حجتالاسلام والمسلمین علیمحمّد مظفّری استاد حوزه علمیه قم در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه به بیان ضرورت اهتمام ویژه فردی و اجتماعی در خصوص اصلاح الگوی مصرف همچنین بیان آثار اصلاح الگوی مصرف از دیدگاه آیات و روایات در دوران جنگ پرداخت.
وی بیان کرد: خداوند پیامبر خاتم را الگوی جهانیان معرفی نموده و رسول خدا(ص) نیز الگوی هدایت ابدی را تمسک توامان به ثقلین (قرآن و اهلبیت علیهمالسلام) بیان فرمودند. از دیدگاه ثقلین شاخصه الگوی مصرف میانه روی و اعتدال و به تعبیر رسول الله(ص)«...قَلِیلَ الْمَئُونَةِ کَثِیرَ الْمَعُونَة...» کم مصرف و پربازده بودن است.
حجتالاسلام والمسلمین مظفری افزود: سیره معصومین(ع) مطابق با مبانی قرآنی بر مدار میانهروی در مصرف استوار بوده و ضرورت اهتمام و تبعیت از این سیره در زمان جنگ مضاعف است. از جمله آثار اصلاح الگوی مصرف در ایام جنگ رفع موانع استجابت دعا، دفع و رفع بحرانهای جنگ، جلب محبت الهی، اقتدار نظام اسلامی است.
ثقلین الگوی هدایت بشر
استاد حوزه علمیه قم در اثبات الگو بودن ثقلین با استشهاد به آیه ۲۱ احزاب « لَقَدْ کانَ لَکُمْ فی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَة...» خاطرنشان کرد: خداوند پیامبر خاتم را به عنوان الگویی نیکو به جهانیان معرفی نمود. وجود نورانی رسولالله(ص) نیز در حدیث متواتر ثقلین تنها الگوی هدایت و رستگاری امت را بیان فرموده و تمسک همزمان به قرآن و اهلبیت علیهمالسلام را عامل هدایت و رهایی از هر نوع گمراهی تا ابد بیان فرمودند.
این پژوهشگر حوزوی در بیان حدیث ثقلین از منابع عامه گفت: در بیان حدیث ثقلین مرحوم سید بن طاووس(ره) در جلد اول از کتاب «الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف»،صفحه ۱۱۵ به نقل از کتاب مسند احمد بن حنبل از علمای اهل تسنّن از وجود نورانی رسول خدا(ص) آوردهاند: «إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ خَلِیفَتَیْنِ کِتَابَ اللَّهِ حَبْلٌ مَمْدُودٌ مَا بَیْنَ السَّمَاءِ إِلَی الْأَرْضِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی وَ إِنَّهُمَا لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْض»
حجتالاسلام والمسلمین مظفری در بیان معیت این دو ثقل گران بها به روایتی دیگر از حاکم نیشابوری از دیگر بزرگان اهل تسنّن در کتاب مستدرک به نقل از جناب ام سلمه(س) از وجود نورانی رسول خدا(ص) اشاره کرد و گفت: «سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ یَقُولُ عَلِیٌ مَعَ الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ مَعَهُ لَا یَفْتَرِقَانِ حَتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْض».
این پژوهشگر دینی در خصوص جایگاه ویژه انسان در برابر سایر موجودات گفت: مطابق آیه ۳۰ سوره بقره در میان تمام موجودات، صرفا انسان به عنوان «خلیفه الله» منصوب گردیده و خداوند متعال تمام اشیاء را در جهت تکامل آن خلق کرد. مرحوم شیخ حر عاملی(ره) در کتاب «الجواهر السنیة فی الأحادیث القدسیة»،صفحه ۷۱۰ در حدیثی قدسی به این مطلب اشاره کردهاند: «إنّ اللَّه یقول: عبدی خلقت الأشیاء لأجلک و خلقتک لأجلی».
تبیین شاخصه الگوی مصرف از منظر آیات و روایات
این استاد حوزه علمیه در تبیین شاخصه الگوی مصرف از منظر آیات و روایات افزود: در آیه ۵۶ سوره ذاریات « وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُونِ» خداوند فلسفه آفرینش را عبودیت بیان فرموده و مطابق آیه ۹۷ از سوره نحل «مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیاةً طَیِّبَة...» صِرف عبویت و انجام عمل صالح حتی کثرت آن به تنهایی موضوعیتی نداشته و اقتران این عمل با ایمان سبب دستیابی افراد و جوامع به «حیات طیبه» میگردد.
وی افزود: در آیه ۶۷ از سوره فرقان، خداوند در توصیف مومنین با تعبیر محبت آمیز «عباد الرحمن»، اعتدال و میانهروی در تمام شئونات زندگی مخصوصا اعتدال در مصرف را به عنوان شاخصه اصلی الگوی مصرف در این افراد بر شمرده و میفرماید: «وَ الَّذینَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَ لَمْ یَقْتُرُوا وَ کانَ بَیْنَ ذلِکَ قَوامًا.»
حیات طیبه بر مدار تعادل و حرکت به سوی کمال
حجتالاسلام و المسلمین مظفری افزود: از دیدگاه ثقلین سبک زندگی فردی و اجتماعی مومنین در قالب حیات طیبه بر مدار تعادل و حرکت به سوی کمال و سعادت دنیوی و اخروی قرار دارد. از حیث نقش پذیری در اجتماع نیز مومنین در زمره تولید کنندگان جامعه قرار داشته و به تعبیر رسول الله(ص): «...قَلِیلَ الْمَئُونَةِ کَثِیرَ الْمَعُونَة...» کم مصرف و پربازده در جامعه اسلامی نقش ایفا میکنند.
این پژوهشگر حوزوی به برخی موانع بنیادین شکوفایی عقل معاش اشاره کرد و گفت: از منظر ثقلین صِرف مصرف گرایی و تن پروری، اسراف، تبذیر، رهبانیت، تجمل گرایی، خود تحقیری، کفران نعمت، ناامیدی و انفعال در امور از جمله موانع بنیادین شکوفایی «عقل معاش» بوده و مومنین به تعبیر امیرالمومنین(ع) در عین اینکه با مجاهدت و تلاش «...اجسادهم نحیفه...» بدنهایی نحیف و لاغر داشته و در تمام شئونات زندگی حتی در نوع پوشش طریق میانه و اعتدال را پیشه میکنند: به تعبیر امام صادق(ع): «إِنَّ الْمُؤْمِنَ أَعَزُّ مِنَ الْجَبَل...» مومنین از کوه شکست ناپذیرتر بوده و در میدان تحقق اسلام ناب استوارترین افراد به شمار می آیند.
صفات مومن به روایت حضرت امام جعفرصادق(ع)
این کارشناس دینی به نقل از مرحوم شیخ صدوق(ره) در جلد دوم از کتاب «الاختصاص»،صفحه ۵۷۱ در بیان صفات مومن به روایتی از حضرت صادق(ع) اشاره کرد و گفت: در این روایت دو معصیت «اسراف» و «تبذیر» از مومنین نفی و نهی میشود و میانه روی به عنوان الگوی مصرف معرفی میگردد: « صِفَةُ الْمُؤْمِن ... لَا یُبَذِّرُ وَ لَا یُسْرِفُ بَلْ یَقْتَصِدُ...»
حجتالاسلام والمسلمین مظفری در ادامه گفت: پیش از بیان آثار اصلاح الگوی مصرف در ایام جنگ لازم است اجمالا به تبیین این دو کلید واژه که در لسان آیات و روایات فراوان وارد شده بپردازیم:
اسراف چیست؟
خلیل در کتاب العین،جلد۷ صفحه۲۴۴ اسراف را از ریشه س ر ف به معنای «نقیض الاقتصاد» آورده است. صاحب کتاب «التحقیق» نیز هر عملی که از حد آن تجاوز کند را اسراف دانسته که گاهی برخی تجاوزات از حد حرام و برخی غیر حرام (مکروه یا مباح) میباشد: « عمل یتجاوز عن الحدّ الملحوظ فیه عقلا أو عرفا، کما فی الأکل الزائد عن الحدّ، و الإنفاق الخارج عن المعروف، و البناء زائدا عن شئونه و مقامه، و جمع أثاث البیت متجاوزا عن الحدّ العرفیّ، و التوسعة فی المعاش علی خلاف العقل، و أعمال خارجة عن الحدّ و المعروف فی المعیشة مطلقا. »
تبذیر چیست؟
تبذیر به معنای صرف مال در خصوص فساد است. همچنین انفاق مال در گناه را نیز تبذیر میگویند. صاحب کتاب لسان العرب در جلد۴،صفحه۵۰ آورده است: «التَّبْذِیرُ، إِفسادُ المال و إِنفاقه فی السَّرَفِ. قال الله عز و جل: وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِیراً. و قیل: التبذیر أَن ینفق المال فی المعاصی، و قیل: هو أَن یبسط یده فی إِنفاقه حتی لا یبقی منه ما یقتاته»
این کارشناس دینی در بیان نسبت میان این دو لفظ افزود: از آنجا که در معاجم «اسراف» را تجاوز از حد و «تبذیر» را صرف مال در خصوص فساد و به تعبیر عامیانه ریخت و پاش تعریف کردهاند،از میان نسب اربعه نسبت میان این دو عموم و خصوص مطلق است به نحوی که هر تبذیری اسراف بوده اما برخی اسرافها مصداق تبذیر نیستند.
آثار اصلاح الگوی مصرف در ایام جنگ تحمیلی
حجتالاسلام والمسلمین مظفری در بیان آثار اصلاح الگوی مصرف در ایام جنگ افزود: شاخصه الگوی مصرف مطابق مبنای ثقلین اعتدال و میانه روی در مصرف و به تعبیر روایی کم هزینه بودن به همراه بازدهی و بهرهوری فراوان است. سیره اهل بیت(ع) نیز همواره بر این شاخصه استوار بوده و بی گمان در برهههای خاص زمانی مانند جنگ، قحطی، بیماری، تزلزل بازارهای مالی، تورم اقتصادی و... ضرورت لزوم پایبندی جامعه نسبت به این شاخصهها به طریق اولی مضاعف میشود.
یک مولفه تأثیرگذار در شکست یا پیروزی
این استاد حوزه علمیه با اشاره به ارتباط تنگاتنگ میان نحوه مدیریت مالی همچنین بهره برداری از ظرفیت معنوی دعا در ایام جنگ تحمیلی به عنوان یکی از عناصر تعیین کننده افزود: در ایام جنگ علاوه بر فنون، تجهیزات و نیروی انسانی، ارتباط با خالق در قالب دعا جهت دفع یا رفع بلاء همچنین دریافت نصرت و امدادهای غیبی الهی نقش تعیین کنندهای در شکست یا پیروزی ایفا میکند.
رعایت شاخصههای الگوی مصرف در ایام جنگ موجب جلب محبت الهی
این پژوهشگر دینی با اشاره به یکی دیگر از آثار تعادل در مصرف افزود: از آنجا که خداوند فیاض علی الاطلاق بوده و قدرت بر انجام هر فعلی را دارد، رعایت شاخصههای الگوی مصرف در ایام جنگ سبب جلب محبت، رضایت و فیوضات مضاعف الهی گردیده و از سویی اسراف و خروج از این الگو بغض و غضب الهی را به همراه خواهد داشت. مرحوم علامه مجلسی(ره)در جلد ۶۸ بحارالانوار،صفحه ۳۴۷ در روایتی از امام صادق(ع)آوردهاند:«إِنَ الْقَصْدَ أَمْرٌ یُحِبُّهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِنَّ السَّرَفَ یُبْغِضُهُ حَتَّی طَرْحُکَ النَّوَاةَ فَإِنَّهَا تَصْلُحُ لِشَیْءٍ وَ حَتَّی صَبُّکَ فَضْل شرابک»
آسیبهای خطرناک مصرف بیرویه
حجتالاسلام والمسلمین مظفری افزود: در ایام جنگ با توجه به بحرانهای قابل پیشبینی اعم از کمبود آب، مواد خوراکی، انرژی، قطع ارتباطات و ... همچنین اولویت تمرکز در امور آفندی و پدافندی، مصرف بیرویه و انحراف از شاخصههای الگوی مصرف به نحوی سبب تورم بحران و در نهایت تضعیف میدان نبرد میشود. بدون شک جنگ و صلح تاثیری در رازقیت خداوند نداشته و ندارد و این رزق اعم از مادی و معنوی به اقتضای حکمت الهی «من حیث لا یحتسب» به بندگان عطا میشود، اما نباید اسراف کرد.
وی افزود: مرحوم شیخ حر عاملی(ره) در جلد ۱۵ از کتاب وسایل الشیعه،صفحه ۲۷۸ در روایتی از رسول الله(ص) رعایت الگوی مصرف را سبب جلب رزق از سوی خداوند معرفی کرده و از سویی اسراف و انحراف از تعادل در مصرف را مانعی برای دریافت رزق الهی می دانند «مَنِ اقْتَصَدَ فِی مَعِیشَتِهِ رَزَقَهُ اللَّهُ وَ مَنْ بَذَّرَ حَرَمَهُ اللَّه». رعایت الگوی مصرف مطابق با مبنای ثقلین موجب دفع یا رفع بحرانهای مذکور و تغییر معادلات میدان نبرد میشود.
راهکار افزایش تابآوری عمومی
این پژوهشگر دینی در خصوص اقتدار نظام اسلامی گفت: در ایام جنگ تحمیلی، مدیریت صحیح استفاده از منابع و امکانات موجود همچنین رعایت شاخصههای الگوی مصرف سبب تقویت و افزایش تاب آوری عمومی در سطح جامعه و عبور آسانتر از بحران میشود.
به گفته این استاد حوزه، تجربه جنگ تحمیلی رمضان به همراه همدلی و اخوت مومنانه ایران اسلامی همچنین حضور منسجم و توأمان میدان و خیابان تحت تدابیر و فرماندهی حکیمانه مقام معظم رهبری(مدظله العالی) قدرت تشکیلاتی نظام اسلامی را به جهانیان نشان داده و این بعثت و معجزه الهی اعجاب همگان را بر انگیخت.
جایزه رعایت الگوی مصرف
وی در پایان گفت: مرحوم کلینی(ره)در جلد ۴ از کتاب «الکافی» صفحه ۵۳ در روایتی از وجود نورانی امام صادق(ع)آوردهاند که حضرت قدرت و عدم فقر را برای فردی که الگوی مصرف را به نحو صحیح رعایت کند در طول عمر تضمین فرمودهاند: «ضَمِنْتُ لِمَنِ اقْتَصَدَ أَنْ لَا یَفْتَقِرَ».
انتهای پیام
۱۶:۵۹ - ۱۴۰۵/۰۲/۲۹
نظر شما