به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت الاسلام و المسلمین مسعود آذربایجانی عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه امروز چهارشنبه نهم اردیبهشت ماه در مراسم رونمایی از پوستر همایش ملی «اخلاق و روانشناسی» که در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد، با اشاره به اهمیت رویکردهای نوین در آموزش عالی، بر ضرورت توجه به اخلاق و معنویت در نسل چهارم دانشگاهها و بازسازی علوم انسانی بر پایه حکمت عملی تأکید کرد.
حجت الاسلام و المسلمین آذربایجانی به سیر تحول دانشگاهها اشاره کرد و گفت: ما سه نسل از دانشگاهها را پشت سر گذاشتهایم؛ نسل اول به دنبال کشف حقایق، نسل دوم به دنبال کاربردیسازی دانش و نسل سوم، به ویژه در نیمه دوم قرن بیستم، بر تولید ثروت و تجاریسازی دانش متمرکز بود.
وی سپس به ظهور مفهوم «نسل چهارم دانشگاهها» اشاره کرد و افزود: فیلسوفانی چون لیوتار و ردز، دانشگاه نسل چهارم را دانشگاهی متعالی معرفی میکنند که در آن، تسلیم بازیهای محدودکننده کاربردپذیری و تولید ثروت نمیشویم و به دنبال عرضه مداوم امر غیرقابل عرضه هستیم.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، با استناد به سخنان لیوتار، هدف این رویکرد را فراهم آوردن تعبیری «ضد مدرن» از آموزش و یادگیری دانست که در آن، آموزش به عنوان جایگاه الزام درونی برای اقدامهای اخلاقی و نه صرفاً وسیلهای برای انتقال دانش علمی تلقی میشود.
وی تأکید کرد: دانشگاه پاسخگوی پرسش عدالت خواهد بود، نه صرفاً معیارهای دیگر.
حجت الاسلام و المسلمین آذربایجانی به مفهوم «حکمت عملی» ارسطو اختصاص داشت و با اشاره به رویکرد بازسازی علوم انسانی بر پایه این مفهوم، بیان کرد: گروه فلسفه علوم انسانی در پژوهشگاه ما بیش از یک دهه است که این موضوع را دنبال میکند.
وی افزود: روانشناسی به عنوان یکی از شاخصترین علوم انسانی، میتواند خود را بر مدار حکمت عملی قرار دهد و با استفاده از این ادبیات، به تحول و بازسازی علوم انسانی و اسلامیسازی مورد نظر ما کمک کند.
حجت الاسلام و المسلمین آذربایجانی خاطرهای از شهید دکتر تهرانچی نقل کرد که بر اهمیت «حکمرانی علم» تأکید داشت و گفت: شهید تهرانچی، علم را در غرب مورد نقد جدی قرار داده بود و معتقد بود که در بحث دانشگاه، بحث حکمرانی علم، زیربنایی است.
وی به کتابی اشاره کرد که به نقد و بررسی حکمرانی علم در آمریکا میپردازد و افزود: اگر بخواهیم به علوم انسانی به ویژه در دانشگاه عنایت ویژه داشته باشیم، باید به حکمرانی علم که پشتوانه علوم انسانی است توجه کنیم و یکی از راههای خروج از این چالش، بازگشت به حکمت است.
حجت الاسلام و المسلمین آذربایجانی به کتاب «جابهجایی قدرت» اثر آلوین تافلر اشاره کرد و در تشریح مظاهر قدرت از دیدگاه تافلر، به سه جلوه زور، ثروت و دانش اشاره کرد و گفت: تافلر معتقد است که ما از دوره زور به سمت ثروت و از ثروت به سمت اطلاعات و دانش حرکت کردهایم.
اخلاق و روانشناسی در چهار محور با یکدیگر تعامل دارند
عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، به بررسی نسبت اخلاق و روانشناسی پرداخت و چهار محور اصلی تعامل این دو حوزه را تشریح کرد و با اشاره به کتابی که حدود سی سال پیش منتشر شده و به بیانیهی امام خمینی (ره) در رد "نشستن پشت در" اشاره دارد، بر ضرورت توجه به قدرت اخلاق در کنار قدرتهای مادی و ظاهری تأکید کرد.
حجت الاسلام و المسلمین آذربایجانی بیان داشت: قدرت نمایی و نشان دادن جایگاه واقعی، نیازمند در نظر گرفتن سه نکته کلیدی است. با توجه به شرایط کنونی و تلاشهایی که علیه ایران صورت میگیرد، نیاز به اخلاق در مواجهه با قدرت زورگویان، چه در شکل سنتی و چه در قالبهای جدید دانشبنیان، بیش از پیش احساس میشود.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه امکان بهرهگیری از روشهای کمی، کیفی و ترکیبی موجود در روانشناسی را برای پژوهش در حوزه اخلاق فراهم دانست و بر اهمیت روانسنجی در اخلاق تأکید کرد و گفت: سنجش مفاهیمی چون شجاعت، سخاوت، عفت و حکمت، و همچنین اندازهگیری سطوح تکبر، میتواند افقهای جدیدی را در پژوهشهای اخلاقی بگشاید.
حجت الاسلام و المسلمین آذربایجانی به پیمایش ارزشها و نگرشهای ایرانیان اشاره کرد و با بیان اینکه حتی در این پیمایشها نیز خلاهای روشی دیده میشود، بر لزوم استفاده دقیق از روانشناسی برای بهتر پیمایش وضعیت ایرانیان تأکید نمود.
وی همچنین به امکان استفاده از پژوهشهای عقلی و متنی در اخلاق برای روانشناسی اشاره کرد و این دادوستد را دو سویه دانست.
حجت الاسلام و المسلمین آذربایجانی به عرصههای وسیع مشترک میان شاخههای مختلف روانشناسی (اجتماعی، بالینی، زوج و شخصیت) و اخلاق اشاره کرد.
وی به آثار ابوزید احمد بن سهل بلخی، دانشمند ایرانی قرن سوم هجری، در کتاب «أمثال القرآن» اشاره کرد و گفت: بلخی در این کتاب به بحثی پرداخته که امروزه میتوان آن را ترب بین رذائل اخلاقی و اختلالات روانشناختی دانست.
استاد حوزه و دانشگاه با طرح سوالی که آیا این همپوشانی تنها به موارد معدودی مانند شباهت شخصیت خودشیفته با اوج و تکبر، یا شخصیتهای ضداجتماعی با خشونت و پرخاشگری محدود میشود؟ بر دشواری ترسیم مرز دقیق بین جنبههای اخلاقی مؤثر فرد و بیماری نیازمند درمان تأکید کرد.
وی همچنین به نقش روانشناسی مثبتنگر در برجسته کردن توانمندیهای اخلاقی مانند شجاعت، شکر، راستی و بخشش اشاره کرد که نشان میدهد مرزهای موضوعی میتواند انعطافپذیرتر باشد.
حجت الاسلام و المسلمین آذربایجانی به بحث رابطه علت و معلولی اشاره کرد و گفت: روانشناسی در بسیاری از موارد، اخلاق را یک امر تجویزی میداند و در مقابل، به نگاه برخی از اندیشمندان مانند دکتر سروش در کتاب «دانش و ارزش» اشاره کرد که دیواری بلند بین این دو حوزه قائل میشوند و بر لزوم دادوستد واقعی بین این دو علم تأکید نمود.
وی گفت: امیدوارم که با در نظر گرفتن این چهار محور، تعامل سازندهای بین اخلاق و روانشناسی شکل گیرد و بتوان از ظرفیتهای هر دو حوزه برای حل چالشهای فردی و اجتماعی بهره برد.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، در تشریح تعامل میان اخلاق و روانشناسی، به خصوص در مفاهیمی چون خودگرایی، دیگرگرایی، اراده و اختیار، گفت: امروزه دیگر دیوار معرفتی میان این دو حوزه فرو ریخته و مباحث روانشناختی قابلیت داد و ستد با حوزههای اخلاقی را دارند.
وی با بیان اینکه روانشناسی میتواند از اخلاق یاری بگیرد و بالعکس، افزود: محور چهارم تعامل، به اهداف و غایات بازمیگردد. روانشناسی اهداف خود را از سطوح پایینتر مانند سازگاری و درمان بیماریها تا اهداف بلندمدتتری چون سلامت کلی و خودشکوفایی که توسط روانشناسانی چون یونگ مطرح میشود، دنبال میکند.
حجت الاسلام و المسلمین آذربایجانی ادامه داد: در سوی دیگر، اخلاق نیز مفاهیمی چون سعادت، ارتقای رذائل به فضائل و همچنین فضائل اخلاقی را مد نظر قرار میدهد. این مفاهیم به طور قطع میتوانند در حوزه بهداشت روانی که دانش کاملاً روانشناختی است، تأثیرگذار باشند. اهدافی که در بهداشت روان مطرح میشوند، میتوانند از اخلاق وام گرفته شوند.
وی همچنین به روانشناسی کمال به عنوان شاخهای که نظریههای متعددی در آن وجود دارد، اشاره کرد و گفت: در این حوزه نیز میتوان به بحث تعامل میان اخلاق و روانشناسی پرداخت.
نظر شما