به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، حجت الاسلام حمید احمدی در نشست همایش بین‌المللی اربعین حسینی و رسالت نبوی با موضوع «اربعین، گفتمان مقاومت» که امروز ۱۳ مهرماه در تالای گفت‌وگوی دانشگاه علامه طباطبایی تهران برگزار شد، گفت: این هویت جدید می‌تواند عناصر جدیدی را خلق کند. در غرب به دلیل گسست‌های اجتماعی و فردگرایی افراطی، برای تولید سرمایه اجتماعی، جشنواره‌ها و مسابقات متعدد برگزار می‌کنند؛ اما ما در اربعین سرمایه اجتماعی را فراتر از یک ملت تولید می‌کنیم.
حجت الاسلام احمدی با اشاره به ریشه های قرآنی و تاریخی مقاومت، اظهار داشت: اربعین ریشه در معارف وحیانی، قرآن کریم و حافظه تاریخی اسلام دارد.
وی با بیان اینکه همه ما در توجه به تاریخ اسلام، یکی از صفحات درخشان تاریخ را در بحث مقاومت پیامبر اسلام (ص) مشاهده می کنیم، گفت: پیامبر چه در جنگ ها و چه در بحث دفاعی، از خود مقاومت نشان دادند؛ مقاومت پیامبر پیش از هجرت در شعب ابیطالب و پس از آن در سه سالی که دعوت عمومی شد، همه پایداریها و مقاومت هایی است که در حافظه تاریخی ما جای گرفته و نمی توانیم پیامبر را جدا از این تصور کنیم.
وی با اشاره به اینکه تاریخ صدر اسلام مشحون از این نکات درخشان است، گفت: خداوند در قرآن در دو جا بشارت داده است؛ یکی نسبت به جهاد و دیگری نسبت به شهادت. یعنی روشن ترین صفحه و بهترین نتیجه پس از سختی و مشکل، بشارت به شهادت و جهاد است. قرآن می فرماید: کسانی که گفتند خداوند پروردگار ماست و سپس استقامت کردند، یعنی ادامه این توحید عملی، استقامت است و خداوند بشارت کمک خود را می دهد.
بنیان عاشورا بر مقاومت ایمانی
رئیس کمیته فرهنگی آموزشی اربعین با بیان اینکه عاشورا بر مقاومت ایمانی مبتنی بر وحی بنا شده است، گفت: امام حسین(ع) از همان روز اول فرمود کسی که در مکتب پیامبر است و خانواده ای پاک و پاکیزه دارد قرآن و دین به او چنین اجازه ای نمی دهد که با ظلم بیعت کند و زیر بار ذلت برود.
وی افزود: دشمن امام را بین بیعت و ذلت و بین جنگ و شمشیر مخیر کرد؛ امام می دانستند که پایان این راه شهادت است، اما نخواستند زیر بار ذلت بروند. دال مرکزی این تفکر، عزت طلبی و نپذیرفتن ظلم است؛ امروز این دال مرکزی در دنیا پذیرفته شده و در حال گسترش است.
اربعین؛ بازتولید حافظه تاریخی و هویت جمعی
حجت الاسلام احمدی با تبیین نسبت اربعین با این تفکر، گفت: اولین و مهمترین نکته این است که اربعین بازتولید حافظه تاریخی در نسبت با مقاومت صدر اسلام است که در جریان عاشورا صورت گرفته است.
وی اربعین را پرچم برافراشته امام حسین(ع) و عاشورا دانست و افزود: با تلاش حضرت زینب کبری (س) و امام سجاد(ع) بود که معانی بلند مقاومت، جهاد، ایستادگی و عزت طلبی با حرکت اربعین بازتولید شد.
وی با اشاره به بُعد تمدنی و مقاومتی این آیین، خاطرنشان کرد: امروز بحث تمدنی مقاومت این نوید را می دهد که آیین های مذهبی می توانند معیاری برای روایت مشترک، بازتولید هویت و ایجاد هویت های جدید و جمعی باشند و این هویت جدید می تواند عناصر جدیدی را خلق کند.
حجت الاسلام احمدی، اربعین را تولیدکننده سرمایه اجتماعی فراتر از یک ملت توصیف کرد و گفت: در غرب به دلیل گسست های اجتماعی و فردگرایی افراطی، برای تولید سرمایه اجتماعی، فستیوال ها، جشنواره ها و مسابقات متعدد برگزار می کنند؛ اما ما در اربعین سرمایه اجتماعی را فراتر از یک ملت تولید می کنیم.
وی افزود: اقوام و مذاهب مختلف از عرب و عجم، ترک و فارس، شیعه و سنی در کنار هم جمع می شوند و این یک سرمایه اجتماعی فراملی تولید می کند.
رئیس کمیته فرهنگی آموزشی اربعین با اشاره به اینکه این همبستگی ذهنیت های منفی تاریخی را کنار زده است، تصریح کرد: ما هشت سال با رژیم عراق جنگیدیم، اما امروز در کنار هم کار می کنیم؛ اربعین این اتفاق را رقم زد و آن ذهنیت های منفی تاریخی را حذف کرد.
وی با اشاره به ابعاد زیبایی شناختی، اجتماعی و فرهنگی اربعین، گفت: اربعین تولیدات جدیدی خلق کرده که قبلاً نبود؛ از جمله شکل گیری حلقه ها و انجمن های هنری، آیین های جدید و آیین های نمایشی متعدد که خود به رخدادهای راهبردی تبدیل شده اند. این آیین ها می توانند هویت جدیدی بسازند، روایت جدیدی ایجاد کنند و به بازتولید هویت قبلی کمک کنند.
دکتر فاطمه فلاح تفتی دانشیار عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی (ره) نیز در این نشست با بیان اینکه مقاومت تنها در میدان نظامی اتفاق نمی افتد، گفت: مقاومت از انسان شروع می شود. قرآن کریم در آیه مبارکه ۱۰۳ سوره آل عمران می فرماید : «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» یعنی بعد از ایجاد الفت، در رابطه با انسجام میان دل‌ها صحبت می کند.
وی تصریح کرد: اربعین یکی از بزرگ ترین تجربه های معاصر است برای این که از «باهم بودن» صحبت شود. در اربعین هر کسی کاری انجام می دهد. اما موضوع بحث ما این است که این تجربه وقتی به خانه بازمی گردد چه برون دادی دارد؟ آیا ما همچنان که در اربعین برای هم جا باز می کنیم، یا از خیلی چیزها به راحتی می گذریم در خانه هم اینگونه هستیم؟
فلاح تفتی خاطرنشان کرد: خانواده از این حیث اهمیت پیدا می کند که حلقه واسط بین انسان و جامعه است. ما از اربعین به «انسان مقاوم» می رسیم، از «انسان مقاوم» به «خانواده مقاوم» و از «خانواده مقاوم» به «جامعه مقاوم».
وی گفت: در اربعین از مفهومی به عنوان «سرمایه اجتماعی» صحبت می کنیم و و این نکته فهم کلیدواژه مهمی است که امام شهیدمان بر آن تاکید داشتند یعنی مفهوم «مواسات». بحث بر سر این نیست که کسی کار خیر انجام دهد بحث این است که کار خیر تبدیل به یک فضای جمعی شود.
مقاومت شناختی، مهمترین معیار مقاومت
دانشیار عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی (ره) با اشاره به این نکته که «مقاومت» صرفا «تحمل سختی» نیست، تاکید کرد: یک خانواده سختی های زیادی را تحمل می کند و ممکن است از دورن دچار فرسودگی شود. امام خانواده مقاوم دچار فرسودگی نمی شود. خانواده مقاوم نمی گوید مشکل نداریم، می گوید مشکل داریم اما هنوز هم می توانیم کنار هم باشیم. همانگونه که در اربعین خستگی وجود دارد، محدودیت های بسیار وجود دارد، رنج وجود دارد، اما حرکت ادامه می یابد و هدف و معنایی که برای مسیر تعریف شده رها نمی شود بلکه همچنان دنبال می شود. اگر این تجربه اربعین وارد خانواده شود خانواده خود را فقط «تجربه کننده‌ی بحران» و «تحمل کننده رنج‌ها» نمی بیند بلکه می تواند تاب آور باشد.
فلاح تفتی تصریح کرد: یکی از مهم ترین معیارهای مقاومت، «مقاومت شناختی» است. امروز نبردها در ذهن اتفاق می افتد. اینکه چه چیزی را باور کنیم؟ چه چیزی را درباره آینده بپذیریم؟ و موارد متعدد دیگری که در عرصه شناختی رخ می دهد. یکی از ابعاد اربعین، زیارت‌های اربعین است یعنی آن چه معطوف به بعد شناختی اربعین است. اربعین فقط «احساس» نیست بلکه «قدرت تشخیص» نیز در آن وجود دارد و خانواده می تواند این «قدرت تشخیص» را به فرد منتقل کند.
وی گفت: اربعین از کربلا شروع می شود اما برای واکاوی رابطه آن با مقاومت و بهره مندی از آثار آن در ساختن یک جامعه مقاوم، باید اثر آن را در خانواده ببینیم تا بتوانیم یک جامعه مقاوم بسازیم.
دکتر مینو اصلانی استاد دانشگاه نیز اظهار کرد: مقالات ارائه‌شده در این نشست از نظر علمی، نوآوری و محتوا بسیار ارزشمند بود و جمع‌بندی آنها نشان می‌دهد که می‌توان از این مباحث برای تولید یک مدل و نمونه از «خانواده مقاوم» بهره گرفت.
وی با اشاره به ضرورت ارائه الگوهای اجتماعی در محور مقاومت افزود: امروز در کشورهای محور مقاومت از جمله غزه، لبنان، عراق و دیگر کشورها، خانواده‌ها در میدان عمل مفهوم مقاومت را تجربه می‌کنند و نشان می‌دهند که خانواده می‌تواند در برابر سختی‌ها و فشارهای ناشی از جنگ شناختی و چالش‌های نظام سلطه ایستادگی کند.
اصلانی ادامه داد: لازم است با بهره‌گیری از ظرفیت علمی دانشگاه‌ها، به‌ویژه دانشگاه علامه طباطبایی که در حوزه علوم انسانی جایگاه برجسته‌ای دارد، الگوی خانواده مقاوم به صورت علمی استخراج و در قالب یک نظریه به جامعه جهانی ارائه شود.
رئیس شورای بانوان کمیته فرهنگی و آموزشی ستاد اربعین با بیان اینکه زمینه‌های شکل‌گیری نظریه «خانواده مقاوم» فراهم شده است، تصریح کرد: اکنون باید این مباحث در چارچوب‌های علمی، کرسی‌های نظریه‌پردازی و مجامع تخصصی مورد بررسی و دفاع قرار گیرد تا در نهایت بتواند به عنوان یک نظریه علمی در حوزه جامعه‌شناسی مطرح و در منابع علمی مورد استفاده قرار گیرد.
وی خانواده‌های ایرانی را نیز دارای ظرفیت الگوسازی برای دیگر جوامع دانست و گفت: خانواده‌های ایران اسلامی امروز برای بسیاری از جوامع به عنوان یک الگو مطرح هستند، اما ارائه این الگو به خانواده‌های نوپا و نسل‌های جدید می‌تواند در شکل‌گیری و آینده آنها نقش سرنوشت‌سازی داشته باشد.
اصلانی در ادامه به موضوع «الگوی سوم زن» اشاره کرد و افزود: الگوی سوم زن و خانواده می‌تواند راهی برای برون‌رفت از بحران زن و خانواده در جهان امروز باشد.
وی با اشاره به بازخوردهای ارائه این الگو به برخی گروه‌ها و جوامع در کشورهای مختلف اظهار کرد: در گفت‌وگو با گروه‌هایی از کشورهای مختلف، از جمله کانادا، آلمان، سوئیس و ایتالیا، این موضوع مطرح شده است که چنین الگویی می‌تواند مورد توجه قرار گیرد؛ الگویی که در آن زن نه گرفتار سودجویی و لذت‌جویی است و نه به عزلت‌نشینی روی می‌آورد، بلکه الگویی پویا، بالنده و برخوردار از حضور مؤثر در زندگی اجتماعی و خانوادگی است.
رئیس شورای بانوان کمیته فرهنگی و آموزشی ستاد اربعین خاطرنشان کرد: این موضوعات از نیازهای جامعه امروز جهانی است و اربعین می‌تواند ظرفیت مناسبی برای انتقال این مفاهیم و الگوها به ملت‌ها و جوامع مختلف داشته باشد.
اصلانی با تأکید بر نقش دانشگاهیان در تولید و تبیین این نظریه‌ها گفت: با همکاری استادان و اندیشمندان دانشگاهی، می‌توان امیدوار بود که نظریه‌های برخاسته از این پژوهش‌ها به جامعه جهانی عرضه شود و اربعین به عنوان بستری برای معرفی الگوهای اجتماعی و فرهنگی نوین مورد استفاده قرار گیرد.
وی در پایان از دانشگاه علامه طباطبایی، استادان و پژوهشگران حاضر در نشست و همچنین برگزارکنندگان این پیش‌نشست قدردانی کرد و حضور اندیشمندان داخلی و خارجی را فرصتی ارزشمند برای تقویت مباحث علمی پیرامون اربعین و گفتمان مقاومت دانست.
اربعین می‌تواند الگویی عینی از جامعه مهدوی ارائه دهد
پژوهشگر حوزه اربعین با تأکید بر ظرفیت‌های اجتماعی و تمدنی راهپیمایی اربعین گفت: اربعین حسینی می‌تواند به عنوان یک الگوی اجتماعی، بخشی از مؤلفه‌های جامعه مهدوی را در برابر چشم جهانیان به نمایش بگذارد و سبک زندگی مبتنی بر مواسات، وحدت، معنویت و ایستادگی را ترویج کند.
دکتر زهرا اسلامی، استاد دانشگاه نیز به ارائه مقاله‌ای با موضوع نقش اربعین در مسیر تحقق تمدن اسلامی پرداخت و اظهار کرد: پرسش اصلی این پژوهش آن است که اربعین حسینی چگونه می‌تواند به عنوان یک الگوی اجتماعی برای تحقق مؤلفه‌های جامعه مهدوی مورد توجه قرار گیرد و آیا آنچه هر سال در مسیر نجف تا کربلا مشاهده می‌شود، می‌تواند تصویری کوچک از جامعه‌ای باشد که در انتظار تحقق آن هستیم.
وی با اشاره به مفهوم انتظار در اندیشه شیعه افزود: انتظار مهدویت، باوری صرفاً آینده‌نگرانه و منفعلانه نیست، بلکه با مفهوم «جامعه منتظر» پیوند دارد؛ جامعه‌ای که با پویایی و مسئولیت‌پذیری، خود را برای عدالت، معنویت، وحدت و کرامت انسانی آماده می‌کند.
اسلامی ادامه داد: جامعه منتظر باید جامعه‌ای مؤمن، امیدوار، کوشا، نقش‌آفرین و هدفمند باشد و انتظار به معنای تلاش برای گشودن گره‌هایی است که مانع پیشرفت جامعه می‌شوند. بنابراین جامعه مهدوی تنها تصویری از جامعه پس از ظهور نیست، بلکه الگویی است که حرکت انسان مؤمن در دوران غیبت را جهت می‌دهد.
عدالت، استغنای روحی و معنویت؛ مؤلفه‌های جامعه مهدوی
این پژوهشگر حوزه اربعین با اشاره به برخی روایات درباره ویژگی‌های جامعه عصر ظهور گفت: از مجموعه این روایات می‌توان شاخص‌هایی همچون عدالت فراگیر، استغنای روحی، همدلی و یاری‌رسانی به دیگران و معنویت اجتماعی را استخراج کرد.
وی افزود: عدالت در جامعه مهدوی، عدالت فراگیر، جامع و مورد پذیرش عمومی است و در کنار آن، تقویت روح بی‌نیازی، از بین رفتن کینه‌ها و تبدیل معنویت و عبادت به بخشی از نظم اجتماعی از دیگر ویژگی‌های این جامعه به شمار می‌رود.
اسلامی با بیان اینکه بسیاری از این مؤلفه‌ها را می‌توان در راهپیمایی اربعین مشاهده کرد، گفت: اربعین بستری است که در آن ارزش‌هایی مانند عدالت‌خواهی، ایثار، مقاومت، همدلی و ظلم‌ستیزی در قالب یک تجربه اجتماعی گسترده به نمایش درمی‌آید.
اربعین؛ یک پدیده اجتماعی و تولیدکننده سرمایه اجتماعی
وی اربعین را فراتر از یک مناسک فردی دانست و تصریح کرد: اربعین امروز به یک پدیده اجتماعی بزرگ تبدیل شده است که انسان‌هایی با ملیت‌ها، زبان‌ها و فرهنگ‌های مختلف را گرد هم می‌آورد.
اسلامی با اشاره به دیدگاه‌های جامعه‌شناختی درباره مناسک جمعی اظهار کرد: مناسک جمعی از طریق تجربه مشترک، احساس تعلق و وجدان جمعی را تقویت می‌کنند و اربعین نیز با ایجاد تجربه‌ای مشترک میان میلیون‌ها زائر، زمینه‌ساز تقویت انسجام، همکاری و هویت جمعی می‌شود.
این پژوهشگر افزود: زائر اربعین با هدف دستیابی به منفعت مادی حرکت نمی‌کند، بلکه انگیزه اصلی او تقرب الهی است و همین کنش جمعی، شبکه‌ای گسترده از اعتماد، همکاری و ایثار میان زائران و میزبانان ایجاد می‌کند که می‌توان از آن به عنوان «سرمایه اجتماعی» یاد کرد.
اسلامی در ادامه با اشاره به پیوند میان اربعین و جامعه مهدوی گفت: یکی از مهمترین جلوه‌های این پیوند، وحدت و امت‌سازی است. در اربعین، هویت‌های قومی و ملی در چارچوب هویتی بزرگ‌تر یعنی هویت اسلامی قرار می‌گیرند.
وی ادامه داد: زائر ایرانی، عراقی، پاکستانی، لبنانی و دیگر ملت‌ها در این مسیر، خود را عضوی از یک امت می‌بینند و هر فرد در کنار توجه به زیارت، به دنبال خدمت به دیگری است.
اسلامی این تجربه را نوعی تمرین برای جامعه مهدوی دانست و گفت: در اربعین، هویت‌های ملی، بومی و شخصی در یک هویت یکپارچه اسلامی بازتعریف می‌شوند و انسان خود را در گستره امت اسلامی می‌بیند.
اربعین؛ کارگاه تربیت انسان منتظر
این پژوهشگر حوزه اربعین خاطرنشان کرد: اربعین را می‌توان یک کارگاه تربیتی در مقیاسی عظیم دانست که در آن انسان با مفاهیمی همچون خدمت، مواسات، برادری، معنویت و ایثار به صورت عینی مواجه می‌شود.
وی افزود: برگزاری نمازهای جماعت، کرسی‌های قرآن و برنامه‌های فرهنگی در مسیر اربعین نیز می‌تواند در تقویت معنویت اجتماعی و تربیت انسان منتظر نقش‌آفرین باشد.
اربعین؛ پیوند گفتمان مقاومت با جامعه مهدوی
اسلامی با اشاره به ارتباط موضوع اربعین و گفتمان مقاومت اظهار کرد: یکی از عمیق‌ترین پیوندهای میان اربعین و جامعه مهدوی، فرهنگ شهادت و مقاومت است؛ فرهنگی که شهادت را پایان زندگی نمی‌داند، بلکه آن را زمینه‌ای برای بیداری و حیات اجتماعی معرفی می‌کند.
وی افزود: اربعین می‌تواند در سطح هویتی، به احیای هویت اسلامی؛ در سطح سیاسی و فرهنگی، به عنوان نماد قدرت نرم و وحدت امت؛ در سطح تمدنی، به عنوان استمرار میراث مقاومت؛ و در سطح معنوی و عملی، به عنوان تمرین خدمت، اخوت و مجاهدت مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت تبدیل زیست اربعینی به سبک زندگی
اسلامی در پایان تأکید کرد: اربعین نمونه‌ای از جامعه آرمانی مهدوی است که چند روز در سال، در یک جغرافیای مشخص و در برابر چشم جهانیان به نمایش درمی‌آید؛ اما وظیفه جامعه منتظر این است که این تجربه را از مسیر نجف تا کربلا به متن زندگی روزمره منتقل کند.
وی گفت: اگر مواسات، وحدت، معنویت، خدمت و ایستادگی تنها به ایام اربعین محدود نشود و به سبک زندگی در خانواده، دانشگاه، مسجد و جامعه تبدیل شود، می‌توان امیدوار بود که اربعین در مسیر تحقق جامعه زمینه‌ساز ظهور و تمدن اسلامی نقش مؤثرتری ایفا کند.
خانواده، خاستگاه اصلی شکل‌گیری فرهنگ مقاومت است
پژوهشگر حوزه اربعین و مبلغ زبان‌دان با تأکید بر نقش خانواده در تربیت انسان مقاوم گفت: مقاومت صرفاً یک کنش نظامی و پادگانی نیست، بلکه هویتی ایمانی، معرفتی و رفتاری است که ریشه‌های آن در خانواده شکل می‌گیرد و اربعین می‌تواند بستری برای تربیت نسل مقاوم و انتقال این فرهنگ به نسل‌های آینده باشد.
دکتر حسن‌زاده نیز با اشاره به پیام عاشورا اظهار کرد: امام حسین(ع) در برابر درخواست بیعت با یزید، مسئله را از یک نزاع شخصی فراتر بردند و با طرح معیار «مثل من با مثل او بیعت نمی‌کند»، یک قاعده کلی و تاریخی را مطرح کردند.
وی افزود: در منطق حسینی، بیعت نکردن تنها به معنای امضا نکردن یک عهدنامه سیاسی نیست، بلکه به معنای نپذیرفتن سلطه فرهنگی و سبک زندگی مبتنی بر یک نظم ناعادلانه است.
حسن‌زاده با طرح این پرسش که انسان برخوردار از صفات حسینی در چه بستری متولد و تربیت می‌شود، گفت: در برابر فردگرایی و مصرف‌زدگی، خانواده می‌تواند به سنگری مستحکم برای تربیت انسان مؤمن و مقاوم تبدیل شود.
خانواده؛ سنگر نخست مقاومت
این پژوهشگر حوزه اربعین تصریح کرد: مقاومت یک هویت ایمانی، معرفتی و رفتاری است که نطفه آن در خانواده بسته می‌شود، در کانون خانواده پرورش می‌یابد و می‌تواند انسان را برای ایستادگی در برابر فشارها و تهدیدها آماده کند.
وی با اشاره به جایگاه زن در خانواده مقاوم افزود: در معماری خانواده مقاوم، زن جایگاهی محوری دارد و بازخوانی نقش زن مسلمان در تحولات اجتماعی و تمدنی ضروری است.
حسن‌زاده با اشاره به مفهوم «الگوی سوم زن مسلمان» اظهار کرد: زن مسلمان نه مانند برخی الگوهای سنتی عنصری منفعل و منزوی است و نه مانند الگوهای مبتنی بر مصرف‌گرایی به یک ابزار تبدیل می‌شود؛ بلکه زنی است که ضمن حفظ عفاف و محوریت خانواده، در متن تحولات اجتماعی حضور دارد و می‌تواند نقش تاریخ‌ساز ایفا کند.
وی اربعین را عرصه‌ای عینی برای تحقق این الگو دانست و گفت: زن مسلمان در مسیر اربعین در قامت ستون فقرات خانواده مقاوم، پیام‌رسان عاشورا و مکتب حسینی حضور پیدا می‌کند.
اربعین؛ تربیت‌گاه خانواده مقاوم
این مبلغ زبان‌دان ادامه داد: حضور زنان در راهپیمایی اربعین و همراه کردن فرزندان با این حرکت، نقش مادری را از یک وظیفه صرفاً زیستی به یک کنش تاریخی و تمدنی ارتقا می‌دهد.
وی افزود: کودک و نوجوان در مسیر اربعین، ایثار والدین، خدمت‌رسانی مردم و فداکاری خادمان زائران را مشاهده می‌کند و ارزش‌هایی همچون ایثار، خدمت و فداکاری به صورت عینی در ذهن و شخصیت او شکل می‌گیرد.
حسن‌زاده اربعین را «کارگاه عملیاتی جامعه‌پذیری حماسی خانواده» توصیف کرد و گفت: خانواده‌ای که وارد این مسیر می‌شود، مفاهیم مقاومت و ایثار را از یک مفهوم انتزاعی به تجربه‌ای عینی و سبک زندگی تبدیل می‌کند.
ضرورت امتداد فرهنگ اربعین در زندگی روزمره
وی با تأکید بر اینکه روح اربعین نباید در کربلا باقی بماند، اظهار کرد: هدف اصلی باید امتداد زیست اربعینی در متن زندگی خانواده باشد.
این پژوهشگر حوزه اربعین افزود: در عرصه اقتصادی و زیستی، خانواده می‌تواند با کنترل مصرف‌زدگی و تجمل‌گرایی، ساده‌زیستی و توجه به محرومان را تمرین کند و در عرصه شناختی و فرهنگی نیز به سنگر جهاد تبیین تبدیل شود.
وی ادامه داد: پدر و مادر باید نقش مرزبانان فکری فرزندان خود را ایفا کنند و معیارهای انتخاب و رفتار اجتماعی را بر اساس ارزش‌های دینی و انسانی به نسل آینده منتقل کنند.
حسن‌زاده همچنین با اشاره به ابعاد تمدنی اربعین گفت: خانواده اربعینی در مسیر نجف تا کربلا تجربه می‌کند که برادری ایمانی می‌تواند بر تعلقات قومی و مرزهای جغرافیایی غلبه کند و همین تجربه می‌تواند زمینه‌ساز تقویت امت اسلامی و شکل‌گیری شبکه‌های اجتماعی و فرهنگی میان ملت‌ها باشد.
وی با اشاره به فلسفه تاریخ عاشورا گفت: یکی از چالش‌های جهان امروز، مرعوب شدن در برابر سیطره کمیت‌هاست؛ در حالی که منطق حسینی نشان می‌دهد که در تحولات تاریخی باید برای کیفیت‌هایی مانند ایمان، ایثار، کرامت و فداکاری حساب ویژه‌ای باز کرد.
حسن‌زاده خاطرنشان کرد: فرهنگ مقاومت زمانی پایدار می‌ماند که این کیفیت‌ها از کانون خانواده‌های مؤمن و مقاوم به نسل‌های بعد منتقل شود.
وی با اشاره به تجربه خانواده‌های مقاوم در مناطق مختلف جهان افزود: نمونه‌های مقاومت را می‌توان در خانواده‌هایی مشاهده کرد که در شرایط دشوار، با حفظ ایمان و کرامت انسانی در برابر سختی‌ها ایستادگی می‌کنند.
خانواده؛ میدان اصلی مواجهه تمدنی
این پژوهشگر حوزه اربعین در پایان گفت: یکی از عرصه‌های مهم مواجهه تمدنی در جهان امروز، خانواده است؛ از این رو، تقویت خانواده و تربیت نسل مؤمن، آگاه و مقاوم باید مورد توجه جدی قرار گیرد.
وی تأکید کرد: اربعین می‌تواند فرصتی برای بازسازی و تقویت خانواده بر پایه عفاف، معنویت، مقاومت، ولایت‌مداری، مواسات و ایثار باشد و این ارزش‌ها باید از یک مناسک سالانه به سبک زندگی تبدیل شوند.
حسن‌زاده در پایان خاطرنشان کرد: امتداد فرهنگ اربعین در زندگی روزمره خانواده‌ها می‌تواند به تقویت هویت دینی، افزایش سرمایه اجتماعی و تربیت نسلی کمک کند که در برابر تهدیدها و فشارها، از ایمان و ارزش‌های انسانی خود صیانت کند.
خانواده‌های نیجریه‌ای اربعین را با احتمال شهادت و اسارت تجربه می‌کنند
فاطمه صدیقه گلیما، فعال اربعین در نیجریه و دانشجوی پزشکی، با تشریح تجربه خانواده‌های شیعه نیجریه در برگزاری و حضور در راهپیمایی اربعین، گفت: خانواده‌های ما در حالی در این مسیر قدم می‌گذارند که هر زن، مرد و کودک پیش از خروج از خانه از خود می‌پرسد آیا بازخواهد گشت یا ممکن است با شهادت، اسارت یا جراحت مواجه شود.
فاطمه صدیقه گلیما از فعالان اربعین در نیجریه و دانشجوی پزشکی، نیز با اشاره به تجربه خانواده‌های نیجریه‌ای در برگزاری راهپیمایی اربعین، اظهار کرد: در کشور نیجریه، جنبش اسلامی نیجریه به رهبری شیخ زکزاکی سال‌هاست مراسم راهپیمایی اربعین را برگزار می‌کند و این مراسم با حضور گسترده مردم از ایالت‌های مختلف برگزار می‌شود.
وی افزود: شرکت‌کنندگان از مناطق دورتر، چندین روز زودتر حرکت خود را آغاز می‌کنند و خود را در روز اربعین به محل اجتماع شیعیان در نیجریه می‌رسانند تا در مراسم عزاداری و زیارت نمادین پرچم سیدالشهدا(ع) شرکت کنند.
این فعال اربعین در نیجریه با اشاره به تفاوت شرایط راهپیمایی اربعین در این کشور با عراق گفت: در این مسیر، خبری از امکانات گسترده و موکب‌هایی که زائران در عراق تجربه می‌کنند نیست و خانواده‌ها باید بسیاری از نیازهای خود را از قبل تأمین کنند.
گلیما ادامه داد: خانواده‌ها چند روز پیش از آغاز حرکت، مواد غذایی و امکانات مورد نیاز را نه فقط برای خود، بلکه برای کمک به دیگر زائران آماده می‌کنند و با وجود دشواری‌های مسیر، حرکت خود را آغاز می‌کنند.
وی با بیان خاطره‌ای از دوران کودکی خود گفت: زمانی که در کودکی در مسیر اربعین خسته می‌شدم، برادرانم به نوبت مرا بر دوش خود حمل می‌کردند تا بتوانم مسیر را ادامه دهم. همین تجربه‌های ساده، بخش مهمی از خاطرات و تربیت اربعینی کودکان خانواده‌های نیجریه‌ای را شکل می‌دهد.
زائران نیجریه‌ای؛ در مسیر اربعین با احتمال شهادت
گلیما با اشاره به شرایط امنیتی حاکم بر راهپیمایی‌های شیعیان در نیجریه تصریح کرد: برای خانواده‌های ما، حضور در راهپیمایی اربعین صرفاً یک سفر زیارتی نیست؛ بلکه حرکتی است که با احتمال خطر، جراحت، اسارت و حتی شهادت همراه است.
وی افزود: زن و مرد و حتی کودکی که از خانه برای حضور در مراسم اربعین خارج می‌شود، ممکن است با این پرسش مواجه باشد که آیا دوباره به خانه بازخواهد گشت یا نه. مادر نیز ممکن است با این نگرانی فرزند خود را بدرقه کند که آیا بار دیگر او را خواهد دید.
این فعال اربعین نیجریه با اشاره به شهادت اعضای خانواده خود گفت: خانواده من نیز از این حوادث آسیب دیده است و چند تن از برادرانم در حوادث مربوط به شیعیان نیجریه به شهادت رسیدند و مادرم نیز در جریان فاجعه زاریا جانباز شد.
وی افزود: بسیاری از خانواده‌های نیجریه‌ای خاطرات تلخ و سنگینی از این حوادث دارند و با وجود همه این دشواری‌ها، ارتباط خود را با فرهنگ عاشورا و اربعین حفظ کرده‌اند.
اربعین؛ نخستین تجربه عملی مقاومت برای کودکان
گلیما با بیان اینکه موضوع سخن او «خانواده اربعینی» است، گفت: تجربه زیسته خانواده‌های نیجریه‌ای از اربعین با آنچه در کشورهای دیگر تجربه می‌شود تفاوت‌های جدی دارد؛ اما در نهایت، محور این حرکت همان محبت به سیدالشهدا(ع) و فرهنگ عاشوراست.
وی ادامه داد: ممکن است کودکی پنج یا شش ساله که برای نخستین بار وارد مسیر اربعین می‌شود، شناخت کاملی از امام حسین(ع) و واقعه کربلا نداشته باشد؛ شاید تنها چیزی که در ذهن او باقی بماند، دست مادرش باشد که در دست گرفته یا پدری که او را در بخشی از مسیر حمل کرده است.
این دانشجوی پزشکی افزود: اما تکرار این تجربه در طول سال‌ها، همراه با مشاهده همدلی، فداکاری و ایستادگی خانواده‌ها، به تدریج آثار عمیقی در ذهن و شخصیت کودک ایجاد می‌کند.
گلیما تصریح کرد: نخستین بارقه‌های عملی مقاومت می‌تواند در همین مسیر در قلب کودک نیجری شکل بگیرد؛ نه صرفاً از طریق سخنرانی و آموزش مستقیم، بلکه از راه تجربه و مشاهده رفتار خانواده و جامعه.
اربعین؛ مدرسه مسئولیت‌پذیری و مقاومت
وی با اشاره به آثار تربیتی حضور کودکان و نوجوانان در راهپیمایی اربعین گفت: نوجوانی که هر سال سختی این مسیر را تجربه می‌کند، به تدریج می‌آموزد که مقاومت فقط اصرار بر یک خواسته نیست؛ بلکه می‌تواند به معنای حفظ ایمان در شرایط دشوار، پذیرفتن مسئولیت و ایستادگی در برابر مشکلات باشد.
گلیما ادامه داد: ما در تجربه خانواده‌های نیجریه‌ای به‌صورت عینی شاهد هستیم که حضور در این مسیر می‌تواند بر مسئولیت‌پذیری افراد در زندگی، تحصیل و آینده شغلی آنان اثر بگذارد.
وی افزود: بسیاری از جوانان نیجریه‌ای با وجود مشکلات فراوان، برای تحصیل و ساختن آینده خود تلاش می‌کنند و تجربه سال‌های حضور در راهپیمایی اربعین به آنان آموخته است که در برابر دشواری‌ها تسلیم نشوند.
این فعال اربعین نیجریه خاطرنشان کرد: خانواده‌هایی که خود سختی مسیر اربعین را تجربه کرده‌اند، تلاش می‌کنند فرزندانشان را نیز با خود همراه کنند تا علاوه بر آشنایی با امام حسین(ع) و واقعه کربلا، مفهوم مقاومت، مسئولیت‌پذیری، همدلی و ایستادگی را در عمل بیاموزند.
گلیما در پایان تأکید کرد: اربعین برای خانواده‌های نیجریه‌ای تنها یک مراسم نیست؛ بلکه بخشی از سبک زندگی و تجربه‌ای تربیتی است که نسل به نسل منتقل می‌شود و می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری نسلی مقاوم، مسئولیت‌پذیر و پایبند به فرهنگ عاشورا باشد.
خانواده‌ها را به سنگر مقاومت و خانه‌ها را به مدرسه عشق سیدالشهدا(ع) تبدیل کنیم
دبیر پیش‌نشست «اربعین و گفتمان مقاومت» با اشاره به ظرفیت علمی و بین‌المللی این نشست، بر ضرورت ترویج فرهنگ مقاومت و تبدیل خانواده‌ها به سنگرهای مقابله با هجمه‌های دشمن تأکید کرد.
دکتر فرزانه، دبیر پیش‌نشست «اربعین و گفتمان مقاومت» در نشست علمی خواهران با حضور اساتید، فرهیختگان و نخبگان، اظهار کرد: در این پیش‌نشست با اساتید و نخبگان هم‌عهد و هم‌پیمان شدیم که با اطاعت از ولی امر مسلمین، پرچم اسلام را به اقصی نقاط جهان صادر کنیم و در این مسیر ثابت‌قدم بمانیم.
وی با اشاره به ظرفیت‌سازی انجام‌شده از سوی کمیته فرهنگی و آموزشی اربعین افزود: به لطف خداوند متعال، ظرفیت بسیار خوبی از حضور اساتید و نخبگان برای ارائه مقالات و دیدگاه‌های علمی در این نشست فراهم شده است و امروز میزبان پنج نفر از اساتید برای ارائه مقالات خود بودیم.
دبیر پیش‌نشست «اربعین و گفتمان مقاومت» ادامه داد: با توجه به استقبال گسترده خواهران از این نشست، مقرر شد هفته آینده نیز در یکی از دانشگاه‌ها میزبان جمع دیگری از اساتید و پژوهشگرانی باشیم که امروز فرصت ارائه مطالب خود را پیدا نکردند.
فرزانه با اشاره به ماهیت بین‌المللی این پیش‌نشست گفت: در این برنامه میزبان یکی از فعالان اربعین از کشور نیجریه بودیم که مقاله‌ای با موضوع «خانواده مقاوم» ارائه کرد. ایشان خود از چهره‌های شاخص مقاومت هستند و سخنرانی و ارائه ایشان با استقبال و توجه مخاطبان همراه شد.
وی افزود: علاوه بر نیجریه برای این پیش نشست مهمانانی از کشورهای عراق و ترکیه نیز برای حضور در این نشست در نظر گرفته شده بودند که به دلیل برخی موانع، امکان حضور آنان در برنامه امروز فراهم نشد و امیدواریم در نشست‌های آینده از ظرفیت علمی و تجربیات این عزیزان بهره‌مند شویم.
وی با اشاره به شرایط کنونی و ضرورت تقویت فرهنگ مقاومت در جامعه اظهار کرد: در شرایطی که با هجمه دشمنان علیه نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران مواجه هستیم، باید با برافراشتن پرچم مقدس اربعین و با تکیه بر فرهنگ عاشورا و خونخواهی حضرت سیدالشهدا(ع)، گفتمان «خانواده مقاوم» را بیش از گذشته ترویج کنیم.
فرزانه خاطرنشان کرد: سبک زندگی مبتنی بر مقاومت، تاب‌آوری و خانواده مقاوم باید در جامعه ترویج و اشاعه پیدا کند و ما باید در عمل نشان دهیم که خانواده‌های خود را به سنگر مقاومت و خانه‌هایمان را به مدرسه عشق سیدالشهدا(ع) و مبارزه با دشمنان تبدیل می‌کنیم.
نظر شما