به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، محسن مؤمنیشریف، نویسنده و پژوهشگر ادبیات انقلاب اسلامی در نشست «هماندیشی رهبر شهید و کتاب» با موضوع «راه طیشده، راهی که باید رفت» به همت انتشارات آستان قدس رضوی، که روز چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت در تالار شیخ بهایی سازمان علمیفرهنگی آستان قدس رضوی برگزار شد. به تبیین سلوک فکری و ادبی رهبر شهید و نسبت ایشان با کتاب و فرهنگ کتابخوانی پرداخت.
مؤمنیشریف با تسلیت «شهادت رهبر شهید» و دعا برای پیروزی رزمندگان و ملت ایران در مواجهه با دشمنان، این سلسله نشستها را تلاشی برای «شناخت سلوک و رفتار رهبر شهید در ماجرای کتاب» و «بازشناسی شخصیت ادبی» ایشان در میانه دوران جنگ و آشوبهای سیاسی توصیف کرد.
وی تأکید کرد: هیچ چیز جای کتاب را پر نمیکند و یکی از بینظیرترین شخصیتهایی که کتاب را به ایران معرفی کرد و ایران را با کتاب آشنا ساخت، رهبر شهید بود.
به گفته وی، پاسداشت این میراث علمی، فرهنگی و دینی جز با نشستن پای سخنان کسانی که سالها با رهبر شهید مأنوس بودهاند و در جلسات خصوصی ایشان حضور داشتهاند، ممکن نیست.
رهبر شهید؛ روشنفکری که تاریخ، امروز و آینده را با هم میفهمید
این نویسنده و منتقد ادبی، با انتقاد از برداشت رایج و سطحی از مفهوم «روشنفکر» در ایران، توضیح داد: روشنفکر واقعی کسی است که تاریخ جهان و کشور خود را عمیقاً بشناسد، «حال» را درست بفهمد و بداند امروز کجای جهان ایستادهایم و بتواند آینده را پیشبینی و افقگشایی کند. به گفته او، رهبر شهید واجد هر سه بُعد بودند.
مؤمنیشریف یادآور شد: رهبر شهید زمان قابل توجهی را صرف مطالعه تاریخ کرده بود؛در تاریخ اسلام و ائمه(ع) که در آن «استاد مسلم و نظریهپرداز» به شمار میرفتند و دریافتهای تازه و تحلیلی داشتند، همچنین تاریخ جهان که بخش مهمی از شناخت ایشان از آن مدیون رمانها و آثار داستانی بود.
وی افزود: رهبر شهید خودشان گفته بودند: آنقدر که فلان رمان من را با جامعه آمریکا آشنا کرد، هیچ کتاب دیگری چنین نکرد؛ نمونهای که نشان میدهد رمان برای حضرت امام خامنه ای (ره)صرفاً سرگرمی نبوده است، بلکه ابزار شناخت عمیق جامعه و فرهنگ دیگر ملتها به شمار میرفت.
به گفته مؤمنیشریف، مطالعات رهبر شهید تنها به تاریخ و ادبیات محدود نمیشد و ایشان با طیف گستردهای از آثار علوم انسانی، جامعهشناسی و آثار تحلیلی درباره غرب و جهان معاصر در تماس مستمر بود و از این مسیر، شناختی دقیق از ساختارهای اجتماعی و سنتهای فکری غرب به دست آورده بود.
وی به «نگاه سنتمحور» رهبر شهید به تاریخ به عنوان یک متفکر اسلامی، تاریخ را نه فقط به عنوان سلسلهای از حوادث، بلکه در پرتو «سنن الهی در تاریخ» میدیدند اشاره کرد و افزود: قوانینی که بر اساس آنها، خداوند هستی و جوامع را اداره میکند.
پژوهشگر ادبیات انقلاب اسلامی یادآور شد: رهبر شهید بارها بر آیاتی از این دست که «و من یتق الله یجعل له مخرجاً» تأکید میکردند و معتقد بودند این سنن، راه برونرفت از بنبستها را نشان میدهند.
به باور مؤمنیشریف، بخشی از توانایی رهبر شهید در تشخیص صحیح حوادث و آرامکردن هیجانهای مقطعی جامعه و تبدیل آنها به قدرت تشخیص و اقدام، ناشی از این فهم عمیق از سنتهای الهی در تاریخ بوده است.
وی تأکید کرد: علاوه بر قوانین مادی و قواعد بینالمللی، قوانین فراتری نیز در اداره عالم جاری است که رهبر شهید آنها را میشناختند و در تحلیلهای خود لحاظ میکردند.
مؤمنیشریف یکی از نقاط تمایز جدی رهبر شهید با بخش قابل توجهی از جریان روشنفکری ایران را در «فهم انقلاب اسلامی» دانست و گفت: بسیاری از روشنفکران ایرانی براساس چند متن محدود در حوزه «انقلابشناسی غربی» به این نتیجه رسیده بودند که وقوع انقلابی با ویژگیهای انقلاب اسلامی در ایران «غیرممکن» است.
وی در این باره توضیح داد: این طیف از روشنفکران «اصل انقلاب اسلامی را نفهمیدند» و طی چهار دهه اخیر با آن درگیر بودهاند.
وی افزود: رهبر شهید در سالهای ابتدایی انقلاب گفته بودند اگر فرصت داشتند، وقت بیشتری برای گفتوگو با روشنفکران میگذاشتند؛ نه برای اینکه آنها را الزاماً «حزباللهی» یا انقلابی کنند، بلکه برای اینکه تعارضهای فکری خود با انقلاب را بهتر بشناسند و حداقل «در برابر انقلاب نایستند.
مؤمنیشریف گفت: بخش مهمی از روشنفکری ما، به دلیل نشناختن مردم و ناتوانی در فهم درست «حال»، امروز در برابر برخی وقایع مهم زمانه سکوت میکند.
به گفته وی، رهبر شهید روشنفکری بودند که ملت خود را میشناختند، مفهوم «جهان ایرانی» را به دقت میفهمیدند و به همین دلیل، برخلاف بخش مهمی از روشنفکری که مردم را «عوام» و خارج از دایره توجه میدانست، به ملت ایران اعتماد و امید داشتند.
مؤمنیشریف برای توضیح بیشتر این نگاه، به کتاب «انقلاب ۵۷ و اکتشاف فلسفه تاریخ ایران» اشاره کرد و گفت: این اثر یکی از نمونههای دانشگاهی مهمی است که نشان میدهد چگونه انقلاب اسلامی ظرفیتهای نهفته «تفکر ایرانی» و رابطه دیرینه جامعه ایرانی با «امر قدسی و خدا» را به صحنه آورده است.
وی با استناد به تحلیلهایی از محمدعلی فروغی، از معماران تفکر مدرن و غربگرا در ایران، و تجربه او در دوران اشغال ایران در جنگ جهانی دوم یادآور شد: در آن زمان، با وجود اشغال کشور از شمال و جنوب، «ملت» به معنای دقیق کلمه شکل نگرفته بود و مردم نسبت به سرنوشت سیاسی کشور کمتفاوت بودند.
مؤمنیشریف افزود: هنر بزرگ امام خمینی(ره) ک رهبر شهید این است که مردم ایران را به ملت ایران تبدیل کردند و برای دستکم ۴۷ سال، حضور مداوم مردم در صحنه را رقم زدند؛ حضوری که رهبر شهید آن را به خوبی میشناختند و به آن تکیه میکردند.
وی «نظریه تمدن نوین اسلامی» را یکی از بزرگترین نظریههای فکری رهبر شهید دانست و تأکید کرد: «بیانیه گام دوم» باید امروز مانند «وصیتنامه سیاسی ـ الهی» ایشان جدی گرفته شود.
به گفته وی ، رهبر شهید در این بیانیه مراحل پنجگانه حرکت انقلاب از «انقلاب اسلامی» تا «تمدن نوین اسلامی» را برشمرده بودند؛ مراحلی که برخی طی شده و در برخی مانند «دولتسازی» با چالش روبهرو بودهایم، اما «جامعهسازی» امروز در حال تحقق است و جامعه اسلامی در حال شکلگیری است.
وی افزود: بخشی از این مسیر به «خودسازی» فردی و بخش مهمی به مسئولیت «فعالان فرهنگی و افسران جنگ نرم» بازمیگردد و وظیفه آنها را پرداختن به مبانی فکری و فرهنگی انقلاب اسلامی دانست؛ حوزهای که ماندگاری انقلاب به آن وابسته است.
نویسنده و پژوهشگر ادبیات انقلاب اسلامی،در ادامه به یکی از مهمترین فرازهای فکری رهبر شهید بحث «آزاداندیشی» اشاره کرد و گفت: در نهم بهمن ۱۳۸۱، رهبر معظم انقلاب که اکنون از ایشان با عنوان «رهبر شهید» یاد میشود ـ در دیدار با اعضای انجمن قلم ایران، برای نخستین بار بحث آزاداندیشی را با شیبی تاریخی مطرح کردند.
به گفته مؤمنیشریف، این سخنان با استقبال گروهی از فعالان حوزوی روبهرو شد و پاسخ مکتوب رهبر شهید به نامه جمعی از نخبگان حوزه علمیه که در ۱۶ بهمن همان سال منتشر شدامروز یکی از متون بسیار مهم در فهم منظومه فکری ایشان درباره آزادی بیان است.
مؤمنیشریف به تجربههای شخصی خود از حضور در کتابخانه رهبر شهید پرداخت و گفت: کتابخانه ایشان، یکی از غنیترین کتابخانههای شخصی کشور در حوزه علوم انسانی، تاریخ، ادبیات و رمان بود و نکته مهم اینکه خود ایشان کتابخانه را از چینش کتابها تا دسترسی سریع به منابع مدیریت می کردند.
وی توضیح داد: در جلسات متعددی که برای ثبت تاریخ شفاهی در منزل رهبر شهید برگزار شده بود، بارها دیده بود که ایشان در اثنای بحث، بهسرعت کتاب مورد نظر را از قفسه مشخصی برمیدارند؛ که نشانهای از اشراف کامل بر مجموعه شخصی خودشان داشتند .
نویسنده و پژوهشگر ادبیات انقلاب اسلامی، ادامه داد: مطالعات رهبر شهید محدود به حوزه تخصصی خود نبود و حتی در مباحث عمومی فیزیک و علوم دیگر، گاه نکاتی میگفتند که نشان از مطالعه و حساسیت ایشان نسبت به موضوعات متنوع داشت.
مؤمنیشریف با اشاره به تصور رایجی که کتابخوانی رهبر شهید را صرفاً به حوزه دفاع مقدس محدود میکند، گفت: علاقه ویژه ایشان به ادبیات دفاع مقدس، ناشی از این باور بود که «روح و حقیقت ملت ایران» در دفاع مقدس بیش از هر دوره دیگری به صحنه آمد و اگر کسی بخواهد ملت ایران را بشناسد، باید به روایتهای آن دوره رجوع کند.
وی افزود: در عین حال، رهبر شهید در همه شاخههای علوم انسانی و ادبیات، از رمان تا تاریخ اندیشه، مطالعات جدی داشت و توجه ایشان به آثار دفاع مقدس «به معنای محدود بودن علاقه ایشان به یک حوزه خاص نبود».
مؤمنیشریف با اشاره به تفریظ های رهبر شهید بر کتاب ها ، با تأکید بر اینکه هیچکس نمیتوانست رهبر شهید را در انتخاب کتاب برای تقریظ مدیریت کند، گفت: ممکن بود اطرافیان کتابهایی را پیشنهاد دهند، اما تصمیم نهایی کاملاً شخصی و مبتنی بر تشخیص خود ایشان بود.
وی برای رفع برخی شبهات افزود: حضرت امام خامنه ای (ره) فوقالعاده دقیق و بیتعارف بود. اگر چیزی را قبول نداشت، صرفاً برای خوشایند کسی تأیید نمیکرد.
وی توضیح داد: انتشار برخی تقریظها نیز معمولاً براساس مصلحتهای فرهنگی و در مقاطع خاص، با اجازه مستقیم خود ایشان انجام میشد؛ مثلاً در مورد کتابی درباره شهید صیاد شیرازی، انتشار تقریظ همزمان با سالگرد شهادت او، بهمنظور «زنده نگهداشتن نام و الگوی صیاد» صورت گرفت.
مؤمنیشریف خاطرهای از حضور رهبر شهید در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران نقل کرد و گفت: در یکی از بازدیدها، خبرنگار صداوسیما از ایشان درباره نسبتشان با کتاب پرسید. رهبر شهید در پاسخ گفتند: «خواندن کتاب جزو کارهای اصلی ماست؛ اگر کسی بگوید کتاب جزو کارهای اصلیاش است، باید این را در برنامه روزانهاش نشان دهد. در کارهای اصلی زندگی، هیچ کاری مانع کار دیگر نیست؛ باید با کتاب انس پیدا کرد.»
به گفته مؤمنیشریف، رهبر شهید در همان دیدار، از کثرت کتابهای چاپ اول در نمایشگاه ابراز خرسندی کرد اما همزمان، نسبت به «کیفیت محتوا» و نقش ناشران در معرفی آثار ارزشمند به جامعه نیز حساس بودند.
وی تأکید کرد: رهبر شهید، نمایشگاه کتاب را نه یک مراسم تشریفاتی، بلکه «پارهای از آینده تمدنی انقلاب اسلامی» میدانستند و از اینرو، حتی در میان سنگینترین سفرها و برنامهها، تلاش میکردند حضور در نمایشگاه را از دست ندهند.
نویسنده و پژوهشگر ادبیات انقلاب اسلامی،در پایان تا کید کرد: مهمترین وظیفه اهل قلم و فعالان فرهنگی امروز، پرداختن عالمانه به میراث فکری رهبر شهید، بازخوانی متون کلیدی ایشان مانند بیانیه گام دوم و ...است.
انتهای پیام/
نظر شما