خبرگزاری حوزه | علیرضا سبط‌احمدی، تهیه‌کننده سینما و تلویزیون، در گفت‌وگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه توجه به دنیای کودکان و نوجوانان باید یکی از اولویت‌های اصلی تولیدات فرهنگی و هنری کشور باشد، اظهار کرد: کودکی و نوجوانی از مهم‌ترین دوره‌های شکل‌گیری شخصیت انسان است و بسیاری از باورها، رفتارها، نگرش‌ها و ارزش‌های اخلاقی در همین مقطع در وجود افراد نهادینه می‌شود. ازاین‌رو، نمی‌توان نسبت به محتوایی که در این سنین در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرد، بی‌تفاوت بود. سینما و تلویزیون به دلیل گستردگی مخاطبان و قدرت تأثیرگذاری تصویر، نقش مهمی در شکل‌دهی به ذهنیت و جهان‌بینی نسل آینده دارند. کودک و نوجوان تنها مخاطب سرگرمی نیستند، بلکه در مرحله‌ای از زندگی قرار دارند که پیوسته در حال شناخت محیط پیرامون، کشف روابط انسانی و الگوبرداری از رفتار دیگران هستند. در چنین شرایطی، یک فیلم، مجموعه تلویزیونی یا حتی یک شخصیت داستانی می‌تواند تأثیری ماندگار بر ذهن آنان بگذارد. بنابراین، تولیدکنندگان آثار نمایشی باید بدانند که مسئولیتی فراتر از ساخت یک اثر سرگرم‌کننده بر عهده دارند و محصول نهایی آنان ممکن است در تربیت فکری و اخلاقی مخاطب نقش‌آفرین باشد.
وی با اشاره به ضرورت توجه به مفاهیم اخلاقی در آثار کودک و نوجوان تصریح کرد: مفاهیمی مانند راستگویی، احترام به والدین، مسئولیت‌پذیری، نوع‌دوستی، گذشت، رعایت حقوق دیگران، کمک به افراد نیازمند و احترام به تفاوت‌های فردی از جمله ارزش‌هایی هستند که باید در آثار نمایشی مورد توجه قرار گیرند. البته انتقال این مفاهیم نباید به شکل مستقیم، شعاری و نصیحت‌گونه انجام شود؛ زیرا کودکان و نوجوانان در برابر پیام‌هایی که با زبان دستوری و تکراری ارائه می‌شوند، معمولاً واکنش مطلوبی نشان نمی‌دهند. هنر اصلی نویسنده، کارگردان و تهیه‌کننده این است که مفاهیم اخلاقی را در بطن قصه قرار دهند و اجازه دهند مخاطب از طریق همراهی با شخصیت‌ها و مشاهده پیامد انتخاب‌های آنان به درک درستی از رفتار صحیح برسد. هنگامی که یک شخصیت داستانی در موقعیتی دشوار میان منفعت شخصی و کمک به دیگران انتخاب می‌کند، مخاطب می‌تواند بدون دریافت مستقیم پیام، مفهوم فداکاری و مسئولیت اجتماعی را درک کند. این شیوه اثرگذاری به‌مراتب عمیق‌تر از بیان چند جمله آموزشی در خلال داستان است.
تهیه‌کننده سریال «ایلدا» با تأکید بر اینکه تولید آثار کودک و نوجوان نیازمند شناخت دقیق ویژگی‌های روان‌شناختی این گروه سنی است، گفت: نمی‌توان با یک الگوی واحد برای تمام گروه‌های سنی فیلم و سریال تولید کرد. نیازها، دغدغه‌ها، نوع تفکر و شیوه دریافت پیام در یک کودک هفت‌ساله با نوجوان پانزده‌ساله تفاوت اساسی دارد. به همین دلیل، پیش از ورود به مرحله تولید باید مشخص شود که اثر برای چه گروه سنی ساخته می‌شود و قرار است چه نوع تجربه‌ای را در اختیار مخاطب قرار دهد. گاهی مشاهده می‌کنیم که برخی آثار با این تصور ساخته می‌شوند که چون مخاطب آن‌ها کودک است، نیازی به پیچیدگی داستانی، شخصیت‌پردازی دقیق یا کیفیت بالای تولید ندارند. این نگاه اشتباه است. کودکان و نوجوانان مخاطبانی هوشمند و حساس هستند و به‌سرعت می‌توانند ضعف‌های یک اثر را تشخیص دهند. اتفاقاً تولید برای این گروه سنی به دلیل ضرورت رعایت ظرافت‌های محتوایی و هنری، نیازمند دانش، تجربه و برنامه‌ریزی بیشتری است.
سبط‌احمدی با بیان اینکه سرگرمی و آموزش در آثار نمایشی نباید در تقابل با یکدیگر قرار گیرند، اظهار کرد: یکی از اشتباهات رایج در تولیدات کودک و نوجوان این است که گاهی آموزش را جایگزین سرگرمی می‌کنیم و تصور داریم صرفاً با طرح چند موضوع اخلاقی می‌توانیم یک اثر مفید بسازیم. درحالی‌که اگر داستان جذابیت نداشته باشد، شخصیت‌ها باورپذیر نباشند و مخاطب نتواند با فضای اثر ارتباط برقرار کند، پیام موردنظر نیز به مقصد نخواهد رسید. کودک ابتدا باید با داستان ارتباط برقرار کند، شخصیت‌ها را دوست داشته باشد و برای ادامه ماجرا کنجکاو شود. پس از ایجاد این ارتباط است که زمینه انتقال مفاهیم تربیتی فراهم می‌شود. به همین دلیل، جذابیت قصه، ریتم مناسب، طنز، ماجراجویی و خلاقیت در کنار محتوای سالم و سازنده اهمیت فراوانی دارند. نباید تصور کنیم که آثار اخلاق‌محور الزاماً باید فضایی جدی و عاری از نشاط داشته باشند. بنابراین، حمایت از این حوزه نباید صرفاً در حد شعار باقی بماند و باید در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی و برنامه‌ریزی‌های تولیدی نمود عملی پیدا کند. توجه به کودکان و نوجوانان در حقیقت سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است. نسلی که امروز در معرض آثار فرهنگی و رسانه‌ای قرار دارد، فردا مسئولیت‌های اجتماعی، علمی و مدیریتی کشور را بر عهده خواهد گرفت. اگر بتوانیم از طریق تولیدات مناسب، روحیه پرسشگری، تفکر انتقادی، خلاقیت، همدلی و مسئولیت‌پذیری را در آنان تقویت کنیم، در واقع به رشد سرمایه انسانی جامعه کمک کرده‌ایم.
تهیه‌کننده فیلم سینمایی «سنگ اول» در ادامه تأکید کرد: نباید موفقیت آثار کودک و نوجوان را فقط با میزان مخاطب، فروش یا تعداد قسمت‌های تولیدشده ارزیابی کنیم. یکی از معیارهای مهم، میزان اثرگذاری مثبت یک محصول فرهنگی بر نگرش و رفتار مخاطب است. ممکن است یک اثر با بودجه‌ای محدود ساخته شود، اما به دلیل قصه صمیمی، شخصیت‌های ماندگار و پیام انسانی خود سال‌ها در ذهن مخاطبان باقی بماند. ضروری است که سینماگران، برنامه‌سازان، نویسندگان و مدیران فرهنگی با نگاهی جدی‌تر به این حوزه ورود کنند و تولید برای کودکان و نوجوانان را فعالیتی حاشیه‌ای تلقی نکنند. ما به آثاری نیاز داریم که ضمن برخورداری از استانداردهای هنری و جذابیت‌های نمایشی، به رشد اخلاقی و فکری نسل آینده نیز کمک کنند. اگر بتوانیم میان هنر، سرگرمی، فرهنگ و تربیت پیوندی منطقی برقرار کنیم، سینما و تلویزیون به یکی از مؤثرترین ابزارهای پرورش نسلی آگاه، مسئولیت‌پذیر و برخوردار از فضیلت‌های انسانی تبدیل خواهند شد.
سبط‌احمدی در ادامه به نقش خانواده در تکمیل تأثیرگذاری آثار نمایشی اشاره کرد و گفت: سینما و تلویزیون به‌تنهایی نمی‌توانند مسئولیت تربیت نسل جدید را بر عهده بگیرند. خانواده، مدرسه، محیط اجتماعی و رسانه هرکدام در این زمینه سهمی دارند. بااین‌حال، تولیدات تصویری می‌توانند زمینه گفت‌وگو میان والدین و فرزندان را فراهم کنند. وقتی خانواده در کنار یکدیگر فیلم یا مجموعه‌ای را تماشا می‌کنند و درباره رفتار شخصیت‌ها و تصمیم‌های آن‌ها به بحث می‌پردازند، اثر هنری از یک سرگرمی ساده فراتر می‌رود و به فرصتی برای آموزش غیرمستقیم تبدیل می‌شود.
وی با تأکید بر اهمیت بازنمایی درست روابط خانوادگی در آثار کودک و نوجوان بیان کرد: خانواده نخستین محیطی است که کودک در آن احترام، محبت، اعتماد، گفت‌وگو و مسئولیت‌پذیری را تجربه می‌کند. بنابراین، نحوه نمایش روابط میان والدین و فرزندان، تعامل خواهران و برادران و حتی ارتباط اعضای خانواده با سالمندان باید با دقت مورد توجه قرار گیرد. آثار نمایشی می‌توانند با نمایش خانواده‌هایی که در آن‌ها اختلاف‌نظر وجود دارد اما اعضا از طریق گفت‌وگو و احترام به حل مشکلات می‌پردازند، الگوهای رفتاری مناسبی ارائه دهند.
این تهیه‌کننده سینما و تلویزیون همچنین درباره ضرورت توجه به هویت فرهنگی و دینی در تولیدات این حوزه اظهار کرد: کودکان و نوجوانان باید از طریق داستان‌هایی جذاب و متناسب با زندگی امروز خود با ریشه‌های فرهنگی، ارزش‌های ملی و آموزه‌های اخلاقی و دینی آشنا شوند. این آشنایی زمانی تأثیرگذار خواهد بود که در قالب موقعیت‌های ملموس و شخصیت‌های قابل‌باور ارائه شود. اگر بخواهیم مفاهیم اعتقادی و فرهنگی را صرفاً در قالب گفت‌وگوهای طولانی و مستقیم مطرح کنیم، ممکن است نتیجه مطلوبی به دست نیاوریم. آموزه‌هایی مانند صداقت، امانت‌داری، عدالت‌خواهی، مهربانی، رعایت حق‌الناس و دستگیری از دیگران، ارزش‌هایی هستند که هم در فرهنگ ایرانی و هم در تعالیم دینی جایگاه ویژه‌ای دارند. سینما و تلویزیون می‌توانند این مفاهیم را در قالب قصه‌هایی امروزی بازآفرینی کنند؛ قصه‌هایی که کودک و نوجوان بتوانند نمونه‌های آن را در زندگی روزمره خود مشاهده کنند و نسبت به آن‌ها احساس نزدیکی داشته باشند.
سبط‌احمدی با اشاره به تغییر ذائقه رسانه‌ای نسل جدید بیان کرد: نسل جدید بخش قابل‌توجهی از زمان خود را در فضای مجازی و پلتفرم‌های مختلف سپری می‌کنند. سرعت دسترسی به محتوا و تنوع گسترده محصولات تصویری موجب شده است که رقابت برای جذب مخاطب بسیار جدی‌تر از گذشته باشد. در چنین شرایطی، نمی‌توان با همان شیوه‌ها و الگوهای قدیمی انتظار داشت نسل جدید با آثار ما ارتباط برقرار کند. تولیدکنندگان باید زبان ارتباطی این نسل را بشناسند و با تحولات تکنولوژی، شیوه‌های جدید روایت و علایق مخاطبان آشنا باشند. استفاده از ظرفیت انیمیشن، جلوه‌های بصری، داستان‌های تعاملی و قالب‌های متنوع نمایشی می‌تواند به افزایش جذابیت آثار کمک کند. البته نوآوری نباید بهانه‌ای برای کنار گذاشتن اصول محتوایی و اخلاقی باشد. مهم این است که بتوانیم در قالب‌های تازه، حرف درست و ارزشمند را با بیانی جذاب مطرح کنیم.
این تهیه‌کننده با انتقاد از کم‌توجهی احتمالی به پژوهش در مرحله پیش‌تولید آثار کودک و نوجوان گفت: برای ساخت یک اثر ماندگار، صرف داشتن یک ایده اولیه کافی نیست. نویسنده و گروه تولید باید با دنیای واقعی کودکان و نوجوانان آشنا باشند، دغدغه‌های آن‌ها را بشناسند و بدانند که با چه مسائلی در مدرسه، خانواده و جامعه روبه‌رو هستند. ارتباط با کارشناسان تعلیم‌وتربیت، روان‌شناسان کودک، معلمان و حتی خود مخاطبان می‌تواند به واقعی‌تر شدن شخصیت‌ها و موقعیت‌های داستانی کمک کند. اگر قرار است درباره موضوعاتی مانند دوستی، قلدری در مدرسه، اعتمادبه‌نفس، مسئولیت اجتماعی یا مواجهه با مشکلات خانوادگی فیلم بسازیم، باید پیش از هر چیز ابعاد مختلف آن مسئله را بشناسیم. ارائه راهکارهای ساده‌انگارانه برای مشکلات پیچیده ممکن است نه‌تنها کمکی به مخاطب نکند، بلکه برداشت نادرستی نیز در ذهن او ایجاد کند. پژوهش دقیق می‌تواند از بروز چنین مشکلاتی جلوگیری کند.
سبط‌احمدی در بخش پایانی این گفت‌وگو به اهمیت سرمایه‌گذاری در تولیدات کودک و نوجوان پرداخت و گفت: ساخت آثار باکیفیت برای این گروه سنی به امکانات، نیروی انسانی متخصص و حمایت مالی مستمر نیاز دارد. اگر تولیدکننده به دلیل محدودیت‌های اقتصادی ناچار باشد از کیفیت فیلمنامه، طراحی صحنه، موسیقی، بازیگری یا سایر بخش‌های تولید صرف‌نظر کند، نتیجه کار نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
انتهای پیام
نظر شما