دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ۰۷:۴۵
مکتب فاطمی؛ الگوی جامع تربیت انسان و تمدن‌سازی نوین اسلامی

حوزه/ حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) در سوره مبارکه کوثر، مظهر «خیر کثیر» معرفی شده‌اند؛ خیری که در استمرار نسل پیامبر اکرم (ص) و تربیت عالمان، صالحان و انسان‌های اثرگذار تجلی یافته است. بر اساس این نگاه، مکتب فاطمی با تأکید بر رشد همه‌جانبه جسم و روح، پیوند علم و اخلاق و شکوفایی استعدادهای انسانی، الگویی جامع برای تربیت نسل مؤمن، عالم و تمدن‌ساز به شمار می‌رود.

خبرگزاری حوزه، بازخوانی مکتب تربیتی حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) و تبیین مفاهیمی همچون تزکیه، رشد و شکوفایی استعدادهای انسانی، ضرورتی مهم برای تربیت نسلی مؤمن، عالم و اخلاق‌مدار است. در ادامه، متن سخنرانی حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدعلی مروجی طبسی، عضو هیأت علمی دانشگاه حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیها)، با موضوع «حقیقت تزکیه و تربیت در مکتب حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها)» تقدیم مخاطبان گرامی می‌شود.

خدای متعال در سوره مبارکه کوثر می‌فرماید:

«بسم الله الرحمن الرحیم، انا اعطیناک الکوثر، فصل لربک و انحر، ان شانئک هو الابتر».

اگر بخواهیم به گوشه‌ای از ابعاد وجودی و شخصیتی حضرت زهرا (سلام الله علیها) پی ببریم، قطعاً یک راهش آیات قرآن است. خدای متعال در سوره کوثر از حضرت زهرا (سلام الله علیها) تعبیر می‌کند به «کوثر» به معنای خیر کثیر. اینکه حالا کوثر به چه معناست، مفسران آرا و نظرات گوناگونی را مطرح کردند. یکی از این اقوال و دیدگاه‌ها که «فخر رازی»، عالم سنی و اشعری‌مذهب که از مفسران معروف اهل سنت است، نقل می‌کند، این است که کوثر یعنی فرزندان حضرت زهرا (سلام الله علیها). که البته فرزندان حضرت زهرا در واقع نتایج و برکات ایشان هستند. گفتند این سوره نازل شد در رد کسانی که بر پیامبر اکرم (ص) خرده می‌گرفتند و عیب‌جویی می‌کردند که پیامبر فرزند ذکور ندارد و ایشان را «ابتر» خطاب می‌کردند.

فخر رازی در ذیل همین آیات شریفه می‌گوید معنای «انا اعطیناک الکوثر» این است که خدای متعال نسلی را به فاطمه زهرا (س) داده، نسلی را به رسول اکرم (ص) داده از طریق فاطمه زهرا که این نسل در طول زمان باقی خواهند ماند.

این‌ها عبارات فخر رازی است، ببینید چقدر از اهل بیت پیامبر کشته شدند، چه کشتار وسیعی را نسبت به ذریه پیامبر مرتکب شدند، اما جهان مملو از ذریه پیامبر است و از بنی‌امیه در دنیا احدی باقی نمانده که قابل توجه باشد. این بخش از عبارت فخر رازی خیلی جلب توجه می‌کند؛ می‌گوید نگاه کن ببین در میان ذریه پیامبر چقدر از بزرگان، دانشمندان و علما هستند؛ امام باقر، امام صادق، امام کاظم و امام رضا (علیهم السلام). این‌ها را نام می‌برد. فخر رازی می‌گوید این‌ها همه از ذریه پیامبر هستند؛ نسلی عالم و عامل؛ و از طریق چه کسی باقی ماندند جز فاطمه زهرا (س)؟

مکتب فاطمی؛ الگوی جامع تربیت انسان و تمدن‌سازی نوین اسلامی

فاطمه زهرا خیر کثیر است. خیر کثیر بودن فاطمه زهرا به این است که فرزندانی و ذریه‌ای به جهان اسلام، بلکه به جهان بشریت تحویل داد که همه ریزه‌خوار سفره پر خیر و برکت اهل بیت (ع) هستند. جهان از آثار وجودی امام صادق و امام باقر (ع) استفاده می‌کند. جناب جابر بن حیان، که برخی تحقیقات انجام داده‌اند و او را از شاگردان مکتب امام صادق می‌دانند، در علوم تجربی، در تفسیر، در حدیث و کلام؛ در همه رشته‌های گوناگون علمی، ما می‌بینیم که عالمان اهل بیت (ع) مردم و جهان را سیراب کردند. این‌ها از طریق فاطمه زهرا (س) هستند. حضرت زهرا (س) چنین نسلی را تربیت کرده و رشد داده است.

این آیات عزیزان خیلی قابل توجه است در زمینه مباحث تربیتی؛ خدای متعال عجیب مفهوم‌سازی می‌کند، عجیب تعبیر می‌کند. من این را در جمع اساتید بزرگوار و فرهیختگان و دانشجویان معزز مطرح می‌کنم؛ در کلاس هم همین امروز اشاره کردم. در باب تربیت اگر بخواهیم از نگاه قرآن ما تربیت را تعریف بکنیم، نگاه قرآن به تربیت چیست؟

بازخوانی مفهوم تربیتی «تزکیه» در کلام وحی

خدای متعال در سوره آل‌عمران می‌فرماید:

«و یُزَکّیهم و یُعَلِّمُهم الکتاب و الحکمه».

«یُزَکّیهم» را خیلی‌ها ترجمه می‌کنند تزکیه یعنی پاک کردن، تطهیر کردن، از آلودگی بازداشتن؛ در حالی که در کاربردهای لغوی، عزیزان، «تزکیه» از کلمه «زکّی الزّرع» یعنی دانه گیاه را کاشتن است. دانه گیاه را کاشت برای اینکه رشد بکند. تزکیه به معنای رشد دادن گیاه است. تزکیه به معنای رشد و نمو گیاه است. شما دانه‌ای را می‌کارید و این دانه مراحل رشدش را طی می‌کند؛ باغبان می‌خواهد، آب می‌خواهد، خاک می‌خواهد، نور می‌خواهد، باران می‌خواهد تا این دانه بشود درخت پرثمر. تزکیه‌ای که خدای متعال در قرآن کریم می‌فرماید، از جنس رویاندن و رویش گیاه است. این مفهوم‌سازی قرآن است عزیزان، بسیار دقیق است.

خدای متعال در سوره مبارکه شمس که یازده قسم دارد، می‌فرماید که:

«فألهمها فجورها و تقواها»...

بعد از یازده قسم:

«قد افلح من زکاها و قد خاب من دساها».

یقیناً رستگارند، پیروزند کسانی که نفس خودشان را تزکیه کردند؛ یعنی رشد دادند.

یعنی نفس خودشان و روح خودشان را پرورش دادند. «و قد خاب من دساها»؛ ضرر کرد، ناامید شد همه کسانی که این دانه را در خاک نگه داشتند و رشد ندادند. آن دانه معطر بود، اما در خاک هیچ رسیدگی به آن دانه نشد، می‌ماند، از بین می‌رود، فاسد می‌شود. در آیات قرآن کریم، مسئله تزکیه از جنس رویاندن گیاه است، از جنس رشد دادن است، رشد و نمو است.

حضرت زهرا (س)؛ سرچشمه «خیر کثیر» و الگوی انحصاری تربیت

حضرت زهرا (س) ذریه‌ای را تا قیام قیامت تربیت کردند، رشد و نمو دادند در دامان پاکشان که تا همین لحظه همه ما از آثار و برکات ذریه پیغمبر بهره‌مند هستیم. جهان بشریت پای سفره دانش و تربیت اولاد فاطمه زهرا (س) دارد خوشه‌چینی می‌کند. این تعبیری است که قرآن کریم دارد و اینکه خدای متعال تعبیر می‌کند به کوثر، خیر کثیر. خیر کثیر فاطمه زهرا، تربیت ذریه عالم و عامل و پاک و پاکیزه است. و حضرت زهرا (س) امروزه برای مردان و زنان، برای تربیت نسلی سالم، فرهیخته، عالم، حکیم، دانشمند، خردمند، الگوی کامله؛ بلکه باید بگوییم الگوی انحصاری ماست.

اینکه خدای متعال تعبیر می‌کند به خیر کثیر، چه خیری از این بالاتر که امثال امام صادق و امام باقر (علیهم السلام) و البته همه اهل بیت (علیهم السلام) هر کدام به نحوی شاگردان فراوانی را تربیت کردند. این کارخانه انسان‌سازی، تربیت انسانی که خداشناس باشد، همه این‌ها در ظرف نسل حضرت فاطمه زهرا (س) است. اهل بیتی که از ذریه فاطمه زهرا بودند. لذا کسانی که فرهیختگان و محققان می‌خواهند کار کنند روی مسائل تربیتی، این مفهوم‌سازی قرآن را در آن توجه داشته باشند.

تربیت فرزند وقتی محقق می‌شود که استعدادهای وجودی فرزند شکوفا بشود، روح فرزند شکوفا بشود، توانمندی‌هایی که خدای متعال در روح بشر به ودیعت نهاده، این‌ها همه پیدا کند، نمو پیدا بکند. یادگیری، دانش‌اندوزی، حکمت، خداشناسی، خداگرایی، ذکر؛ همه این‌ها از امور فکری است. همه این‌ها در روح بشر است. روح بشر به ذکر و دعا نیاز دارد، به آموختن و به علم‌اندوزی نیاز دارد، به حکمت نیاز دارد. این‌ها همه در یک بسته کاملی است که اسلام محمدی (ص) -که از طریق اهل بیت (ع) این اسلام دست‌نخورده به دست ما رسیده عوامل رشد، عوامل نمو، عوامل تربیت و بلکه از آن طرف هم موانع رشد، همه در این بسته کامل به ما آموخته شده و تحویل ما داده شده.

کاری که ما می‌کنیم این است که ببینیم حضرت زهرا (س) در مکتب فاطمی عوامل رشد چیست؟ چه چیزهایی ما را ارتقا می‌دهد؟ عوامل پیشرفت چیست؟ ما اگر بخواهیم تمدن نوین اسلامی را بنا بکنیم، قطعاً بر پایه مکتب فاطمی خواهد بود. تمدن نوینی که در آن تمام استعدادها، تمام توانمندی‌ها، تمام امور فطری و آنچه خدای متعال در روح ما به ودیعت نهاده، همه این‌ها شکوفا می‌شوند. البته هم جسم رشد می‌کند و هم روح انسان. هم جسم است و هم روح.

اگر تمدنی بخواهد به معنای حقیقی کلمه تمدنی باشد که پیشرفت در آن هست، باید پیشرفت همه‌جانبه باشد. عزیزان، دانشجویان، اساتید گرامی؛ پیشرفت همه‌جانبه جایی است که هم جسم انسان نیازهایش شناخته شود و برطرف شود، هم بعد روحی انسان. لذا تمدن‌هایی که ما الان می‌بینیم، در تمدن غرب یا در تمدن مثل بنی‌عباس و این‌ها، رشد فقط یک‌جانبه بود؛ آن هم در علمِ بی‌اخلاق. جامعه‌ای که در آن فقط علم باشد و اخلاق نباشد، تدین نباشد، خداترسی نباشد، این جامعه را ما متمدن نمی‌دانیم. تمدن‌هایی که از اخلاق بهره نبردند، انسان‌نما هستند. این تمدن‌ها الان هم می‌بینیم علم هست، کمتر از چند دقیقه صد هزار نفر انسان با یک بمب اتم از دنیا می‌روند؛ این می‌شود علمِ بی‌اخلاق. این علم بی‌اخلاق ما از علم در تمدن امروزی غرب چه بهره و چه خیری می‌بریم؟ اما وقتی که علم و اخلاق، علم و ایمان در کنار هم قرار بگیرد، در پرتو مکتب فاطمی، این می‌شود تمدن نوین اسلامی.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha