به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از اصفهان، دکتر سید مهدی امامی جمعه در نشست اخیر کارگروه «فلسفه و امتداد اجتماعی» دبیرخانه حوزه پیشرو و سرآمد اصفهان اظهار کرد: از دیدگاه فارابی، فلسفه نظری در صورتی که به فلسفه اجتماعی منتهی نشود، تنها یک «فلسفه نظری لغو» است.
وی افزود: فارابی در رساله «التحصیل»، مدینه فاضله را یک «مدینهی علمی» میداند که تمام علوم (ریاضی، طبیعی، انسانی و الهی) باید در آن حضور داشته باشند و شهروندان آن اهل علم باشند.
مدینه فاضله در اندیشه فارابی بر پایه علم، قانون، اخلاق صنفی و اجرای نظاممند بنا میشود
امامی جمعه رساله «التحصیل» ابونصر فارابی، اندیشمند بزرگ ایرانی را طرحی جامع و نظاممند برای برپایی «مدینه فاضله» دانست که در آن چهار ستون اصلی ، یعنی فضیلت نظری و فکری و اخلاقی و عملی، در ارتباطی تنگاتنگ با یکدیگر عمل میکنند.
این استاد دانشگاه توضیح داد: در این دیدگاه، «فضیلت نظری» سنگ بنای جامعه آرمانی است؛ جامعهای که بر پایهی علم بنا شده و در آن تمامی علوم، از ریاضیات و طبیعیات گرفته تا الهیات و علوم انسانی، جایگاه ویژهای دارند و شهروندان اهل دانش هستند.
وی بیان کرد: پس از آن، «فضیلت فکری» است که علم را به قانون تبدیل میکند. فارابی در این رساله، به تمایز میان قانون بلندمدت ، میانمدت و کوتاهمدت تأکید ورزیده و هشدار میدهد که هرگونه درهمآمیزی یا جابهجایی این قوانین، موجب بروز بحران در جامعه خواهد شد. او “فکر” را کاربست عملیِ علم و نظر تعریف میکند.
امامی جمعه یکی از ابتکارات برجسته فارابی در این رساله را ارائه مفهوم اخلاق صنفی ذیل «فضیلت اخلاقی» برشمرد و گفت: او معتقد است که برای هر بخش یا گروه تخصصی در مدینه فاضله (مانند اقتصاد، نظامیگری، یا حکومتداری)، باید اخلاق ویژهای تعریف و تدوین گردد.
وی افزود: «فضیلت عملی» (اجرا) بهطور مطلق منوط به فضیلت اخلاقی، فضیلت اخلاقی منوط به فضیلت فکری و فضیلت فکری منوط به فضیلت نظری تعریف شده و این ساختار زنجیرهای، نشاندهنده تأکید فارابی بر یک رویکرد کاملاً نظاممند برای حکمرانی است که تضمینکننده کارایی و پایداری مدینه فاضله خواهد بود.
رسالت دوگانه فیلسوف: برهان برای یقین، تمثیل برای اقناع
استاد دانشگاه اصفهان یکی از کلیدیترین بحثهای فارابی را رسالت دوگانه فیلسوف در حوزه حکمرانی برشمرد و اظهار داشت: فیلسوف موظف است فلسفه را در دو سطح پیگیری کند؛ سطح اول «زبان عقلی و برهان» با هدف رسیدن به یقین، و سطح دوم «زبان تمثیل» با هدف اقناع جامعه است.
وی در تبیین اهمیت زبان تمثیل گفت: از نظر فارابی، نظام حکمرانی باید مقبول و مورد پذیرش جامعه باشد. اگر مردم یک مدینه نسبت به نظام حکمرانی اقناع پیدا نکرده باشند، آن نظام در مقام اجرا با چالش و گسست جدی روبرو خواهد شد و فلسفه با زبان تمثیلی خود میتواند این شکاف را برطرف سازد.
انتقاد از وضعیت کنونی فلسفه و حکمرانی
امامی جمعه در پایان، ضمن اشاره به ضعفهای جدی در بکارگیری این مبانی در عصر حاضر، اظهار داشت: «ما به هیچ وجه روی زبان تمثیلی فلسفه کار نکردهایم. این فلسفه نه تنها ارتباط خود را با نظام حکمرانی از دست داده، بلکه جنبه تمثیلی ندارد و با زبان و اصطلاحات کنونی در سطح عموم جامعه قابل طرح نیست.»
نظر شما