به گزارش خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام حجتالله آتشافروزمند، کارشناس کلام و عقاید مرکز ملی پاسخگویی، به پرسش و پاسخی در موضوع «پشت پرده محرومیت روزهدار از سفره میزبان» پرداخت که تقدیم شما فرهیختگان می شود.
پرسش:
* اگر ماه رمضان ماه مهمانی خداست پس چرا از استفاده نعمتهای خدا محرومیم؟
پاسخ:
در معارف اسلامی، ماه رمضان «شَهْرُ اللَّهِ»؛ ماه خدا و ماه رحمت و مغفرت معرفی شده و در خطبه شعبانیه نیز آمده است: ماه مهمانی خداوند؛ «هُوَ شَهْرٌ دُعِیتُمْ فِیهِ إِلَی ضِیَافَةِ اللَّهِ...». پس پرسش طبیعی است که اگر این ماه «مهمانی» است، چرا روزه یعنی نخوردن و نیاشامیدن؟ اگر ماه رمضان «ماه مهمانی خدا»ست، مهمانی یعنی خوردن و بهرهبردن؛ پس چرا روزه یعنی نخوردن و نیاشامیدن؟ پس چرا سفره جمع شده است؟
پاسخ به این سوال ضمن چند نکته بیان میشود:
۱- بازتعریف «مهمانی خدا»
برداشت رایج ما از مهمانی، معمولاً خوردن و نوشیدن است؛ چون لذت را بیشتر در برآوردن نیازهای جسم میبینیم، اما «مهمانی خدا» از سنخ پذیراییِ صرفاً مادی نیست؛ برای فهم آن باید ببینیم مهمان اصلی در ماه رمضان، کدام بُعد از انسان است: بدن یا روح؟
انسان یکبعدی نیست و دو ساحت دارد:
- جسم: با غذا، آب و استراحت تقویت میشود.
- روح: با آگاهی، اراده، اخلاق و تقرب به خدا رشد میکند.
روح، هویت اصیل اوست و فلسفه اصلی ارسال دین، رساندن انسان به «کمال» روحش است. کمالِ انسان در این نیست که فقط خوب بخورد و خوب بخوابد؛ اگر چنین بود، بسیاری از حیوانات از ما کاملتر بودند. کمال انسان در شکوفایی قدرت اراده و تعالی روح اوست. حال بهتر میتوان منظور از مهمانی خدا را فهمید.
در یازده ماه سال، معمولاً بیشترین رسیدگی ما به بدن است و صدای روح در میان عادتها و نیازهای مادی کمرنگ میشود. روزه با کمکردنِ توجهِ موقت به بدن، فرصت میدهد روح جان بگیرد؛ بنابراین «محرومیت ظاهری» در حقیقت راهی است برای «پهن شدن سفرهای دیگر»؛ سفرهی رشد معنوی؛ و خداوندِ بینیاز و حکیم، پذیراییاش را در سطح بالاتری متناسب با کمال اصلی انسان تعریف میکند؛ یعنی رشد روحی انسان، نه فقط سیر شدن بدن. به عبارت سادهتر، ماه رمضان «مهمانی» هست، اما مهمانیای که در آن میزبان میخواهد مهمانش را بالا ببرد نه صرفاً سیر کند.
۲- هدف روزه: تقوا و خودکنترلی
قرآن هدف روزه را روشن بیان میکند: «لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ» (سوره بقره، آیه ۱۸۳)؛ یعنی روزه برای رسیدن به تقواست. تقوا را ساده بگوییم یعنی نیروی درونیِ خودنگهداری و مدیریت نفس؛ اینکه انسان اسیر میلها و عادتها نباشد. در این مهمانی، خداوند قرار نیست ما را آزار دهد؛ میخواهد ظرفیت دریافت نعمتهای بزرگتر را در ما ایجاد کند: آرامش درون، اراده قوی، پاکی دل و تقرب به او. و ماه رمضان دقیقاً یک محیط تمرینی است برای دریافت این نعمتها و البته ارتقای روح.
به قول جناب سعدی:
اندرون از طعام خالی دار
تا در او نور معرفت بینی
۳- این محدودیت، موقت و حکیمانه است نه نفی نعمت
نکته دیگر اینکه روزه، محرومیت دائمی نیست؛ زمانبندی دارد: از اذان صبح تا مغرب. قرآن هم تصریح میکند شبها خوردن و آشامیدن حلال است و مرز آغاز روزه را دقیق مشخص میکند. یعنی دین نمیگوید «نعمت بد است»؛ میگوید مدتی کوتاه، نوع رابطهات با نعمت را اصلاح کن.
عقل میگوید خیلی وقتها برای رسیدن به یک خیرِ بزرگتر، باید از یک لذتِ کوچکتر موقتاً گذشت. این ضد نعمت نیست؛ تنظیمِ درستِ مصرفِ نعمت است.
فرض کنید یک ورزشکار دعوت شده به یک کمپ ویژه که قرار است او را به سطح بالاتری برساند. مربی میگوید: چند هفته شیرینی و غذای چرب نخور، زمانبندی خواب و غذا را رعایت کن، تمرینات سخت انجام بده.
ظاهر این دستورها «محرومیت» است؛ اما حقیقتش «پذیراییِ حرفهای» است: مربی دارد بدن و ارادهی او را قویتر میکند تا به لذت بزرگتر برسد: قهرمانی.
ماه رمضان هم شبیه همین است: خداوند میخواهد انسان به قهرمانیِ اخلاقی و معنوی برسد؛ و این بدون تمرینِ مهار میلها سخت است. در واقع ماه رمضان یک «مهمانی تربیتی» است: خدا نعمتهای مادی را نفی نمیکند، بلکه برای مدتی کوتاه، مصرف آنها را مدیریت میکند تا آدم بتواند نعمتهای عمیقتر را بچشد: آگاهی، پاکی دل، مهار نفس، تقرب به خدا، و فهم بهترِ معنای زندگی.
۴- تمرین واقعی
ممکن است سوال پیش آید که چرا دقیقاً نعمتهای مجاز محدود میشود؟ در روزه، انسان از چیزهایی پرهیز میکند که در اصل حلال و نعمت هستند (مثل غذا و آب و ...). چرا؟ برای اینکه تمرین، واقعی باشد. اگر قرار بود فقط از کارهای حرام دوری کنیم، این برای همهی روزهای سال تکلیف است. اما رمضان یک باشگاه ویژه میسازد: وقتی حتی از حلالِ محبوبِ خودت به خاطر هدف برتر میگذری، ارادهات قوی میشود و بعد در برابر وسوسههای جدیتر (دروغ، ظلم، شهوتِ بیمهار، اسراف...) مقاومتر میشوی. این میتواند از معانی روایت «روزه سپر است» باشد: سپر در برابر سقوط اخلاقی و سلطهی میل.
بنابراین روزه محرومیت نیست؛ محدودیتِ موقت و هدفمند است برای رسیدن به رشد و «پذیراییِ سطح بالاتر» تا انسان به نعمتها و کمالات بزرگتر برسد: تقوا، خودکنترلی، پاکی دل، معنویت و تقرب بیشتر به خدا.
برای مطالعه متن کامل سخنان حجتالاسلام حجتالله آتشافروزمند، کارشناس کلام و عقاید اینجا را کلیک نمایید.
نظر شما