به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از تهران، نشست «روش‌شناسی اجتهادی امام خمینی (ره)»، امروز با محوریت «تحول در روش‌شناسی اجتهاد و منطق فهم دین از منظر فقه نظام‌ساز» با حضور طلاب حوزه علمیه و دانشجویان علوم انسانی در مدرسه علمیه امام رضا (ع) تهران برگزار شد.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی فرحانی استاد حوزه علمیه در این نشست اظهار داشت: تولید فقه نظام‌ساز در حوزه‌هایی که پیشینه فقهی مدوّن ندارند، پیش از هر چیز با چالش «حجیت» روبه‌رو است و دستگاه استنباط امام خمینی (ره) از غنی‌ترین، کارآمدترین و چابک‌ترین دستگاه‌ها برای مواجهه با این چالش است.
وی افزود: اصطلاح «فقه نظام» در کشور پیشینه‌ای دارد و ذیل بحث علوم انسانی اسلامی صورت‌بندی شده است؛ علوم انسانی اسلامی نیز برادری به نام «حل مسئله» دارد و تا این سه در کنار هم دیده نشوند، تصویر درستی از صحنه به دست نمی‌آید.
استاد حوزه علمیه با اشاره به نقل‌هایی از آیت‌الله بروجردی، گفت: فقه شیعه در حاشیه فقه عامه و در بستر نظامات اجتماعی آن زاده شد و همین بستر در شکل‌گیری «موضوع» بحث فقیه اثر داشت.
وی ابراز کرد: امروز نیز وضعیتی مشابه وجود دارد، با این تفاوت که نظامات اجتماعی غرب به بیشتر کشورهای جهان صادر شده است.
حجت الاسلام والمسلمین فرحانی نظام تعلیم‌وتربیت را مثال زد و ادامه داد: در غرب این نظام از کودکستان آغاز می‌شود و به دانشگاه می‌رسد و نهاد علم نیز عملاً دانشگاه شناخته می‌شود، در حالی که حوزه هم قاضی و وکیل تربیت می‌کند و نهاد علم است.
وی تصریح کرد: در سنت اسلامی، تربیت اصل بوده و علم و فناوری در کنار آن رشد می‌کرده است.
وی با اشاره به مفهوم «حکمرانی خوب» اظهار کرد: روایت پیشرفته و معاصر حکمرانی، اعم از حکومت است و سلول‌های غیررسمی مانند هیئت‌ها، مسجد و موکب‌ها را بدون دولتی‌کردن به رسمیت می‌شناسد.
استاد حوزه تأکید کرد: مسائل امروز ما با رنگ و لعاب اسلامی در دل همین نظامات شکل گرفته است که امام شهید نیز تمدن‌سازی را از مسیر نظام‌سازی و بر پایۀ زیست‌بوم ایرانی ـ اسلامی خواسته‌اند.
وی خاطرنشان کرد: در گذشته فقیه ذیل نظامات فقهی ساخته‌شده به اجتهاد می‌رسید و تحصیل فقه حدود بیست سال طول می‌کشید، اما امروز باید از صفر نظام ساخت.
بررسی دو جریان فلسفه‌محور و فقه‌محور
حجت الاسلام والمسلمین فرحانی بیان کرد: امام شهید دو جریان را برای نظام‌سازی پایه‌گذاری کردند، ایشان در سال ۱۳۸۲ گفته بودند فلسفۀ اسلامی ذهنی مانده و به امتداد اجتماعی و عینی نرسیده است، اما می‌توان نقاطی از فلسفۀ ملاصدرا را عمیق‌تر کرد و دستگاهی برای تعیین تکلیف نظامات اجتماعی ساخت، جریان فلسفه‌محور تا مرحلۀ فلسفه‌های مضاف پیش آمد و به بدنۀ علم راه نیافت.
وی جریان فقه‌محور را که حدود هجده سال سابقه دارد، سه گونه دانست و ابراز کرد: «فقه نظامات» که شبیه علوم انسانی از نظام به نهاد و سپس به مسئله می‌رسد، بخش مهمی از اندیشه‌اش از شهید صدر گرفته شده، «فقه معاصر» که انعطاف بیشتری دارد و به پرسش‌های روز پاسخ می‌دهد و «حل مسئله» که از مسئلۀ میدانی آغاز می‌کند.
استاد حوزه علمیه افزود: هر سه گونه، در نهایت باید به محصولی برسند که حجیت شرعی داشته باشد؛ تفاوت بنیادین ما با علوم انسانی غربی نیز همین است که مبنای آن تجربه است و مبنای ما حجیت.
حجت الاسلام والمسلمین فرحانی خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم برای موضوعی مانند تعلیم‌وتربیت چنین مسیری را طی کنیم، با مشکل روبه‌رو می‌شویم؛ آیات و روایات این حوزه عمدتاً اخلاقی شمرده شده‌اند و جزو آیات‌الاحکام نیستند و فقها به‌دلیل اخلاقی‌بودن، کمتر به آن‌ها پرداخته‌اند.
وی اظهار کرد: برای پوشش دادن این چالش به دستگاه استنباطی نیاز است که بتواند ایده‌های حجیتی لازم را فراهم کند و بسیاری از دستگاه‌های استنباط چنین قابلیتی ندارند، دستگاه استنباط امام خمینی (ره) غنی‌ترین، روزآمدترین، کارآمدترین، قوی‌ترین و چابک‌ترین دستگاه برای این منظور است؛ دستگاهی سبک و منضبط که قابل اجرا است، در حالی که یکی از مشکلات علم اصول این است که معمولاً اجرا نمی‌شود.
انتهای پیام. /
نظر شما