به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، سهیلا پیروزفر، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، در سلسله نشستهای مجازی «سی شب، سی آیه» که به همت انجمن علمی دانشجویی علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد و با همکاری کانون قرآن و عترت دانشگاه حضرت معصومه سلاماللهعلیها برگزار شد. به تبیین مفهوم استقامت در قرآن کریم پرداخت.
تأملی در آیه ۱۱۲ سوره هود
پیروزفر با اشاره به شرایط روز جامعه و یاد شهدا، اظهار داشت: در این ایام که یادآور فداکاریها و مقاومتهاست، امید داریم که سختیها به پیروزی ختم شود. این روزها که همزمان با شبهای قدر است، فرصت مناسبی برای بازگشت به معارف قرآن و تأمل در پیامهای الهی به شمار میآید.
وی افزود: پیش از این قرار بود درباره نگاه امیرالمؤمنین علی علیهالسلام به جایگاه زن، بهویژه در خطبه هشتاد نهجالبلاغه، سخن بگویم، اما شرایط و اقتضائات زمان سبب شد که به موضوعی بپردازیم که ارتباط مستقیمی با وضعیت امروز جامعه دارد؛ یعنی مفهوم استقامت در قرآن.
آیهای سرنوشتساز در قرآن
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی با اشاره به آیه ۱۱۲ سوره هود بیان کرد: آیه «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَکَ وَلَا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ» از آیات بسیار مهم و سرنوشتساز قرآن کریم است که در گفتمان تفسیری جایگاه ویژهای دارد.
وی ادامه داد: علامه طباطبایی در تفسیر المیزان روایتی از پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله نقل میکند که فرمودند «شیبتنی هود»؛ سوره هود مرا پیر کرد. در برخی نقلها آمده است که آیه ۱۱۲ این سوره از جمله آیاتی است که چنین تأثیری بر پیامبر گذاشته است. این روایت در منابعی همچون وسائل الشیعه و آثار شیخ صدوق نیز نقل شده است.
پیروزفر با طرح این پرسش که چه مفهومی در این آیه وجود دارد که پیامبر اکرم آن را چنین سنگین دانستهاند، گفت: پاسخ را باید در مسئولیت گستردهای جستوجو کرد که این آیه بر دوش پیامبر و پیروان او میگذارد.
وی درباره فضای نزول سوره هود توضیح داد: محور اصلی این سوره توحید، مبارزه با شرک و مقابله با طغیانگران است. همچنین در این سوره به پیامبر یادآوری میشود که پیامبران پیشین نیز با مخالفتها و آزارهای امتهای خود مواجه بودند و باید در مسیر دعوت الهی صبر و استقامت پیشه کنند.
این پژوهشگر علوم قرآنی افزود: بلافاصله پس از آیه استقامت، آیه دیگری آمده است که میفرماید «وَلَا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ»، یعنی به ستمگران تکیه نکنید که در این صورت آتش شما را فرا خواهد گرفت و جز خدا یاوری نخواهید داشت.
مفهوم استقامت در قرآن
پیروزفر در ادامه به مفهومشناسی استقامت پرداخت و گفت: استقامت در ادبیات تفسیری به معنای راست ایستادن، پایدار ماندن و منحرف نشدن از مسیر حق است. این مفهوم ابعاد گوناگونی دارد و تنها به یک حوزه محدود نمیشود.
وی در تشریح این ابعاد اظهار داشت: استقامت عملی به معنای پایداری در انجام واجبات و ترک محرمات است، استقامت عقیدتی به ثبات قدم در باورهای توحیدی و ایستادگی در برابر شبهات اشاره دارد. استقامت اخلاقی به حفظ تعادل در رفتار و پرهیز از افراط و تفریط مربوط میشود و استقامت اجتماعی نیز به پایداری در اصول حق و پرهیز از سازش با ظلم و باطل مربوط است.
این استاد دانشگاه با اشاره به دیدگاه برخی مفسران، از جمله آیتالله جوادی آملی، گفت: در این آیه نوعی «استقامت مطلق» مطرح است. یعنی پیامبر نهتنها باید خود در مسیر حق ثابتقدم باشد، بلکه مسئول هدایت و استقامت جامعه و پیروان خویش نیز هست. همین مسئولیت گسترده است که سنگینی این آیه را نشان میدهد.
وی افزود: پیامبر اکرم نگران بودند که امت اسلامی نیز در مسیر حق پایدار بماند و دچار لغزشهای اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی نشود. این نگرانی طبیعی است، زیرا هدایت جامعه و حفظ آن در مسیر حق مسئولیتی بسیار سنگین است.
پیامدهای استقامت در قرآن
پیروزفر با اشاره به آیات دیگر قرآن کریم بیان کرد: در آیات متعددی به آثار و برکات استقامت اشاره شده است. از جمله وعده نزول برکات الهی، آرامش قلبی، یاری فرشتگان و رفع ترس و اندوه برای مؤمنانی که در مسیر حق پایدار میمانند.
وی با نقل روایتی از امام صادق (علیهالسلام) گفت: اگر شیعیان ما در مسیر حق استقامت داشته باشند، فرشتگان الهی با آنان مصافحه میکنند، رحمت الهی بر آنان سایه میافکند و درهای رزق و برکت به رویشان گشوده میشود.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی تأکید کرد: استقامت اجتماعی بدون عدالت ممکن نیست. جامعهای که میخواهد در مسیر حق پایدار بماند، باید بر اصول عدالت و حقمداری استوار باشد و از مصلحتاندیشیهای زودگذر و فشارهای اجتماعی فاصله بگیرد.
وی افزود: قرآن کریم هشدار میدهد که پیروی از امیال زودگذر، فشارهای اجتماعی یا تمایل به ظالمان میتواند انسان را از مسیر حق منحرف کند. بنابراین استقامت واقعی زمانی شکل میگیرد که انسان در چارچوب وحی الهی و اصول ثابت دینی حرکت کند.
نقش استقامت در آرامش فرد و جامعه
پیروزفر در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به آثار روانشناختی استقامت گفت: پایبندی به اصول الهی در نهایت به آرامش درونی و ثبات اجتماعی میانجامد. هرچند ممکن است در ابتدا دشواریهایی داشته باشد، اما نتیجه آن امنیت، انسجام اجتماعی و اعتماد میان افراد جامعه خواهد بود.
وی خاطرنشان کرد: تجربه نشان میدهد که در شرایط سخت، زمانی که مردم بر اصول مشترک و ارزشهای دینی پایبند میمانند، همبستگی و اعتماد اجتماعی افزایش مییابد و همین مسئله دشمنان را دچار تزلزل میکند.
انتهای پیام/
نظر شما