حجت الاسلام والمسلمین محمدرضا فوادیان در گفت وگو با خبرگزاری حوزه گفت: نیمه شعبان زمینیان، آسمانی شده،= و در پروازی از مُلک به ملکوت سیر می کنند. شب میلاد نور است؛ نوری که با وجود خود صفحه هستی و جان را منور می کند. پس ای فرشیان! به پا خیزید و قامتی به عرش ببندید.
وی افزود: چنانکه در تولد اولین معصوم الهی در پیشگاه خداوند متعال به امر او، ملائک سجده کردند؛ ما نیز این آیین را به دستور برگزیدگان خداوند، در شب میلاد «آخرین معصوم الهی» بر پا کرده و جبین شکر را به آستان حضرت دوست می ساییم و صف خود را از «غافلان» جدا می کنیم. لذا قبل از بیان سخنان معصومین علیهم السلام در این خصوص، ذکر چند نکته ضروری است.
نکته نخست آن است که شب میلاد امام زمان علیه السلام، شب جشن و شادی و سرور است و باید در این شب خوشحال بود، اما ضمن ابراز این شادی، نباید مرتکب مسائلی شد که امام زمان علیه السلام از آن راضی نیستند.
نکته دوم آنکه این شب، یکی از شب های «احیا» است و اعمال زیادی برای آن نقل شده است. البته کثرت اعمال سبب نشود که انسان مأیوس از انجام دادن آن شود، بلکه مهم این است که در شبی که در زمین و آسمان غوغا برپا است ما نیز بهره ای داشته باشیم و اسم خود را در زمره ذاکران و عبادت کنندگان و زائران این شب فرخنده ثبت و درج کنیم و اگر نمی توانیم صد رکعت نماز بخوانیم، لااقل ده رکعت یا کمتر و بیشتر را به جا آوریم.
امام رضا علیه السلام فمود«اگر دوست داری که با ما در درجات عالیه ی بهشتی باشی، در خوشحالی ما خوشحال و در حزن ما محزون باش». همچنین بر اساس قاعده «المیسور لا یسقط بالمعسور»، آنچه مقدور است و توان انجام آن را داریم، نباید به سبب سخت بودن، همه آنها را ترک کنیم و خود را محروم از این فیض بزرگ الهی نماییم.
نکته سوم آنکه علمای اسلام مانند شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان یکی از اعمال مستحبی این شب را «احیاء» ذکر کرده اند.
نکته چهارم آنکه در این شب مسعود، می توان اعمال مشترک ماه شعبان را نیز انجام داد. ناگفته نماند که در این شب های مقدس، لازم نیست انسان سعی کند تمام اعمال را سریعاً انجام بدهد؛ بلکه هر مقدار که می تواند با حضور قلب و با توجه کامل آن را انجام دهد، کافی است.
وی ادامه داد: تنها به «بیداری چشم» قناعت نشود، بلکه آنچه در شب های «احیاء» بسیار مهم و حیاتی است، «بیداری دل» است و این بیداری در سایه ذکر و توجه و توسل حاصل می شود.
کارشناس مهدویت اظهار کرد: شب و روز نیمه شعبان را یک مسئله بسیار ویژه بدانیم زیرا عظمت این روز تنها به برکت میلاد امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است. اگرچه قبل از تولد یوسف زهرا در کلام معصومین شرافت، کرامت و فضیلت این شب بیان شده است و در حقیقت این میلاد پرده از اسرار این عظمت برداشت. آیت الله شیخ محمد حسین اصفهانی (کمپانی) نه تنها برای نیمه شعبان عظمتی خاص قائل است، بلکه می گوید: ماه شعبان به واسطه مولود نیمه شعبان به شرافتی عظیم نایل گشته است.
فضائل شب میلاد
در روایات فضائل زیادی برای شب نیمه شعبان بیان شده است. جبرئیل امین در معرفی فضیلت شب نیمه شعبان به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله عرض می کند: «این شبی است که درهای آسمان و درهای رحمت، خشنودی خدا، آمرزش گناهان، فضل و احسان، توبه، نعمت، جود و بخشش باز است و خداوند - تبارک و تعالی - از بندگان در این شب به عدد موها و کُرک های چهارپایان می آمرزد: «فأحیها یا محمد وأمر امتک بإحیائها و التقرب الی اللّه تعالی بالعمل فیها، فانها لیلة شریفة و لقد أتیتک یا محمد و ما فی السماء ملک الا و قد صفّ قدمیه فی هذه اللیلة بین یدی اللّه تعالی، قال: فهم بین راکع و قائم و ساجد و داع و متکبّر و مستغفر و مسبّح، یا محمد انّ اللّه تعالی یطّلع فی هذه اللیلة فیغفر لکلّ مؤمن قائم یصلی و قاعد یسبّح و راکع و ساجد و ذاکر، و هی لیلة لا یدعو فیها داع الا استجیب له و لا سائل الا أُعطی و لا مستغفر الا غفر له و لا تائب الا تیب علیه و من حرم خیرها یا محمد فقد حرم»؛ «ای محمد! امشب را احیا کن و به امت خود امر کن که احیا کنند و با عبادت تقرب به سوی خدا جویند. به درستی که این شب بسیار شریف است. یا محمد! هنگامی که به نزد تو می آمدم، جمیع ملائکه آسمان ها صف ایستاده و مشغول به عبادت بودند؛ برخی از آنها ایستاده و برخی در حال رکوع و عده ای به سجده و گروهی مشغول دعا بودند. گروهی تکبیر، برخی تسبیح و بعضی استغفار می نمودند. یا محمد! به درستی که حق تعالی در این شب نظر رحمت به سوی بندگان افکنده و مؤمنی را که به نماز ایستاده باشد یا نشسته مشغول تسبیح یا در رکوع و سجده و یا دعا باشد، می آمرزد. این شبی است که دعای همه دعاکنندگان مستجاب است و به همه گدایان درگاه الهی عطا می شود، و هیچ استغفار کننده و توبه کننده ای نیست، مگر این که استغفار و توبه اش پذیرفته می شود.
فضیلت نیمه شعبان از دیدگاه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم
پیامبر صلی الله علیه و آله در چنین شبی به یکی از همسرانش (عایشه) فرمود: أتدرین ای لیلة هذه؟ هذه لیلة النصف من شعبان. فیها تنسخ الاعمال و تقسم الارزاق و تکتب الآجال و یغفر اللّه تعالی الا لمشرک او مشاحن او قاطع رحم او مدمن مسکر او مصرّ علی ذنب او شاعر او کاهن»؛ یعنی آیا می دانی امشب چه شبی است؟ امشب شب نیمه شعبان است که اعمال (گناهان) در آن بخشوده شده و رزق و روزی تقسیم و اجل ها نوشته می شود. خداوند - تبارک و تعالی - همه را می آمرزد، غیر از افراد مشرک، بدعت گذار، قطع کننده رحم، شرابخوار، اصرار کننده بر گناه، شاعر و کاهن که ایشان را نمی آمرزد».
وی گفت: در روایتی دیگر آمده است که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:« اما تعلمین ای لیلة هذه؟ هذه لیلة النصف من شعبان، فیها تُقسم الارزاق و فیها تُکتب الآجال و فیها یکتب وفد الحاج و انّ اللّه تعالی لیغفر فی هذه اللیلة من خلقه اکثر من عدد شعر معزی کلب و ینزل اللّه تعالی ملائکته من السماء الی الارض بمکّة» ؛ آیا می دانی امشب چه شبی است؟ امشب شب نیمه شعبان است که رزق و روزی ها در این شب تقسیم و اجل ها در آن نوشته می شود. اسامی حاجیان امسال، امشب نوشته می شود و خداوند در آن بیشتر.از تعداد موهای بزهای قبیله کلب می آمرزد و فرشتگانی را از آسمان به سوی سرزمین مکه نازل می فرماید».
فضیلت نیمه شعبان از دیدگاه امام محمدباقر علیه السلام
امام محمد باقر علیه السلام درباره فضیلت شب نیمه شعبان، فرموده اند: «هی افضل لیلة بعد لیلة القدر، فیها یمنح اللّه العباد فضله و یغفر لهم بمنّه، فاجتهدوا فی القربة الی اللّه تعالی فیها، فانّها لیلة آلی اللّه عزّ و جلّ علی نفسه لا یردّ سائلا فیها ما لم یسأل اللّه معصیة و انها اللیلة الّتی جعلها اللّه لنا اهل البیت بازاء ما جعل لیلة القدر لنبیّنا صلی الله علیه و آله و سلم...»؛(1)«شب نیمه شعبان، پس از شب قدر با فضیلت ترین شب ها است. در آن شب خداوند بر بندگان عطا می کند و بر آنان منت نهاده، ایشان را می بخشد. بنا بر این در تقرّب به خدا در آن شب کوشش کنید؛ زیرا خداوند به ذات خود قسم یاد کرده هیچ سائلی را در آن شب ردّ نکند، مادامی که درباره معصیت از خداوند چیزی نخواهد. آن شبی است که خداوند، آن را برای ما اهل بیت قرار داده است؛ در برابر شب قدر که آن را برای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله قرار داده بود...».
امام هشتم علیه السلام و نیمه شعبان
وی یادآورشد: امام رضا علیه السلام درباره این شب فرمود: «هی لیلة یعتق اللّه فیها الرقاب من النار و یغفر فیها الذنوب الکبار... و أکثر فیها من ذکر اللّه تعالی و من الاستغفار و الدعاء فان ابی علیه السلام کان یقول: الدعاءُ فیها مستجاب»؛« این شبی است که خداوند، بنده ها را از آتش جهنم آزاد نموده، گناهان کبیره آنان را می آمرزد... بنا بر این در این شب ذکر خداوند تبارک و تعالی و دعا و استغفار زیاد کنید؛ چرا که پدرم (امام هفتم) فرمود: دعا در این شب مستجاب است.» امام علی علیه السلام به نقل از پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: «... خداوند] در شب نیمه شعبان [ملکی را نازل فرموده که از غروب خورشید تا طلوع فجر ندا می دهد: «ألا مستغفر فاغفر له، ألا مسترزق فارزقه»؛یعنی، آیا استغفارکننده ای در این شب نیست تا او را بیامرزم و آیا طالب رزقی نیست که او را رزق و روزی بدهم».
استاد حوزه بیان کرد: این شب، شبی است که خداوند از میان زمان ها، آن را اختیار نموده است؛ همان طور که از میان مکان ها و انسان ها، کعبه و پیامبر صلی الله علیه و آله را اختیار کرده است. افق فضیلت امشب در تشبیه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نمایان شده است. ایشان می فرماید:« علی بن ابی طالب فی آل محمد کافضل ایام شعبان و لیالیه و هو لیلة نصفه و یومه»؛ «علی بن ابی طالب در میان آل محمد، به مانند برترین روزها و شب های ماه شعبان؛ یعنی، شب و روز نیمه شعبان است».
نویسنده آثار پژوهشی حوزه مهدویت گفت: زنده نگه داشتن این شب و عبادت در آن، از وظایف اصلی منتظران است. صاحب المراقبات می گوید: «از شب هایی که تأکید بر زنده نگه داشتن آن شده است و اعمال و عبادات بسیار ارزشمندی در آن وارد شده که می توان گفت: در هیچ شبی - اعم از شب قدر یا غیر آن - مانند آن یا بیشتر از آن نیامده است»(1). این کثرت عبادت، پرده از راز مهمی بر می دارد و آن عظمت شب نیمه شعبان است.
اعمال شب میلاد
وی گفت: این شب، یکی از چهار شبی است که روایات زیادی درباره «احیای آن به عبادات» وارد شده است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید: «من احیا لیلة العید و لیلة النصف من شعبان لم یمت قلبه یوم تموت القلوب» ؛ «هر کس این شب و شب عید فطر را زنده نگه دارد، در روزی که قلب ها می میرد، قلب او زنده است».
وی اظهارکرد: «کان علی علیه السلام لا ینام ثلاث لیال: لیلة ثلاث و عشرین من شهر رمضان و لیلة النصف من شعبان و فیها تقسّم الارزاق و الآجال و ما یکون السنة» ؛ در سه شب سال (شب بیست و سوم ماه رمضان، شب عید فطر، شب نیمه شعبان) نخواب؛ چرا که امیر مؤمنان این سه شب را اصلا نمی خوابیدند.
شب عید فطر، شب مزد و پاداش یک ماه روزه داری را می دهند. اما اگر سؤال شود که تقسیم ارزاق و اجل ها در شب قدر در ماه رمضان است؛ پس چرا در این گونه روایات شب نیمه شعبان را شب تقسیم رزق و روزی قرار داده است؟ علامه مجلسی در پاسخ این سؤال چندین احتمال بیان می کند. شاید در شب نیمه شعبان املاء (نوشته) می شود و شب قدر ماه رمضان (حتمی) محتوم می گردد. شاید تقسیم در هر دو شب صورت می گیرد؛ یعنی، قسمتی در این شب و قسمتی دیگر در آن شب و احتمال دارد انسان با اعمال شایسته در این شب، لیاقت و زمینه بهتری را برای ماه آینده مهیا کند.
نویسنده کتاب «اعمال نیمه شعبان» بیان کرد: با توجه به سیره و روش بزرگان دین، روشن می شود که چگونه باید این شب را زنده نگه داشت. زید بن علی (زید شهید) می گوید: پدرم امام زین العابدین علیه السلام همه ما را در شب نیمه شعبان جمع نموده سپس آن را به سه قسمت تقسیم می کرد. ثلث اول شب را نماز می خواندیم، ثلث دوم شب را دعا می فرمود و ما آمین می گفتیم، و ثلث آخر را استغفار و طلب آمرزش می نمودیم تا صبح طلوع می کرد: «کان علی بن الحسین یجمعنا جمیعاً لیلة النصف من شعبان، ثم یجزی اللیل اجزاء ثلاثة، فیصلی نا جزءاً، ثم یدعو فنؤمّن علی دعائه، ثم یستغفر اللّه و نستغفره، و نسأله الجنة، حتی ینفجر الفجر». برئیل به پیامبر صلی الله علیه و آله عرضه داشت: «یا محمد! هر که این شب را به گفتن «اللّه اکبر و سبحان اللّه و الحمد لله» و نماز خواندن و قرائت قرآن و طلب آمرزش و استغفار نمودن احیاء نماید، در آخرت جایگاه او بهشت است و خداوند گناهان گذشته و آینده او را می آمرزد».
امیر مؤمنان علیه السلام درباره کسی که در این شب مقدس بی کار نشسته و سعی نمی کند گلیم خویش را از آب بیرون بکشد، اظهار شگفتی می کند. واقعاً جای شگفتی است که انسان به این اندازه غافل و شقی باشد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید: «هیچ کس در این شب ناتوانی در عبادت و احیاء نمی ورزد، مگر شقی»؛ امشب سیه کاران، مانند شب های دیگر در خواب غفلت اند، و کسی که در تلاش و تکاپو برای عبادات است، بداند که در زمره سعادتمندان دنیا و آخرت قرار دارد. برای رسیدن به این منزل مقصود، اعمالی را در طی چند فصل ذکر می کنیم.
عمل اوّل. غسل (شست و شوی جان)
غسل این شب مقدس، مستحب و موجب تخفیف گناهان می شود. امام صادق علیه السلام در این خصوص می فرماید: «صوموا شعبان و اغتسلوا لیلة النصف منه ذلک تخفیف من ربّکم و رحمة»؛ ماه شعبان را روزه بگیرید و شب نیمه آن غسل کنید؛ زیرا این غسل باعث تخفیف گناهان و جلب رحمت الهی می شود و امام رضا علیه السلام ضمن بیان غسل های مستحب، شب نیمه شعبان را نیز یاد می فرماید
عمل دوم. دعاهای شب نیمه شعبان
این شب مبارک، شب استجابت دعا است، لذا باید فرصت را غنیمت شمرده، از گنجینه معارف دینی، بهره های بیشتری ببریم و ضمن زمزمه دعاهای مأثوره، خواسته اصلی خود را به لب بیاوریم که: «اللّهم عجّل لولیّک الفرج». امّا دعاهای وارده در این شب عبارت است از؛ دعای زیارتی، دعای نبوی، دعای «کمیل»، دعای سحر، دعای قدر، دعای صلوات
عمل سوم. نمازهای شب میلاد
نمازهای شب مبارک نیمه شعبان عبارت است از: چهار رکعت بین مغرب و عشاء. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید: «کسی که در شب پانزدهم شعبان میان مغرب و عشاء چهار رکعت نماز بخواند - که در هر رکعتی سوره «حمد» را یک مرتبه و سوره «توحید» را ده بار بخواند و پس از تمام شدن نماز ده بار بگوید: « یا رب اغفر لنا» و ده بار بگوید: «یا رب ارحمنا» و ده بار بگوید: «یا رِبِّ تُبْ عَلَیْنا»و 21 بار سوره «توحید» را بخواند، سپس ده بار بگوید: «سُبْحانَ الَّذی یُحْیِی الْمَوْتی و یُمیتُ الاَْحْیاءَ وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَیء قَدیرٌ» - خداوند متعال دعایش را مستجاب و حاجاتش را در دنیا و آخرت برآورده، و نامه عملش را در قیامت به دست راستش داده و تا سال آینده در پناه و حفظ و نگهبانی خداوند متعال است.
نماز دوم دو رکعت بعد از نماز عشاء است. ابو یحیی از امام جعفر صادق علیه السلام می پرسد: برترین دعاها] در این شب [چیست؟ آن حضرت می فرماید: «پس از نماز عشاء، دو رکعت نماز بخوان که در رکعت اول سوره «حمد» و سوره «جحد» - که همان «قُلْ یا أَیُّهَا الْکافِرُونَ» است - می خوانی و در رکعت دوم سوره «حمد» و سوره «توحید» را می خوانی. و پس از سلام نماز، 33 مرتبه «سبحان الله» و 33 مرتبه «الحمد لله» و 34 مرتبه «الله اکبر» را می گویی و بعد بگو: «یا مَنْ الَیْهِ یَلْجَأُ الْعِبادُ فِی الْمُهِمّاتِ، وَ الَیْهِ یَفْزَعُای کسی که بندگان در غم و اندوه های سخت به او پناه برند و در مصائب و دردها الْخَلْقُ فِی الْمُلِمّاتِ، یا عالِمَ الْجَهْرِ وَ الْخَفِیّاتِ، به درگاه او زاری کنندای دانای هر چه آشکار و پنهان است وَ یا مَنْ لا تَخْفی عَلَیْهِ خَواطِرُ الاوْهامِ، وَ تَصَرُّفُای کسی که فکر و اندیشه ی دلها و رفت و آمد خیالات و خاطرات بر او الْخَطَراتِ، یا رَبَّ الْخَلائِقِ وَ الْبَرِیّاتِ، یا مَنْ بِیَدِهِپنهان نیست ای پروردگار خلایق و آفریدگان ای آن که مَلَکُوتُ الاَْرَضینَ وَ السَّماواتِ، انْتَ اللّهُ لا الهَملکوت زمینها و آسمان ها به دست قدرت توست تویی آن خدا که جز تو خدایی اِلاّ انْتَ، امُتُّ الَیْکَ بِلا الهَ الاّ انْتَ، فَیا لا الهَ الاّنیست من به کلمه ی توحید لا اله الا الله ایمان آورده ام پس ای خدای یگانه که جز تو خدایی نیست. اَنْتَ، اجْعَلْنی فی هذِهِ اللَّیْلَةِ مِمَّنْ نَظَرْتَ الَیْهِت و مرا در این شب از آنان قرار ده که نظر لطف به او کرده فَرَحِمْتَهُ وَ سَمِعْتَ دُعائَهُ فَاَجَبْتَهُ، وَ عَلِمْتَو به حالش ترحم فرمودی و دعایش را اجابت کردی و دانستی. اسْتِقالَتَهُ فَاَقَلْتَهُ، وَ تَجاوَزْتَ عَن سالِفِ خَطیئَتِهِ، توبه و بازگشت او را و توبه اش پذیرفتی و از خطاهای گذشته وَ عَظیمِ جَریرَتِهِ، فَقَدِ اسْتَجَرْتُ بِکَ مِنْ ذُنُوبی، وَگناهان بزرگ او درگذشتی زیرا من از گناهانم به تو پناه آورده و درلَجَأْتُ الَیْکَ فی سَتْرِ عُیُوبی، اللّهُمَّ فَجُدْ عَلَینهان ساختن عیب هایم به درگاه تو ملتجی شده ام ای خدا پس تو به بِکَرَمِکَ وَ فَضْلِکَ، وَ احْطُطْ خَطایای بِحِلْمِکَ وَفضل و کرمت بر من جود و احسان فرما و به حلم و عفوت گناهانم را بریز.
در این شب نماز یک نماز چهار رکعتی دیگر نیز وارد شده است که طبق روایتی دیگر، چهار رکعت نماز به دو سلام بخوان که در هر رکعت بعد از حمد، پنجاه مرتبه یا دویست و پنجاه مرتبه سوره توحید خوانده شود، و بعد از نماز دعای مفصلی که در مفاتیح وجود دارد قرائت می شود.
وی یادآورشد: از دیگر اعمال این شب نیز می توان به نماز صد رکعتی اشاره کرد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید: شب نیمه شعبان در خواب بودم که جبرئیل بر من نازل شد و گفت: ای محمد! آیا در این شب به خواب می روی؟ گفت: چه شبی است؟ گفت: شب نیمه شعبان است. پس مرا از خواب بیدار نمود و به بقیع برد و گفت: «... ای محمد! کسی که در این شب، صد رکعت نماز بخواند - که در هر رکعت سوره «حمد» یک مرتبه و سوره «توحید» ده مرتبه و پس از نماز ده بار «آیة الکرسی» و ده مرتبه سوره «حمد» را بخواند و صد بار «سبحان اللّه» بگوید - خداوند صد گناه کبیره او را آمرزیده و برای هر سوره و تسبیحی، یک کاخ در بهشت به او عنایت می کند و شفاعت او را برای صد نفر از خانواده اش پذیرفته، در ثواب شهیدان شریک می نماید و به او آنچه را که به روزه داران این ماه و عبادت کنندگان این شب می دهد، عطا می کند بدون آن که از پاداش ایشان چیزی بکاهد.
از دیگر نمازهای بسیار پرفضیلت این شب می توان به نماز جعفر طیار اشاره کرد. این نماز آثار بسیار عجیبی دارد و در چنین شبی امام رضا علیه السلام بدان سفارش فرموده است ؛ مرحوم شیخ عباس قمی رحمه الله این نماز را در اوایل مفاتیح الجنان بعد از نماز امام زمان علیه السلام نقل نموده، می گوید: «نماز جناب جعفر علیه السلام اکسیر اعظم و کبریت احمر است و سبب آمرزش گناهان عظیمه است». سپس نماز را بیان می کند، اما قسم مختصر این نماز آن است که چهار رکعت به دو سلام خوانده شود و بعد «لیس فیها شیء موظّف ولکن ان احببت ان تتطوع فیها بشیء فعلیک بصلاة جعفر بن ابی طالب علیه السلام» از نماز، سیصد مرتبه «سبحان اللّه و الحمد للّه و لا اله الاّ اللّه و اللّه اکبر» گفته شود.
نظر شما