دکتر زهره شریعتناصری در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه با اشاره به اهمیت نقشآفرینی نخبگان در شرایط جنگی به منظور تقویت سطح آگاهی و نیز ناظر به نحوه کنشگری مطلوب مردم ابراز داشت: نخبگان افرادی هستند که به دلیل تخصص، تجربه یا نفوذ اجتماعی و فرهنگی خود، از توانایی و ظرفیت قابل توجهی برای تأثیرگذاری بر فرایند تصمیمگیری و شکلدهی به افکار عمومی برخوردارند.
ویافزود: آنان بهواسطه جایگاه اجتماعی، دانش تخصصی یا دسترسی به اطلاعات گسترده، در روند مشورتدهی نقش دارند و رسالتشان تنها ارائه نظر نیست، بلکه باید بهصورت فعال از خودِ فرایند مشورت نیز پاسداری کنند. همچنین هنگام ارائه نظر، بهویژه در شرایط جنگی، لازم است از منطقی و اخلاقی بودن تصمیمات اطمینان حاصل کنند.
رسالتهای چندگانه نخبگان
وی همچنین با بیان این که نخبگان بر این اساس به ویژه در شرایط جنگی واجد رسالتهای متعددی همچون مسئولیت دانایی، مسئولیت ساختاری، مسئولیت وجدانی و مسئولیت تعاملی هستند، گفت: در حوزه مسئولیت دانایی، نخبگان وظیفه دارند تحلیلهای عمیق و مبتنی بر تخصص خود را از ابعاد مختلف وضعیت همچون شرایط نظامی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و بینالمللی در اختیار تصمیمگیرندگان قرار دهند. البته این تحلیلها باید فراتر از گزارشهای سطحی باشد و پیشبینی پیامدها، ارزیابی ریسکها و شناسایی گزینههای مختلف را دربربگیرند.
رئیس پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه الزهرا(س) ادامه داد: مهمترین رسالت نخبگان در این مرحله حفظ بیطرفی و پرهیز از جانبداریهای شخصی، سیاسی یا گروهی است، چه آن که مشورت باید بر پایه دادههای عینی و تحلیلهای منطقی باشد، نه منافع شخصی یا جناحی. نخبه باید شجاعت بیان حقیقت، حتی اگر ناخوشایند باشد را داشته باشد. به خصوص در شرایط جنگی که فضای جامعه سرشار از عدمقطعیت است، نخبگان باید سطح این عدمقطعیت را روشن، سناریوهای محتمل را تبیین و تصویری عینی از احتمالات ارائه نمایند.
اهمیت تبادل نظر در بستر امن ارتباطی
وی افزود: در حوزه مسئولیت ساختاری، نخبگان بهویژه نخبگان سیاسی و نظامی میبایست برای ایجاد و تقویت سازوکارهای رسمی مانند شورای عالی امنیت ملی، اتاقهای فکر تخصصی و همچنین سازوکارهای غیررسمی مانند شبکههای مشورتی غیرمتمرکز تلاش کنند. این سازوکارها باید امکان تبادل نظر گسترده، جمعآوری اطلاعات و ایجاد فضای امن برای طرح نقد، مخالفت یا ارائه راهحلهای جایگزین را فراهم کنند.
وی همچنین خاطرنشان کرد: طبعاً فقدان چنین فضای امنی موجب میشود تا نخبگان از ترس سوگیریها یا تبعات احتمالی، مشارکت نکنند. نخبگان فرهنگی و رسانهای نیز در این حوزه وظیفه دارند ابعاد مختلف جنگ، ضرورت مقاومت و منطق تصمیمات اتخاذ شده را بهصورت شفاف برای جامعه تبیین کنند، چرا که توجیه افکار عمومی نقش مهمی در حفظ انسجام اجتماعی و تقویت حمایت مردم از فرایند تصمیمگیری دارد.
شریعتناصری یادآور شد: در حوزه مسئولیت وجدانی، با وجود خشونت ذاتی جنگ، نخبگان موظف هستند منافع بلندمدت ملی، حفظ جان و کرامت انسانی، و رعایت اصول اخلاقی را در اولویت قرار دهند. مشورتها نباید صرفاً بر اساس ملاحظات کوتاهمدت نظامی یا سیاسی باشد، بلکه باید منافع پایدار و بلندمدت کشور را در نظر گیرد.
نخبگان اخلاقی و مذهبی چه وظیفهای برعهده دارند!؟
وی افزود: از سوی دیگر نخبگان اخلاقی و مذهبی نیز میتوانند نسبت به پیامدهای ناگوار تصمیمات غیرانسانی یا مغایر قوانین بینالمللی هشدار دهند و بر ضرورت رعایت معیارهای اخلاقی در شرایط جنگی تأکید کنند. در دوران جنگ که اطلاعات گاهی نقش سلاح پیدا میکند، نخبگان باید از انتشار اطلاعات نادرست جلوگیری کرده و با رعایت تقوای سیاسی و نظامی، نقش پاسدار حقیقت را ایفا نمایند.
عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی همچنین تأکید کرد: در حوزه مسئولیت تعاملی، با توجه به اینکه میان نخبگان دیدگاههای متفاوتی وجود دارد، افراد باتجربهتر باید در مواقع اختلاف، نقش میانجی و تسهیلگر را بر عهده بگیرند و به ایجاد اجماع میان نخبگان و حتی مسئولان کمک کنند. آنان باید در برابر فشارهای ناشی از هیجانات جمعی، تبلیغات رسانهای یا دستورات غیرمنطقی مقاومت کنند و تصمیمات سنجیده، منطقی و مبتنی بر تحلیل ارائه دهند. در این زمینه میتوانند هم تصمیمگیرندگان و هم افکار عمومی را آگاه سازند.
تلاش مستمر در راستای حفظ انسجام فکری و عملی
وی افزود: یکی از مهمترین وظایف آنان در این حیطه، حفظ انسجام فکری و عملی است؛ انسجامی که تأثیر مستقیم بر توان جامعه برای مقاومت و عبور از بحران دارد. بنابراین باید از گرفتار شدن در دام تفرقهافکنیهایی که ممکن است از سوی دشمنان طراحی شود، پرهیز کنند.
وی با اشاره به این که نخبگان با ایجاد اتحاد حول منافع ملی میتوانند الگویی از همبستگی اجتماعی ارائه دهند، گفت: آنان در سطح کشور نقش الگو دارند و بنابراین چه در رسانههای جمعی و چه در حضور اجتماعی و ظاهر عمومی خود، میتوانند این مسئولیتها را بهخوبی ایفا کنند. به طور کلی، نخبگان در قبال افکار عمومی و حفظ انسجام ملی نقش بسزایی دارند. یکی از مهمترین وظایف آنان روشنسازی منطق مقاومت برای جامعه است، بهویژه نخبگان فرهنگی، علمی و مذهبی باید هر یک در حیطه فعالیت خود، ضرورت مقاومت، منطق آن و اهداف آن را برای مردم تبیین کنند.
وی اضافه کرد: خود این تبیین موجب افزایش پذیرش عمومی، کاهش اضطراب، و تقویت روحیه جمعی میشود؛ روحیهای که هم در شرایط جنگ و هم در دوران پساجنگ اهمیت حیاتی دارد.
مدیریت روایت جنگ؛ رسالت مهم نخبگان رسانهای
شریعتناصری همچنین بیان داشت: طبعاً چنانچه به جهت تشدید شرایط جنگی در جامعه یأس و ناامیدی گسترش یابد، نخبگان میتوانند با ارائه تحلیلهای واقعبینانه، امیدبخش و مسئولانه با آن مقابله کنند. همچنین مدیریت روایت جنگ نیز از وظایف مهم نخبگان است، خصوصاً نخبگان رسانهای و ارتباطی، چرا که آنان میتوانند روایت جنگ را بهگونهای مدیریت کنند که هم حقیقت بهدرستی بازتاب یابد و هم روحیه عمومی حفظ شود.
وی در خاتمه ابراز امیدواری کرد: نخبگان با ایفای نقش خود در حوزه تبیین، ارائه مشورتهای منطقی و حفظ روحیه عمومی جامعه، بتوانند در شرایط بحرانی و دوران جنگ نقش مؤثری ایفا کرده و به انسجام و آرامش ملی کمک نمایند.
نظر شما