به گزارش خبرگزاری حوزه، حجت الاسلام والمسلمین سیدمهدی میرباقری در همایش ملی فقه و اخلاق که از سوی پژوهشگاه قرآن و حدیث قم برگزار شد، با برجسته کردن اهمیت اخلاق در دین اسلام، گفت: نسبت دین و اخلاق زوایای مختلفی دارد. برای فهم عمیقتر این مفهوم باید ابتدا از منظر وجودشناسی شروع کنیم و بپرسیم: این حقایق در کجا محقق هستند؟ ما معتقدیم که در عقل کل و در وجود انبیاء و ائمه (ع) محقق میشوند.
وی با بیان این که مقصود ما از دین، دین اسلام است که خاتم ادیان الهی محسوب میشود. لذا باید سوال کنیم: آیا در درون دین اسلام نگاهی به اخلاق وجود دارد یا خیر؟، ادامه داد: در منابع دینی، حقایق اخلاقی به عنوان مخلوقات الهی شناخته میشوند. جنود عقل و جهل توسط خداوند آفریده شدهاند. عقل، توسط خداوند خلق شده و به او دستور اطاعت داده شده است. جنود عقل برای بندگی و افزایش پرستش در عالم وجود دارند، در حالی که جنود جهل (مانند شیطان) در مقابل عقل قرار دارند.
عضو مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: از منظر هستیشناختی، صفات اخلاقی به عنوان قوای عقل آفریده شدهاند و جنود جهل نیز شامل صفات رذیله هستند. بهعنوان مثال صفاتی مثل حسد و زهد هر دو حقیقت دارند و از جنود عقل و جهل ناشی میشوند. این تنازع بین صفات در متن عالم رخ میدهد. ما اخلاق اشعری را که به عنوان نفس الامری تعریف میشود، قبول نداریم.
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: اگر الوهیت از عالم سلب شود، اخلاق معنا نخواهد داشت. بنابراین پایگاه اخلاق، الوهیت است.
حجت الاسلام والمسلمین میرباقری در ادامه به نقش عقل کل در فهم اخلاق و انسانشناسی اسلامی اشاره کرد و گفت: به لحاظ انسانشناسی هم این عقل، عقل ما نیست بلکه عقل کل است و در هر امتی عقل انبیاء محور عقل است و انسانها به اندازهای که از جهل دور شوند به عقل میرسند. مؤمن تا به کمال ایمان نرسد، جنود اخلاقی در او کامل نخواهد شد. بنابراین، صفات اخلاقی برای امام خلق شدهاند و انسان به اندازه تولی و تبری به او میرسد. ما اصلا عقل مستقلی از عقل کل در عالم نداریم.
عضو مجلس خبرگان رهبری در ادامه به نقش عقل در فهم وحی و اخلاق اشاره کرد و گفت: صفات اخلاقی مخلوقاتی برای نبی اکرم(ص) هستند و شعاعی از آن در ما هست و با تولی و تبری به کمال میرسند.
وی با اشاره به اهمیت دین در فهم و شکلگیری اخلاق، گفت: اخلاق در ذیل دین معنا میشود؛ دین ابزار سرپرستی رشد است و اخلاق در ذیل آن قرار دارد. ادیان وقتی آمدند، برای خود اخلاق میآورند. البته نه صرفا اخلاق نظری، بلکه حقیقتا اخلاق عملی میآورند. البته تهذیب اخلاق، محاسبه اخلاق، و عقل عملی با عقل نظری اتفاق میافتد.
استاد حوزه علمیه قم در ادامه به بحث در مورد ادیان توحیدی و نقش نبی اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) پرداخت و گفت: ممکن نیست ما خدا را برداریم و اخلاق تعریف کنیم. عدالت از صفات نبی اکرم(ص) است و الزام و تعلق دارد. بعد از پرستش شکل میگیرد. اخلاق با الزام حقیقی ایجاد میشود و شعاع آن به انبیاء میرسد. همه الزامات اخلاقی در ما هست و به اندازه تولی ما به آن میرسیم.
وی در پایان به ضرورت تفقه دینی در اخلاق اشاره کرد و گفت: علامه طباطبایی بارها فرمودند که مسیر وحی غیر از شهود و عقل است. بنابراین اگر دین مجموعه کامل است، حتما نظام اخلاقی دارد و باید با تفقه دینی کشف شود، نه اینکه مبانی آن را از جای دیگر بگیریم. لذا مستقل از عرفان و اخلاق نظری و عملی، تفقه دینی باید رخ دهد.
انتهای پیام
نظر شما