارت کرده است؛ ممکن است آن فرد از رفتار یا شخصیت ما خوشش نیامده یا ما را نمی‌شناسد.

وی تأکید کرد: انسان باید مراقب باشد خودش را جای دین و حقیقت ننشاند و احترام مردم را نشانه برتری شخصی خود تلقی نکند.

ریاست‌طلبی حتی در میان صالحان نیز نیازمند مراقبت است

وی با اشاره به حدیثی که شهید قدوسی برای او نوشته بود، گفت: حتی افرادی که در جایگاه و منزلت صدیقین قرار گرفته‌اند، از خودبزرگ‌بینی و تفوق‌طلبی مصون نیستند. ریاست‌طلبی و جاه‌طلبی بیماری ریشه‌داری است و انسان باید همواره خود را در برابر آن مراقبت کند.

این استاد حوزه علمیه افزود: انسان باید تمرین کند که اگر کسی به او بی‌احترامی کرد، همان اندازه که نسبت به بی‌احترامی به خودش ناراحت می‌شود، اگر به دوست، همکار یا صنف او نیز بی‌احترامی شد، همان حساسیت را داشته باشد. اگر تنها زمانی ناراحت می‌شویم که بی‌احترامی متوجه خودمان باشد، باید بدانیم که خودخواهی در وجود ما فعال است.

وی ادامه داد: این خودخواهی گاهی در وجود انسان است و خود انسان نیز متوجه آن نیست، اما خطرناک است. بسیاری از جنگ‌ها و جریان‌هایی که در مقابل یکدیگر قرار می‌گیرند، ریشه در خودخواهی دارند؛ گاهی این خودخواهی فردی است و گاهی به شکل جمعی و گروهی بروز می‌کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین صدیقی با اشاره به شکل‌گیری گروه‌ها و جریان‌های اجتماعی بر پایه خودبزرگ‌بینی اظهار کرد: فرد به تنهایی نمی‌تواند خودش را بزرگ کند، ممکن است حزب و گروه تشکیل دهد و تلاش کند همه‌کاره آن مجموعه باشد. قرآن کریم نیز تعصب را از نقاط منفی معرفی کرده است؛ اینکه انسان دائماً بگوید ما کجا هستیم، نژاد ما چیست، ما متعلق به کدام گروه یا مدرسه هستیم، می‌تواند شکل دیگری از خودبزرگ‌بینی باشد.

غیبت با فاسق‌سازی دیگران توجیه نمی‌شود

وی با تأکید بر اینکه خودبزرگ‌بینی می‌تواند زمینه‌ساز غیبت شود، گفت: گاهی انسان ابتدا دیگری را فاسق معرفی می‌کند تا غیبت او را برای خودش جایز جلوه دهد و به این ترتیب، برای توجیه رفتار نادرست خود، شخصیت دیگری را تخریب می‌کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین صدیقی افزود: ممکن است یک سخن در جمعی مطرح شود و افراد زیادی آن را بشنوند و همین مسئله باعث شود عده‌ای دیگر نیز به غیبت فردی مبتلا شوند. غیبت از گناهان بسیار سنگین است و گاهی انسان بدون هیچ ضرورتی، سخنی را نقل می‌کند که موجب آلوده شدن دیگران به این گناه می‌شود.

وی با اشاره به روایتی درباره شدت گناه غیبت اظهار کرد: از معصوم درباره اینکه چرا غیبت از زنا شدیدتر دانسته شده است، پرسیده‌اند. در توضیح آمده است که زنا دست‌کم با لذت همراه است، اما غیبت گاهی بدون هیچ لذتی انجام می‌شود و با این حال، گناهی بسیار سنگین بر انسان تحمیل می‌کند.

امانت‌داری؛ مسئولیت عالم دینی در برابر مردم

این استاد حوزه علمیه با بازگشت به مفهوم امانت الهی گفت: انسان آمده است که امین خدا باشد و یکی از جلوه‌های این امانت‌داری، تکفل و رسیدگی به اهل‌بیت پیامبر(ص) و تربیت مردم است.

وی اظهار کرد: مردم کوچه و بازار، عائله رسول خدا(ص) هستند و عالم دینی به جای پیامبر(ص) آمده است تا این مردم را تربیت و بزرگ کند. اگر عالم دینی به جای تربیت مردم، آنها را زیر پا بگذارد، با آنها رقابت کند، علیه رفیق، هم‌حجره یا استاد خود بدگویی کند و برای حفظ جایگاه خود دیگران را تخریب کند، از مسیر امانت‌داری فاصله گرفته است.

حجت‌الاسلام والمسلمین صدیقی تأکید کرد: مسئله بسیار پیچیده، دقیق و حساس است. انسان امین خداوند است و خداوند امانت را به او عرضه کرده و او آن را پذیرفته است؛ بنابراین انسان باید امین زمین و مخلوقات خداوند باشد.

وی در پایان با اشاره به مسئولیت انسان در برابر آبادانی زمین گفت: انسان در برابر فرصت‌ها و امکاناتی که خداوند در اختیار او قرار داده، مسئول است و در قیامت درباره آنچه می‌توانسته از زمین و زندگی آباد کند و نکرده است، مورد پرسش قرار خواهد گرفت.

انتهای پیام/