به گزارش خبرگزاری حوزه، حجت الاسلام تراشیون کارشناس مسائل خانواده و تربیت به دو سوال مهم در مورد دغدغه والدین برای تربیت فرزند در شرایط جنگ پرداخته، که تقدیم شما فرهیختگان میشود.
پرسش:
* با پسر هشتسالهام، که میگوید از خوابیدن تنها در اتاقش میترسد، چه کاری میتوانم انجام دهم؟ بهویژه این روزها که به دلیل شرایط جنگی، استرس و اضطراب زیادی دارد؟
پاسخ:
بر اساس تعبیری که از امیرالمؤمنین علیهالسلام نقل شده، «میوهی ترس، امنیت است»؛ یعنی زمانی که کودکان احساس ترس میکنند، معمولاً نشانه آن است که در تجربهی امنیت آنها نوعی خلل ایجاد شده است. بنابراین ضروری است که والدین در چنین موقعیتهایی امنیتی متناسب با سطح ترس کودک برای او فراهم کنند تا این احساس ترس به مشکلی عمیقتر یا یک ترس پایدار و طولانیمدت، مانند فوبیا، تبدیل نشود.
در شرایط ویژهای مانند زمانهای پرتنش، از جمله دورههای جنگ، توصیه میشود والدین گاهی در اتاق فرزندشان حضور داشته باشند و در صورت نیاز شب را کنار او بگذرانند. این همراهی میتواند به دو شکل انجام شود:
در صورتی که کودک پس از مدتی به خواب عمیق فرو رفت، والدین میتوانند اتاق را ترک کنند یا در صورت لزوم، تمام شب را در اتاق کودک بمانند.
یکی از نکاتی که باید به آن توجه شود این است که با ترس کودک نباید مقابله مستقیم و انکارآمیز داشت. گاهی والدین به اشتباه میگویند: «ترس ندارد»، «چرا میترسی؟»، «بزرگ شو»، یا «تو مرد هستی». این نوع واکنشها نهتنها کمکی نمیکند، بلکه میتواند اضطراب کودک را افزایش دهد. در چنین شرایطی لازم است والدین با روی گشاده کودک را در آغوش بگیرند، او را نوازش کنند و به او احساس امنیت بدهند. این روش، ابزار مؤثری برای کاهش ترس در کودکان است.
اما اگر با ترس کودک مقابله شود و او مجبور شود طبق برنامهی هر شب، بدون توجه به شرایط روحیاش، حتماً تنها در اتاقش بخوابد، ممکن است دچار وحشت بیشتر، تشدید اضطراب یا حتی بروز نشانههای عصبی شود. بنابراین همراهی والدین با ترس کودک در این زمانها ضروری است، اما این همراهی باید منطقی باشد.
دلیل توصیهی ماندن والدین در اتاق کودک ــ و نه آوردن کودک به اتاق والدین ــ این است که بازگشت والدین به اتاق خودشان در آینده تصمیمی است که در اختیار خود آنهاست و میتوانند آن را مدیریت کنند. اما اگر کودک به خوابیدن در اتاق والدین وابسته شود، جداسازی دوباره برای او دشوار خواهد شد و ممکن است مشکلات جدیدی ایجاد کند. این وضعیت شبیه آن است که والدین بخواهند مشکلی را حل کنند، اما ناخواسته مشکل دیگری را جایگزین آن کنند.
پرسش:
* با توجه به مجازیشدن کلاسها و دروس، فرزندم که پایه ششم ابتدایی است، اکنون درسهایش بهصورت آنلاین برگزار میشود. چه کاری انجام دهم تا وابسته به تلفن همراه نشود؟
پاسخ:
نخستین نکته این است که والدین در این شرایط نباید در دام خرید تلفن همراه اختصاصی برای فرزندانشان گرفتار شوند. لازم است تا حد امکان با مدیریت دقیق و برنامهریزی زمانی، از تلفنهای همراه موجود در خانه ــ مانند تلفن پدر، مادر یا خواهر و برادر بزرگتر ــ برای امور درسی استفاده شود.
تجربهی دوران کرونا نشان داد که بسیاری از خانوادهها به دلیل آموزشهای مجازی، ناچار شدند برای کودکان خود تلفن همراه تهیه کنند، اما بعدها با مشکلات زیادی مواجه شدند. برخی والدین با ناراحتی و حتی اشک، از وابستگی شدید فرزندشان به گوشی و استفادههای نادرست از آن سخن میگفتند. بنابراین، تا جای ممکن باید از امکانات موجود خانواده استفاده کرد تا از شکلگیری وابستگی جلوگیری شود.
نکتهی دوم، ضرورت زمانبندی دقیق برای استفاده از گوشی است. نباید اجازه داده شود کودک هر زمان که خواست، به تلفن همراه دسترسی داشته باشد. لازم است مدت استفاده محدود و مشخص باشد و والدین بر آن نظارت داشته باشند. همچنین، پیشنهاد میشود معلمان و مربیان از انتشار پیدرپی مطالب آموزشی در فضای مجازی خودداری کنند. بهتر است همانطور که آموزش و پرورش زمانبندی خاصی برای دورههای تحصیلی تعیین کرده، آموزشها نیز در همان چارچوب انجام شود.
اگر آموزشها در همان بازههای زمانی انجام گیرد، کودک مدت طولانی با تلفن همراه سروکار نخواهد داشت و تماس مداوم و بیوقفه با گوشی، که زمینهی وابستگی رفتاری و روانی را فراهم میکند، کاهش مییابد. توجه داشته باشیم که جذابیتهای ذاتی گوشی میتواند زمینهساز وابستگی شدید شود، و این وابستگی نهتنها بر رفتار، بلکه بر اخلاق، باورهای اعتقادی و حتی عملکرد تحصیلی کودک اثر منفی دارد. بنابراین استفادهی محدود و آن هم با مدیریت والدین، راهکار مؤثری برای جلوگیری از وابستگی است.
سومین نکته این است که توصیه میشود فرآیند یادگیری و انجام تکالیف به فضای واقعی و کاغذی منتقل شود؛ یعنی فرزند به جای تایپکردن و ارسال مطالب به صورت مجازی، تکالیف خود را در دفتر با مداد یا خودکار انجام دهد. این شیوه میتواند میزان وابستگی به تلفن همراه را کاهش دهد و تماس ذهنی کودک با ابزار دیجیتال را محدودتر سازد.
و در نهایت، در شرایط خاصی چون دوران بحرانهایی مانند کرونا یا جنگ، لازم است کودکان حتماً در فضای حقیقی زندگی فعال باشند. والدین باید فرصتهایی برای انجام کارهای خانه، خرید روزمره یا فعالیتهای ساده و واقعی برای آنان فراهم کنند. نباید کودک از ابتدای روز تا شب دائماً تلفن همراه در اختیار داشته باشد و این موضوع را با عنوان «درس دارم» یا «مشق دارم» توجیه کند. چنین وضعیتی به شکلگیری وابستگی شدید منجر میشود.
اما اگر کودک فعالیتهای واقعی و ملموس در زندگی روزمره داشته باشد، این ارتباط با واقعیت میتواند به شکلی مؤثر از ایجاد وابستگی به تلفن همراه جلوگیری کند و والدین را در مدیریت بهتر شرایط آموزشی مجازی یاری دهد.
نظر شما